Adam Zborowski Masaæ klasyczny i segmentarny Wydawnictwo AZ Kraków $Tom $i $Caåo׏ w #d tomach $p.$w.$z.$n. ($Print #f_) $Lublin #aiie $Adaptacja na podstawie księžek: $Adam $Zborowski ($Masaž klasyczny) i ($Masaž segmentarny) $Wydawnictwo ($AZ) $Kraków #aiid $Redakcja techniczna wersji brajlowskiej: $Artur $api„ski $Druk: $Zakåad $Nagra„ i $Wydawnictw $P$Z$N ul. $Konwiktorska #g8#i #jj-baf $Warszawa $Skåad i oprawa: $p.$w.$z.$n. ($Print #f_) ul. $Wieniawska #ac #bj-jga $Lublin tel. =#j-ha= #bie-ah $I$S$B$N #hc-#heihg-#af-#i $CzÅ׏ pierwsza: masaž klasyczny $WstÅp $Každy autor opracowania for- muåuje innę swoistę definicjÅ masažu. $Po zapoznaniu siÅ z de- finicjami masažu róžnych autorów možna powiedzie, že masaž jest metodę leczenia fizykalnego ze- wnÅtrznych i wewnÅtrznych obja- wów chorobowych, a w wielu przy- padkach przyczyn chorobowych. $Polega on na mechanicznym draž- nieniu tkanek, wywierajęc po×re- dni i bezpo×redni wpåyw na orga- nizm. $Skåada siÅ on z wielu chwytów, ruchów i opracowa„, których celem jest nie tylko le- czenie, lecz jakže zapobieganie wielu chorobom. $Masaž jest rów- niež integralnę czÅ×cię odnowy biologicznej organizmu. $Na przestrzeni dziejów masaž przežywaå swoje wzloty i upadki. $Ta zmienna passa zwięzana byåa z filozofię epoki, rozwojem #a medycyny i farmakologii, modę europejskę i zamožno×cię ludzi. $Gwaåtowny rozwój medycyny i fa- rmakologii na poczętku $Xx wieku przytåumiå znaczenie medycyny fizykalnej. $W chwili obecnej obserwuje siÅ bardzo duže zain- teresowanie metodami ludowymi, medycynę wschodu, a szczególnie masažem. $Doprowadziåo to do po- jawienia siÅ na rynku ksiÅgar- skim sporej ilo×ci opracowa„ na temat róžnych metod masažu. $NajczÅ×ciej dotyczę one metod masažu wywodzęcych siÅ z medycy- ny wschodu. $Zapomina siÅ o ro- dzajach masažu stosowanych z bardzo dobrym efektem leczni- czym od dawien dawna, a majęcych swe korzenie w medycynie euro- pejskiej. $Skåoniåo mnie to do napisania serii księžek, w któ- rych do׏ obszernie omówiÅ te wåa×nie metody masažu. $Ze wzglÅdu na obszerno׏ materiaåu pomijam wiadomo×ci z anatomii i fizjologii oraz caåej grupy przedmiotów medycznych zakåada- jęc, že czytelnik posiada nie- zbÅdny zasób wiedzy z tej dzie- dziny będŽ uzupeåni ję, korzy- stajęc z literatury fachowej. $Oczywi×cie pewne elementy ana- tomii i fizjologii zostanę zasy- gnalizowane, ale tylko na tyle na ile jest to niezbÅdne do zro- zumienia pewnych procesów. $Mam nadziejÅ, že księžki te bÅdę po- mocne przy nauczaniu masažu, jak równiež stanę siÅ poradnikiem dla wykwalifikowanych masažy- stów. $Serdecznie dziÅkujÅ $Pani prof. dr hab. $Janinie $Sokoåowskiej-$Pituchowej za po- moc w realizacji przedsiÅwziÅ- cia. $Adam $Zborowski #c $Omówienie ogólne masažu #a. $Rys historyczny $Masaž naležy do najstarszej dziedziny wiedzy lekarskiej. $Wywodzi siÅ z $Indii i $Chin, gdzie wchodziå w zakres rytuaåu religijnego. $Juž #cjjj lat p.n.e. znajdujemy w dziele chi„- skim $Kung-$Fu wzmiankÅ o lecze- niu za pomocę masažu. $W okresie medycyny sakralnej kapåani zalecali jego stosowa- nie, tak jak i wód mineralnych, w czasie speåniania obrzÅdów, które byåy czÅ×cię kultu reli- gijnego i jednocze×nie miaåy znaczenie lecznicze. $Dopiero $Hindusi w swej ksiÅ- dze mędro×ci ($Weda) pochodzęcej z #ahjj roku p.n.e. podaję do- kåadne wskazówki wykonywania ma- sažu. $Z czasem masaž odpadå od rytuaåu religijnego i chociaž wszedå w zakres leczenia, medy- cyna oficjalnie zajÅåa siÅ nim. $Jedynie z króciutkich przekazów pi×miennych wiemy, že lekarze w niektórych chorobach zalecali masaž, o czym ×wiadczę wzmianki w dzieåach $Hipokratesa, $Celsu- sa i $Galena. $W $Grecji masaž miaå szcze- gólne znaczenie dla sportowców bioręcych udziaå w igrzyskach olimpijskich. $Nie byå to masaž w dzisiejszym tego såowa znacze- niu, lecz raczej namaszczanie przez natåuszczanie ciaåa oliwę przed zawodami. $Namaszczanie i nacieranie byåy pierwszymi w ×wiecie zabiegami, z których rozwinęå siÅ wiele lat póŽniej masaž zwany klasycznym. $W kronikach historycznych pa„stwa rzymskiego znajduje siÅ notatka, že $Juliusz $Cezar, cierpięcy na rwÅ kulszowę, le- czony byå masažem z zastosowa- niem gåaskania, szczypania i na- gniatania. $Stęd wniosek, že tak $Grecy jak i $Rzymianie rozumie- li warto׏ masažu i stosowali go jako zabieg leczniczy, sportowy i kosmetyczny. #e $W niektórych krajach såowia„- skich, a wiemy na pewno, že w $Polsce do poåowy $Xiv wieku, istniaåy nawet åaŽnie parowe, w których po kępielach ludzie poddawani byli klepaniu rózgami w celu poprawy ukrwienia tkanek. $œredniowiecze byåo okresem zahamowania rozwoju nauki i lecznictwa. $Naležy przypusz- cza, $Ze w okresie tym masaž byå równiež zaniedbany. $O masažu w caåym tego såowa rozumieniu možna mówi dopiero w $Xvi wieku. $Zostaå on wskrze- szony we $Francji przez znakomi- tego chirurga i lekarza $Ambro- žego $Pare =#aeag-aeij_=. $Jest on równiež twórcę masažu metodę uciskowę. $Lekarz ten zaobserwo- waå, že gåaskanie obolaåych po operacji miejsc przynosi nie tylko ulgÅ w cierpieniu, ale ró- wniež wywoåuje pewne zmiany w skórze, a nacieranie wywiera pewien wpåyw na miÅ×nie. $Po raz pierwszy w dziejach medycyny le- karz ten zapisaå swoję obserwa- cjÅ i zaczęå stosowa masaž jako oficjalnę, lekarskę metodÅ le- czenia. $Dlatego w historii me- dycyny mówi siÅ o $Ambrožym $Pa- re jako o wskrzesicielu masažu, gdyž on pierwszy nie tylko wzno- wiå masaž, ale ponadto przepro- wadziå badania nad jego filozo- fię. $W dziejach masažu odegraå równiež rolÅ znakomity filozof angielski $Bacon $Werulamski =#aefa-afbf_=, który zasady ma- sažu opieraå na wchodzęcej wów- czas w žycie mechanoterapii. $NastÅpnym krokiem naprzód w dziejach rozwoju masažu sę ba- dania $Friedricha $Hoffmana =#afjf-afgb_=, jednego z najzna- komitszych ówczesnych lekarzy. $Naležaå on do tych nielicznych wówczas medyków, którzy byli go- ręcymi zwolennikami naturalnych metod leczniczych. $Prawdziwy jednak rozwój masa- žu leczniczego następiå dopiero na poczętku $Xix w. dziÅki leka- rzom szwedzkim. $Oni to opraco- wali metodÅ terapeutycznę #g i higienicznę zwanę popularnie (szwedzkę gimnastykę), której czÅ×cię skåadowę byå takže ma- saž. $Po raz pierwszy spod pióra lekarzy wyszedå opracowany sy- stem stosowania masažu w poszczególnych chorobach i w profilaktyce. $NajwiÅksze zasåugi poåožyå $Per $Henrik $Ling =#aggf-ahci_=, szwedzki lekarz, zaåožyciel $Centralnego $Instytutu $Gimnastycznego w $Sztokholmie. $Mniej wiÅcej w tym samym cza- sie we $Francji lekarz $Martin de $Lyon wyleczyå samego siebie z uporczywego lumbago za pomocę masažu. $SzkoåÅ masažu klasycznego stworzyå lekarz holenderski $Jo- han $Mezger z $Amsterdamu =#ahci-aiji_=, którego uwaža siÅ za twórcÅ (masažu naukowego). $Po raz pierwszy bowiem zostaå opracowany w osobnym dziele caåy system metod masažu oraz wskaza„ i przeciwwskaza„ opartych o do- ×wiadczenia i badania wåasne autora oraz niebogatę zresztę literaturÅ. $Od czasów $Mezgera datuje siÅ stosowanie masažu w klinikach najpierw chirurgicznych, a na- stÅpnie w innych oddziaåach kli- nicznych, nie wyåęczajęc laryn- gologicznych i ocznych. $Szcze- gólnie dobre wyniki osięgnęå $Mezger i jego uczniowie w le- czeniu masažem chorób stawów. $Do uczniów $Mezgera naležy zaliczy równiež $Polaka, profe- sora $Uniwersytetu w $Berlinie - $Izydora $Zabåudowskiego, któ- ry jest twórcę oryginalnej meto- dy masažu. $U schyåku $Xix w. i na poczętku $Xx w. $Zabåudow- ski cieszyå siÅ såawę niemal eu- ropejskę i z wielu krajów przy- ježdžali do niego lekarze celem zapoznania siÅ z jego metodę, która do dzi× jest stosowana np. w byåej $Czechosåowacji. $Såawa jego byåa w peåni uzasadniona. $W uznaniu jego zasåug powierzo- no mu kierownictwo $Uniwersytec- kiego $Zakåadu $Masažu #i $Leczniczego w $Berlinie. $Nale- žy podkre×li fakt, že w skali ×wiatowej masaž po raz pierwszy wåa×nie dziÅki niemu zyskaå takę rangÅ i zostaå zrównany z innymi dyscyplinami wiedzy lekarskiej na poziomie uniwersyteckim. $Za- båudowski pozostawiå po sobie dužy dorobek naukowy, miÅdzy in- nymi liczne prace z zakresu ma- sažu ogåoszone w trzech jÅzy- kach: polskim, niemieckim i ro- syjskim. $U schyåku $Xix w. odbyå siÅ $Europejski $Zjazd $Chirurgów. $CzÅ׏ programu tego $Zjazdu byåa po×wiÅcona zagadnieniom stosowania masažu w lecznictwie i profilaktyce. $W niektórych publikacjach možna spotka opi- niÅ, že wyniki obrad tego $Zjaz- du opublikowane w prasie facho- wej przyczyniåy siÅ w znacznej mierze nie tylko do rozpowszech- nienia metod masažu, lecz rów- niež do ich spopularyzowania. $Pojawiåo siÅ bowiem wówczas wielu masažystów (cudotwórców), którzy nie mieli žadnego przygo- towania fachowego do stosowania tej metody leczniczej i pro- filaktycznej. $Przyczyniåo siÅ to w pewnej mierze do zdeprecjo- nowania warto×ci leczniczej ma- sažu. $Mimo to zarówno przed $I wojnę ×wiatowę, jak i w okre- sie miÅdzywojennym nie zaniecha- no tej metody leczniczej. $Možna przytoczy nazwiska lekarzy, którzy prowadzili badania nauko- we nad stosowaniem masažu. $Jed- nakže poziom tych bada„ nie do- równywaå rozmachowi bada„ wy- konanych przez $Mezgera i $Za- båudowskiego. $Masaž nie byå ni- gdy tak popularnę metodę leczni- czę, jak za czasów $Mezgera i jego uczniów. $Jednym z uczniów $Mezgera byå szwedzki lekarz $Zander, który usiåowaå zastępi mieszenie rÅczne specjalnymi aparatami. $Rozpowszechniaję siÅ one chwi- lowo po caåym ×wiecie, jednak dalsze do×wiadczenia uczę, že jakkolwiek mogę by w pew- #aa nych przypadkach stosowane nie zastępię jednak rÅki masujęcego. $Pi×miennictwo polskie u schyåku $Xix w. wzbogaciåo siÅ o kilka warto×ciowych pozycji, jak np.: $J. $Grabowskiego, $I. $Strabow- skiego, $J. $Zawadzkiego. $W okresie miÅdzywojennym ma- saž stanowiå do׏ popularnę me- todÅ leczenia zwåaszcza w zakåa- dach i gabinetach fizykoterapii. $Wielu lekarzy nie tylko zaleca- åo tÅ metodÅ leczenia, ale na podstawie wåasnej praktyki i ob- serwacji doskonaliåo ję i opra- cowywaåo jej modyfikacje. $Do zasåužonych na tym polu naležę $M. $Kosi„ski i $J. $Zaorski, którzy pozostawili dorobek na- ukowy, wzbogacajęc ubogie pi×- miennictwo polskie z tego zakre- su. $Rozwój chemii i farmacji przygåuszyå znaczenie natural- nych metod leczniczych. $Na po- czętku $Xx w. obserwuje siÅ od- wrócenie medycyny od leczenia uzdrowiskowego, od gimnastyki i masažu. $Dopiero w dzisiejszych cza- sach zauwaža siÅ wielki renesans naturalnych metod leczniczych, a miÅdzy innymi i masažu; prowa- dzi siÅ badania nad dziaåaniem masažu, szkoli siÅ masažystów, zwåaszcza niewidomych, prawie we wszystkich krajach europejskich. #b. $Cechy psychofizyczne masažysty $CiŞka praca fizyczna, jakę wykonuje masažysta, wymaga peå- nej sprawno×ci fizycznej i psy- chicznej. $Masažysta nie može by obcięžony niewydolno×cię ukåadu oddechowego, zaburzeniami statycznymi, nadmiernym poceniem siÅ ręk. $CzÅsto zdarza siÅ, že pacjent wskutek zåego samopoczu- cia czy chwilowego zaåamania psychicznego jest bardzo dražli- wy, niecierpliwy, a nawet opry- skliwy. $Masažysta w takich sy- tuacjach musi zachowa cierpli- wo׏ i wyrozumiaåo׏. $Na- #ac ležy równiež pamiÅta, $Ze pa- cjenci powracajęcy do zdrowia po ciŞkiej chorobie lub operacji, z kalectwem, zmÅczeni lub nerwo- wi Žle znoszę przesadnę troskli- wo׏. $Dlatego oprócz peånego opanowania psychicznego, wymaga- na jest od masažysty znajomo׏ psychologii i umiejÅtno׏ (roz- szyfrowania) pacjenta, aby o- prócz leczenia masažem oddziaåy- wa równiež na jego psychikÅ. $Masažysta musi tak postÅpowa z chorym, aby ten miaå do niego peåne zaufanie. $Zaufanie to czasami objawia siÅ zwierzeniami pacjenta, niejednokrotnie nawet bardzo intymnymi, z których by- stry masažysta jest w stanie wy- åowi elementy mogęce by po×re- dnimi lub bezpo×rednimi przyczy- nami choroby. $Przy wykonywaniu zabiegu ma- sažysta czÅsto wydaje polecenia dotyczęce poåoženia pacjenta. $Komendy te powinny by jedno- znaczne i zrozumiaåe. $Musimy bowiem pamiÅta, že pewne okre- ×lenia =np. odwodzenie= mogę by pacjentowi nie znane. #c. $Higiena osobista masažysty $Obok wymienionych wyžej cech osobowo×ci masažysty, wažny jest jego ubiór i higiena osobista. $Strój masažysty musi by wy- godny i swobodny, aby nic nie krÅpowaåo jego ruchów. $Zadanie to speånia biaåy påaszcz z krót- kimi rÅkawami, a najlepiej påó- cienna biaåa kurtka z krótkimi rÅkawami oraz påócienne spodnie. $Masažysta musi bardzo sumien- nie przestrzega zasad higieny osobistej. $RÅce, jako narzÅdzie pracy, wymagaję utrzymania w nieskazitelnej czysto×ci, paz- nokcie muszę by stale krótko przyciÅte. $PielÅgnacja ręk przeciwdziaåa wytwarzaniu siÅ na ich skórze modzeli i innych zgrubie„. $Podczas pracy nie wolno nosi na rÅkach žadnej bi- žuterii. $Zabieg powinien #ae by wykonywany z zachowaniem za- sad czysto×ci. $Przed každym za- biegiem rÅce muszę by starannie umyte wodę z mydåem i wytarte do sucha. $Pocenie siÅ ręk naležy zwal- cza, stosujęc czÅste zmywanie roztworem alkoholu i zasypywanie pudrem wysuszajęcym naskórek. $Mycie ręk przed i po každym za- biegu jest wskazane nie tylko z uwagi na chorych, którym možna przenie׏ róžne choroby skórne, ale i ze wzglÅdu na wåasne zdro- wie masažysty. $CzÅste mycie ręk mydåem powoduje wysuszanie skó- ry, a niekiedy i pÅkanie. $Možna temu zapobiec przez stosowanie bezpo×rednio na mokre rÅce gli- ceryny, po której dokåadnym wta- rciu naležy rÅce osuszy. $Jaki- kolwiek proces ropny na skórze masažysty lub chorego jest prze- ciwwskazaniem do wykonywania za- biegu. #d. $Warunki ogólne wykonywania masažu $Masažysta wykonujęc zabieg najczÅ×ciej stoi przy kozetce. $Niezmiernie wažnę rzeczę jest zatem wyposaženie gabinetu do masažu w stoåy, których wysoko׏ možna dowolnie regulowa. $Wykonywanie masažu w pozycji pochylonej jest dla masažysty bardzo mÅczęce i grozi występie- niem deformacji klatki piersio- wej i krÅgosåupa. $Umieszczone na stole do masažu prze×cieradåo naležy tak skåada, aby na kaž- dym možna byåo wymasowa czte- rech pacjentów. $Podstawowym wa- runkiem przy wykonywaniu masažu jest caåkowite rozluŽnienie miÅ- ×ni pacjenta. $Masaž jest zabie- giem biernym i dlatego napinanie miÅ×ni utrudnia jego wykonanie. $Pacjenta naležy uåožy tak, by jego masowane miÅ×nie byåy w staåej gotowo×ci do reagowania skurczem i rytmicznym rozkurczem na bodziec, jakim jest ma- #ag saž. $Dobrze wykonany masaž nie po- winien wywoåywa bólu. $Jedynie w przypadkach, gdy naležy ze wzglÅdu na wskazania przezwyciÅ- ža nadmierne napiÅcia miÅ×nio- we, bólu nie da siÅ caåkowicie uniknę. $CzÅsto׏ powtarzania poszczególnych zabiegów zaležy od indywidualnej tolerancji cho- rego. $Przy stosowaniu masažy, tak jak i przy zabiegach fizy- kalnych, obowięzuje zasada sto- pniowego obcięžania ukåadu krę- ženia chorego. $W praktyce ozna- cza to, že pierwsze masaže trwa- ję krócej, a w miarÅ przyzwycza- jania siÅ chorego oraz przy wni- kliwej obserwacji odczynu miejs- cowego i ogólnego na zabieg, czas trwania masažu stopniowo przedåuža siÅ oraz zwiÅksza jego intensywno׏. $Temperatura powietrza w gabi- necie nie powinna by nižsza niž #ah stopni $C. #e. $Wyposaženie pomieszcze„ do masažu $Na stanowisku pracy masažysty potrzebna jest kabina o wymia- rach #c,j x #d,e m wyposažona w dwa stoåy do masažu, przedzie- lona ×ciankę lub parawanem. $O- prócz stoåów do masažu gabinet powinien by wyposažony w sto- lik, krzesåo, taboret obrotowy, szafkÅ na czyste prze×cieradåa oraz pojemnik na užywane, rÅcz- nik, mydåo, spirytus salicylowy, sterinol oraz umywalkÅ z ciepåę i zimnę wodę. $Zaleca siÅ wypo- saženie gabinetu w lampÅ $Solux celem ewentualnego dodatkowego ogrzewania chorego. #f. $œrodki po×lizgowe i wspomagajęce masaž $œrodki po×lizgowe powinny by stosowane w takim stopniu, aby zwiÅkszy po×lizg rÅki masažysty po skórze pacjenta, nie zmniej- szajęc jednocze×nie nadmiernie siåy tarcia. $œrodki po×li- #ai zgowe nakåadamy zawsze na dåo„ masažysty =a nie na skórÅ pa- cjenta=. $Do ×rodków po×lizgowych zali- czamy: - talk kosmetyczny - oliwÅ nicejskę, - wazelinÅ, - lanolinÅ, - mydåo. $œrodki wspomagajęce masaž dzielimy na: - ×rodki farmakologiczne sto- sowane u chorego wraz z masažem =wstrzykniÅcia, czopki, tabletki itp.=, - preparaty wcierane w skórÅ i tkanki danego pacjenta, które možemy podzieli na: - lecznicze silnie rozgrzewa- jęce, - lecznicze såabo rozgrzewaję- ce, - preparaty odžywcze =bogate w witaminy $A, $D, $E, $F, $H=, - preparaty przeciwbólowe i rozgrzewajęce =stosowane w sporcie=. $Aby wykona wcieranie prepa- ratu, naležy oczy×ci skórÅ i rozgrza ję odpowiednio, co uåatwi wnikanie preparatu w skó- rÅ i w gåęb tkanek pod nię ležę- cych. $Oczyszczonę skórÅ masujemy najpierw na sucho, bez ×rodków po×lizgowych, stosujęc gåaska- nie, ugniatanie, wibracjÅ, a do- piero potem nakåadamy ma׏ na masowanę czÅ׏ ciaåa i wcieramy ję w skórÅ ruchem rozcierania. $Preparat ma by w takim stopniu dawkowany, w jakim skóra jest go w stanie wchåonę. $Zbyt duža i- lo׏ preparatu nie wchåoniÅta przez skórÅ, zmniejsza tarcie miÅdzy rÅkę masažysty a ciaåem pacjenta, przez co upo×ledza do- kåadne wtarcie preparatu i nie daje efektu grzewczego. #ba #f.#a. $Wykaz niektórych preparatów stosowanych przy masažu #a. nazwa: $Actol odpowiednik: $Nifluril rodz. preparatu: krem dziaåanie: silne przeciwzapal- ne, szybkie przeciwbólowe zastosowanie: $RZS, $ZZSK, zwyrodnienie stawu biodrowego i kolanowego, postrzaå, rwa kul- szowa #b. nazwa: $Amuno odpowiednik: $Metindol rodz. preparatu: žel dziaåanie: silne przeciwbólo- we, zmniejsza obrzÅki stawowe zastosowanie: choroba zwyrod- nieniowa, $RZS, $ZZSK, zapalenie kaletek maziowych, ×ciÅgien, båony maziowej, pochewek ×ciÅg- nistych, zapalenie okoåostawowe barku i dna #c. nazwa: $Apisarthron odpowiednik: - rodz. preparatu: ma׏ z jadu pszczelego dziaåanie: przeciwreumatyczne zastosowanie: choroba reuma- tyczna, rwa kulszowa, nerwobóle #d. nazwa: $Arcalen odpowiednik: - rodz. preparatu: krem dziaåanie: uåatwia wchåanianie wysiÅków, uelastycznia skórÅ, chroni przed oparzeniami såo- necznymi zastosowanie: w terapii poura- zowej =krwiaki, obrzÅki, wylewy podskórne=, w masažu sportowym #e. nazwa: $Ben-$Gay odpowiednik: $Bengue.s $Bal- sam, $Cremalgin, $Finalgon, $Finalgon $Extra $Stark, $Muste- role $Deep $Strenght, $Transva- sin rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: miejscowo dražnię- ce, powoduje przekrwienie i grzanie zastosowanie: bóle miÅ×niowe i stawowe, dolegliwo×ci na tle go׏cowym, zapalenie korzonków nerwowych, lumbago #f. nazwa: $Bengue,s #bc $Balsam odpowiednik: $Ben-$Gay i jw. rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: jw. zastosowanie: jw. #g. nazwa: $Butapirazol odpowiednik: $Butazolidyin, $Megazone, $Phenylbutazon, $Pe- netradol, $Tomanol rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: dåugotrwaåe prze- ciwbólowe i przeciwzapalne zastosowanie: tylko w okresach zaostrzenia nigdy dåugotrwale, w przewlekåych stanach zapal- nych, $RZS, zwyrodnienie stawu biodrowego i kolanowego, postrzaå, rwa kulszowa, zapale- nie torebki stawowej, zapalenie kaletek maziowych, zapalenie okoåostawowe, $ZZķ, napad dny #h. nazwa: $Butazolidin odpowiednik: $Butapirazol i jw. rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: jw. zastosowanie: jw. #i. nazwa: $Capsiderm $N odpowiednik: $Capsigel $N, $Capsiplex rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: bardzo mocne wy- grzewajęce, przeciwbólowe i przeciwzapalne zastosowanie: przy wražliwej skórze stosowa na podkåadzie wazeliny; nerwobóle, zapalenie nerwu kulszowego, naderwanie ×ciÅgien, bóle miÅ×niowe i sta- wowe #aj. nazwa: $Capsiplex odpowiednik: $Capsiderm $N, $Capsigel $N rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: jw. zastosowanie: jw. #aa. nazwa: $Capsigel $N odpowiednik: $Capsiderm $N, $Capsiplex rodz. preparatu: emulsja dziaåanie: såabo rozgrzewaję- ce, przeciwbólowe i przeciwza- palne zastosowanie: nerwobóle, zapa- lenie nerwu kulszowego, nade- rwanie ×ciÅgien, bóle miÅ×- #be niowe i stawowe #ab. nazwa: $Cremalgin odpowiednik: $Ben-$Gay, $Ben- kue.s $Balsam, $Finalgon, $Finalgon $Ekstra $Stare, $Mu- sterole $Deep $Strenght, $Trans- vasin rodz. preparatu: balsam dziaåanie8zastosowanie: jak $Ben-$Gay #ac. nazwa: $Damul odpowiednik: $Deltan, $Dolobe- ne $Gel rodz. preparatu: roztwór dziaåanie: bardzo ostre dzia- åanie, nie wolno wmasowywa ani wciera; smarujemy na maåej po- wierzchni; stosowa maksymalnie #ad dni, potem dwa miesięce przerwy zastosowanie: stany zapalne, obrzÅki i wybroczyny, po uszko- dzeniu miÅ×ni, ×ciÅgien i wiÅza- deå, w zapaleniu kaletki mazio- wej, pochewek ×ciÅgnistych, ostre zapalenie okoåostawowe #ad. nazwa: $Decontra-$Ctyl $Baume odpowiednik: - rodz. preparatu: balsam dziaåanie: zwiotcza miÅ×nie pręžkowane zastosowanie: choroby zwyrod- nieniowe, zaburzenia statyczne krÅgosåupa, parkinsonizm, stany spastyczne miÅ×ni #ae. nazwa: $Deltan odpowiednik: $Damul, $Dolobene $Gel rodz. preparatu: roztwór, žel dziaåanie8zastosowanie: jak $Damul #af. nazwa: $Dolgit odpowiednik: - rodz. preparatu: krem dziaåanie: przeciwzapalne i przeciwbólowe zastosowanie: $RZS, choroba $Stilla, $ZZSK, choroba zwyrod- nieniowa, zespóå bolesnego bar- ku, zapalenie okoåostawowe, rwa kulszowa, bóle pourazowe #ag. nazwa: $Dolobene $Gel odpowiednik: $Damul, $Deltan rodz. preparatu: žel dziaåanie8zastosowanie: #bg jak $Damul #ah. nazwa: $Enoxolon odpowiednik: - rodz. preparatu: #b#j) ma׏ dziaåanie: såabe przeciwzapal- ne zastosowanie: krwiaki, pÅkniÅ- cia naczy„, sklerotyzacja naczy„ #ai. nazwa: $Etogel odpowiednik: $Rheumon rodz. preparatu: žel dziaåanie: przeciwzapalne z niewielkim przeciwbólowym zastosowanie: reumatoidalne zapalenie miÅ×ni, rwa kulszowa, zapalenie kaletek maziowych, ne- rwoból lÅdŽwiowy, stany zapalne tkanek miÅkkich #bj. nazwa: $Finalgon odpowiednik8rodz. preparatu8dziaåanie8zastosowanie : jak $Ben-$Gay #ba. nazwa: $Fitoven odpowiednik: - rodz. preparatu: pasta dziaåanie: uszczelnia ×ciany naczy„ wåosowatych, hamuje pro- cesy zapalne i wysiÅkowe zastosowanie: zespoåy bólowe zwięzane ze zmianami ukrwienia krÅgosåupa, obrzÅki pourazowe, zapalenie žyå, krwiaki #bb. nazwa: $Forapin odpowiednik: - rodz. preparatu: ma׏ z jadu pszczelego dziaåanie: dražni i wywoåuje miejscowe przekrwienie, rozsze- rza i zwiÅksza przepuszczalno׏ naczy„ wåosowatych, zmniejsza reakcjÅ na ból zastosowanie: reumatoidalne zapalenie stawów i miÅ×ni, rwa kulszowa, zapalenie kaletek ma- ziowych i pochewek ×ciÅgnistych; w sporcie - w bólach pourazowych #bc. nazwa: $Intralgin odpowiednik: - rodz. preparatu: ma׏, žel dziaåanie: przeciwbólowe zastosowanie: bóle róžnego po- chodzenia #bd. nazwa: $Ketazon odpowiednik: $Ketazon $Comp. rodzaj preparatu: ma׏ #bi dziaåanie: przeciwzapalne i przeciwreumatyczne zastosowanie: przewlekåe postacie chorób reumatycznych, artrozy, dna, dyskopatie, $ZZķ #be. nazwa: $Megazone odpowiednik: jak $Butapirazol rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie8zastosowanie: jak $Butapirazol #bf. nazwa: $Metindol odpowiednik: $Amuno rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie8zastosowanie: jak $Amuno #bg. nazwa: $Musterole $Deep $Strenght odpowiednik: jak $Ben-$Gay rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie8zastosowanie: jak $Ben-$Gay #bh. nazwa: $Neopeviton odpowiednik: $Nicodan $Percu- tan rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: rozszerz naczynie krwiono×ne obwodowe, wpåywa na miÅ×nie gåadkie zastosowanie: ×ci×le wedåug wskaza„ lekarza #bi. nazwa: $Neuriplege odpowiednik: - rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: zmniejsza napiÅcie miÅ×ni zastosowanie: artrozy, bóle lÅdŽwiowe, rwa kulszowa, przy- kurcze wywoåane urazami, $SM, poraženie poprzeczne #cj. nazwa: $Nicodan $Percutan odpowiednik: $Neopeviton rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie8zastosowanie: jak $Neopeviton #ca. nazwa: $Nicotofuryl odpowiednik: - rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: rozszerza naczynia krwiono×ne zastosowanie: w sporcie w sta- nach zapalnych stawów #cb. nazwa: $Nifluril odpowiednik: $Actol rodz. preparatu: ma׏, žel dziaåanie8zastosowanie: jak $Actol #ca #cc. nazwa: $Penetradol odpowiednik: jak $Butapirazol rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie8zastosowanie: jak $Butapirazol #cd. nazwa: $Perclusone odpowiednik: - rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: przeciwzapalne i przeciwbólowe zastosowanie: $RZS, $ZZSK, choroba zwyrodnieniowa, lumbago, zapalenie kaletki maziowej i to- rebki stawowej, dna, ostre $ZZķ #ce. nazwa: $Phenylbutazon odpowiednik: jak $Butapirazol rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie8zastosowanie: jak $Butapirazol #cf. nazwa: $Phologosan odpowiednik: - rodz. preparatu: #c#j) ma׏ dziaåanie: przyspiesza procesy gojenia tkanki åęcznej zastosowanie: nakåada siÅ na nieduže powierzchnie; nie stoso- wa dåužej niž jeden tydzie„; stosowana w traumatologii spor- towej w urazach wiÅzadeå i ×ciÅ- gien #cg. nazwa: $Plastenan odpowiednik: $Plastenan $Neo- mycine rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: reguluje wytwarza- nie kolagenu w tkance åęcznej zmienionej zapalnie, przyspiesza ziarninowanie, przyspiesza zra- stanie ko×ci zastosowanie: wolno gojęce siÅ uszkodzenia skóry, odležyny, osåabiony proces kostninowania #ch. nazwa: $Rapostan odpowiednik: $Tanderil rodz. preparatu: krem dziaåanie: såabe dziaåanie przeciwbólowe i przeciwzapalne zastosowanie: w stanach zapal- nych, zwyrodniajęcych schorze- niach reumatycznych narzędu ru- chu, dna, $ZZķ, po zåamaniach i zwichniÅciach #ci. nazwa: $Reparil-$Gel odpowiednik: - rodz. preparatu: žel dziaåanie: przeciwobrzÅ- #cc kowe i przeciwzapalne zastosowanie: szerokie zasto- sowanie w stanach zapalnych sta- wów i tkanek miÅkkich #dj. nazwa: $Rheumon odpowiednik: $Etogel rodz. preparatu: žel dziaåanie8zastosowanie: jak $Etogel #da. nazwa: $Sastridex odpowiednik: - rodz. preparatu: žel dziaåanie: przeciwzapalne i przeciwbólowe zastosowanie: choroby reuma- tyczne, bóle stawowe, stany za- palne po zabiegach plastycznych i po urazach, nerwobóle #db. nazwa: $Srilane odpowiednik: - rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: ×rodek zwiotczajęcy miÅ×nie szkieletowe zastosowanie: w skurczach spa- stycznych pourazowych, schorze- nia stawu biodrowego, krÅcz szyjny, nerwobóle okolicy krÅgo- såupa #dc. nazwa: $Tanderil odpowiednik: $Rapostan rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie8zastosowanie: jak $Rapostan #dd. nazwa: $Tolectin odpowiednik: - rodz. preparatu: žel dziaåanie: silne dziaåanie przeciwbólowe i przeciwzapalne, zapobiega zmianom zwyrodnienio- wym ko×ci zastosowanie: $RZS, $ZZSK, choroba zwyrodnieniowa stawów, zapalenie torebki stawowej, cho- roba $Stilla, zapalenie okoåo- stawowe, nadwerŞenie miÅ×nia lub ×ciÅgna #de. nazwa: $Tomanol odpowiednik: jak $Butapirazol rodz. preparatu: ma׏, žel dziaåanie8zastosowanie: jak $Butapirazol #df. nazwa: $Trafuril odpowiednik: - rodz. preparatu: ma׏ dziaåanie: rozszerza naczynia krwiono×ne, wzmaga ukrwie- #ce nie, oddziaåuje równiež na gåÅ- biej poåožone narzędy i tkanki zastosowanie: reumatoidalne zapalenie stawów i miÅ×ni, ner- wobóle #dg. nazwa: $Transvasin odpowiednik: jak $Ben-$Gay rodz. preparatu: krem dziaåanie8zastosowanie: jak $Ben-$Gay #dh. nazwa: $Vipericin $Forte odpowiednik: $Vipracutan, $Vi- pratox, $Viprosal rodz. preparatu: ma׏ z jadu žmii dziaåanie: przeciwzapalne i przeciwbólowe zastosowanie: bóle go׏cowe stawowe i miÅ×niowe, nerwobóle #di. nazwa: $Vipracutan odpowiednik: jw. rodz. preparatu: emulsja z ja- du žmii dziaåanie8zastosowanie: jw. #ej. nazwa: $Vipratox odpowiednik: jw. rodz. preparatu: emulsja z ja- du žmii dziaåanie8zastosowanie: jw. #ea. nazwa: $Viprosal odpowiednik: jw. rodz. preparatu: ma׏ z jadu žmii dziaåanie8zastosowanie: jw. #eb. nazwa: $Voltaren odpowiednik: - rodz. preparatu: ma׏, žel, e- mulgel dziaåanie: silnie przeciwza- palne i przeciwbólowe zastosowanie: w chorobie zwy- rodnieniowej, $RZS, $ZZSK, zapa- lenie pozastawowe, pourazowe stany zapalne $Wykaz opracowany na podstawie ($Leki wspóåczesnej terapii), $PZWL, $Warszawa #aihg, $Wydanie $Ix. #cg $CzÅ׏ teoretyczna $Mimo wprowadzania coraz now- szych metod masažy specjalnych, masaž klasyczny wcale nie stra- ciå swego znaczenia. $Cięgle jest niezastępiony w leczeniu chorób narzędu ruchu. $I. $Zasady stosowania masažu klasycznego #a. $Przed rozpoczÅciem masažu naležy przeprowadzi wywiad z pacjentem. #b. $Masaž stosujemy zgodnie z kierunkiem przepåywu krwi žyl- nej. #c. $Zabieg naležy stosowa zgodnie ze wskazaniami i prze- ciwwskazaniami. #d. $Czas trwania masažu uza- ležnia siÅ od: - rodzaju schorzenia, - wielko×ci powierzchni maso- wanej - aktualnego stanu zdrowia pa- cjenta - tego, który jest to zabieg z kolei. #e. $Siåa masažu wzrasta ze wzrostem liczby wykonywanych za- biegów z uwzglÅdnieniem reakcji pacjenta. $Reakcja ta uzaležnio- na jest od: - wieku - niemowlÅta wymagaję masažu bardzo delikatnego, dzie- ci do lat #ae masažu ×redniej mocy, osoby w wieku #ae - #dj lat masažu mocnego, osoby po #dj roku žycia, masažu ×redniej mo- cy; - påci - kobiety wymagaję åa- godniejszego masažu niž mŞczyŽ- ni; - zawodu - pracowników fizycz- nych masujemy mocniej niž praco- wników umysåowych; - budowy ciaåa - typ astenicz- ny, leptosomatyczny osobnik szczupåy, wysoki - wymaga åagod- nego, dåužej trwajęcego masažu, - typ atletyczny dobrze umiÅ×- niony wymaga masažu ×redniej mo- cy do granicy bólu, - typ pyk- niczny z przewagę tkanki #ci åęcznej i tåuszczowej wymaga ma- sažu ×redniej mocy z možliwo×cię przekroczenia granicy bólu; - stanu zdrowia pacjenta - w stanach podostrzonych masu- jemy delikatnie, w stanach prze- wlekåych mocniej. #f. $Poniewaž masaž jest dla organizmu mikrourazem, pacjent powinien odpoczę po zabiegu #ae-#bj min. #g. $Naležy pouczy pacjenta, že nie jest wskazane gwaåtowne oziÅbienie ciaåa bezpo×rednio po masažu. #h. $W zwięzku z reakcję orga- nizmu na masaž naležy poinformo- wa pacjenta, že po pierwszych trzech =do piÅciu= zabiegach mo- že odczuwa pozorne pogorszenie stanu zdrowia. #i. $Czas trwania masažu. $Ma- saž jednej ko„czyny nie powinien trwa krócej niž #aj min., masaž ogólny #de - #fj min., stosowany z gimnastykę može przekroczy nawet #gj min. $Im wiÅkszy ob- szar ciaåa masujemy u tego same- go pacjenta, tym krótszy jest czas trwania masažu poszczegól- nych czÅ×ci ciaåa. #aj. $Jako podstawowa seria zabiegów masažu klasycznego przyjÅta jest liczba dziesiŏ. $Jednakže w zaležno×ci od efektu leczniczego ilo׏ zabiegów može zosta zwiÅkszona do #ej. $Nale- žy jednak pamiÅta, že po #cj zabiegach powinno siÅ zrobi kilkudniowę przerwÅ, aby odzwy- czai organizm od masažu. #aa. $Ježeli nie ma przeciw- wskaza„ =np.: choroby serca= ma- saž možna wykonywa codziennie. $Zaleca siÅ, aby trzy ostatnie zabiegi w serii byåy wykonywane co drugi dzie„ celem stopniowego odzwyczajania organizmu od masa- žu. #ab. $Každy chwyt masažu po- wtarzamy minimum dwukrotnie. #ac. $Nie wskazane jest prze- rywanie wykonywanego chwytu. $Chwyt przerwany w trakcie jego wykonywania musi by powtórzony. #ad. $Caåkowicie prze- #da rwany zabieg masažu nie može by kontynuowany, lecz musi by roz- poczÅty od nowa. #b. $Omówienie poszczególnych technik masažu a. $Gåaskanie $Jest to najczÅ×ciej stosowana technika. $Každy masaž rozpoczy- namy i ko„czymy gåaskaniem. $W niektórych schorzeniach jest to jedyny chwyt možliwy do wy- konania. $Dziaåanie gåaskania polega na mechanicznym usuniÅciu zåuszczonego naskórka i wydzie- liny gruczoåów skóry, na prze- pchniÅciu krwi žylnej i chåonki w kierunku dosercowym. $DziÅki naprzemiennemu zwŞaniu siÅ i rozszerzaniu ×wiatåa naczy„ nastÅpuje pobudzenie ukåadu krę- ženia, ustÅpuję zastoje i obrzÅ- ki, przyspiesza siÅ wchåanianie krwiaków powstaåych na skutek urazów. $Ostrožnie wykonane gåa- skanie na obwodzie ogniska za- palnego prowadzi do polepszenia kręženia krwi i chåonki, wspóå- dziaåa przeto w zwalczaniu stanu zapalnego. $W zaležno×ci od siåy zastosowanego bodŽca gåaskanie pobudza lub obniža pobudliwo׏ nerwów czuciowych skóry. $Obok funkcji leczniczej gåa- skanie ma równiež znaczenie dia- gnostyczne, gdyž pozwala nam wy- kry niektóre zmiany chorobowe w tkankach. $Gåaskanie wykonuje siÅ od ob- wodu w kierunku dosercowym po- wtarzajęc ruch kilkakrotnie. $RÅka masažysty posuwa siÅ lek- ko, miarowo, a dåo„ przystosowu- je siÅ do zarysów i ksztaåtu ma- sowanego obszaru ciaåa. $Gåaskania možemy podzieli ze wzglÅdu na: #a. $SiåÅ wykonania: #a.a bardzo åagodne, tzw. mu- skanie - wykonujemy opuszkami palców lub grzbietowę ich stro- nę, #a.b ×redniej mocy - do nich zaliczamy gåaskanie caåę dåonię i gåaskanie (pier×cieniowe) #dc =$Wprowadzone przez autora umow- ne nazwy chwytów. $NajczÅ×ciej biorę nazwy od przedmiotów z którymi siÅ kojarzę. $Maję one na celu umožliwienie uszeregowa- nia oraz symbolicznego przedsta- wienia chwytu. $W masažu kla- sycznym spotkacie $Pa„stwo caåy szereg tego typu okre×le„.=, #a.c gåaskanie mocne wykonuje- my kåÅbami lub (grzebyczkami). #b. $Kierunek wykonania: #b.a podåužne - wykonujemy wzdåuž przebiegu wåókien miÅ×- niowych lub osi ciaåa, #b.b poprzeczne - wykonujemy poprzecznie do przebiegu wåókien miÅ×niowych lub osi ciaåa, #b.c okrŞne - wykonujemy np.: wokóå stawów, åopatek, gruczoåów piersiowych itp. $Przeciwwskazania do wykonywa- nia gåaska„ obejmuję: - $Ii stadium choroby $B~rgera =wykonujemy tylko ugniatania=, - przeciwwskazania do stosowa- nia masažu. b. $Rozcieranie $Jest drugę w kolejno×ci tech- nikę stosowanę w masažu klasycz- nym. $Zadaniem rozcierania jest rozdrobnienie i przemieszczenie na obwód wysiÅków pozapalnych czy pourazowych krwiaków, zro- stów i blizn. $Jest równiež je- dynę technikę umožliwiajęcę zli- kwidowanie zmian w postaci naro- ×li w tkance kostnej. $Charakte- rystyczne równiež dla tej tech- niki jest wytworzenie znacznej ilo×ci ciepåa oraz towarzyszęce temu zjawisku przekrwienie tka- nek masowanych, co uåatwia wchåanianie przemieszczonych drobin. $Wskazania lekarskie obejmuję stany pourazowe, jak: ståuczenia, nadwichniÅcia, skrÅ- cenia, wylewy krwawe, drobne wy- siÅki, zgrubienia torebki stawo- wej, zmiany w pochewkach ×ciÅg- nistych, blizny, zrosty itp. $Rozcieranie usuwa kwas mlekowy, bierze czynny udziaå przy wy- zwalaniu siÅ z tkanek wszystkich metabolitów przemiany mate- #de rii, uåatwia rozprowadzanie wszelkich substancji po organiz- mie. $Ze wzglÅdu na sposób wy- konania wyróžniamy rozcieranie: #a. $Koliste. $Rozcieranie ko- liste wykonujemy w drenažu lim- fatycznym i masažu segmentarnym. $Polega ono na co najmniej trzy- krotnym roztarciu w jednym miej- scu, wnikajęc w coraz gåÅbsze warstwy tkanek, po takich trzech kolistych ruchach przepychamy roztarte substancje w kierunku wykonywanego chwytu, po czym wracamy do poåowy uprzednio opracowanego odcinka. #b. $Spiralne. $Ažeby uchwyci sposób wykonania tego rozciera- nia wykonajmy proste wiczenie. $ProszÅ na kartce papieru nary- sowa sprŞynÅ dowolnej dåugo×ci o ×rednicy okoåo #d cm $Opuszka- mi palców od drugiego do piętego przesuwamy po narysowanej sprÅ- žynie drodze. $Ruch, jaki zosta- nie wykonany przy pokonywaniu tej drogi, bÅdzie wåa×nie roz- cieraniem spiralnym. $Rozciera- nie to wykonujemy w masažu kla- sycznym, izometrycznym, segmen- tarnym i sportowym. $Bioręc pod uwagÅ gåÅboko׏, na jakę docieramy rozcieraniem, možemy podzieli je na: #a. $Rozcieranie powierzchowne wykonujemy opuszkami palców lub caåymi dåoniami. #b. $Rozcieranie gåÅbokie wy- konujemy kåÅbami lub (grzebycz- kami). $Ze wzglÅdu na kierunek wykonania rozcierania možemy po- dzieli na: #a. $Podåužne wykonujemy wzdåuž przebiegu wåókien miÅ×- niowych lub osi ciaåa. #b. $Poprzeczne wykonujemy po- przecznie do przebiegu wåókien miÅ×niowych lub osi ciaåa. $Roz- cieranie to ma szczególne zasto- sowanie w przypadku zapalenia ×ciÅgien i pochewek ×ciÅgni- stych. #c. $OkrŞne wykonujemy np.: wokóå stawów, åopatek itp. $Przeciwwskazania do sto- #dg sowania rozciera„ podåužnych obejmuję stany zapalne ×ciÅgien i pochewek ×ciÅgnistych. $Przeciwwskazania do stosowa- nia wszelkich rozciera„ obejmu- ję: - miejsce obrzÅku w stanach zapalnych, zwåaszcza podostrych, - chorobÅ $B~rgera - ze wzglÅ- du na možliwo׏ otarcia skóry, jak równiež w zwięzku z wystÅpo- waniem odczynu paradoksalnego, - skazÅ naczyniowę, - stan po przebytym zakrzepo- wym zapaleniu žyå, - ×wiežo podane blokady =czas, po którym možna wykona masaž naležy ustali z lekarzem wy- konujęcym blokadÅ=, - przeciwwskazania do stosowa- nia masažu. c. $Ugniatanie $Ugniatanie speånia dwie funk- cje: przepychajęcę krew i chåon- kÅ z naczy„ obwodowo ležęcych do centralnych i ssęcę przez wytwo- rzenie próžni w miejscu ugniata- nym oraz wypeånienie jej przez krew i chåonkÅ z naczy„ ležęcych obwodowo od miejsca masowanego. $Ugniatanie wypycha z tkanek substancje, które zostaåy wyzwo- lone wskutek rozcierania. $Usu- wajęc z tkanek substancje zužy- te, tworzy w nich miejsce dla substancji odžywczych. $TechnikÅ tÅ zaleca siÅ przewažnie w celu intensywnego pobudzenia miÅ×ni. $W nastÅpstwie zabiegu zwiÅksza siÅ napiÅcie i zdolno׏ do spra- wnego kurczenia siÅ wåókien miÅ- ×niowych oraz nastÅpuje lepsze odžywienie tkanek. $Ugniatanie åęcznie z prowadzonymi komplek- sowo wiczeniami ruchowymi i e- lektrostymulację ma szerokie za- stosowanie w leczeniu niedowåa- dów i poraže„ neurogennych oraz zaników miÅ×niowych z nieczynno- ×ci. $MiÅ×nie zmÅczone wysiåkiem fizycznym powracaję szybciej po zabiegu ugniatania do stanu wyj- ×ciowego. $Ugniatanie podobnie jak rozcieranie powoduje przy- rost tkanki miÅ×niowej, #di wzrost siåy i wytrzymaåo×ci miÅ- ×ni. $Naležy jednak pamiÅta, že zbyt mocno i czÅsto wykonywane ugniatanie prowadzi najpierw do przyrostu tkanki miÅ×niowej po- tem do jej przerostu, a nastÅp- nie zwiotczenia. $Pod wpåywem ugniatania naczynia krwiono×ne chwilowo siÅ kurczę, aby potem gwaåtownie siÅ rozszerzy i przepu×ci przez swoje ×wiatåo wiÅkszę ilo׏ krwi niž przed ma- sažem. $Dlatego ugniatanie u lu- dzi ze skåonno×ciami do krwoto- ków jest przeciwwskazaniem. $Wskazania obejmuję nie tylko choroby miÅ×ni, ale równiež gåÅ- bokie blizny, zrosty w powiÅ- ziach i ×ciÅgnach. $Przy wykonywaniu ugniata„ na- ležy pamiÅta, že každę grupÅ miÅ×niowę traktujemy jak od- dzielnę więzkÅ. $Ježeli dužych miÅ×ni nie možemy obję rÅkami, dzielimy je na mniejsze więzki, zgodnie z przebiegiem wåókien miÅ×niowych =np. miÅsie„ czworo- boczny=. $Ugniatanie wykonujemy od przyczepu dalszego miÅ×nia do przyczepu bližszego, ko„częc ugniatanie gåaskaniem. $Ze wzglÅdu na sposób wy- konania ugniatania možemy po- dzieli na: #a. $Ugniatanie poprzeczne. $Celem ugniatania poprzecznego jest wyciskanie substancji z tkanek. $Polega ono na tym, že ujmujemy miÅdzy kciuk a palce pozostaåe odcinek miÅ×nia lub grupy miÅ×niowej, opracowujęc ruchami póåkolistymi, naprze- miennie kciukiem i palcami pozo- staåymi, dany odcinek, który na- stÅpnie przekazujemy rÅce dru- giej. $Powtarza ona ruch rÅki pierwszej. #b. $Ugniatanie podåužne. $Celem ugniatania podåužnego jest przepychanie substancji (wyci×niÅtych) przez ugniatanie poprzeczne. $Wykonujemy go w ten sposób, že obie rÅce pracuję ró- wnolegle i naprzemiennie, prze- suwajęc siÅ kåÅbami po krawÅ- dziach miÅ×nia ugniatanego. #ea $Kciuki natomiast przesuwaję siÅ ×rodkiem miÅ×nia, dociskajęc go do pozostaåych palców. #c. $Ugniatanie pionowe =uci- ski=. $Podobnie jak ugniatanie poprzeczne i podåužne, uciski maję zastosowanie na wszystkich miÅ×niach ciaåa. $Polegaję one na rytmicznym uciskaniu w gåęb tkanek jednocze×nie będŽ naprze- miennie, przesuwajęc siÅ ruchem gåaszczęcym w kierunku doserco- wym. $Uciski wykonane jednocze×- nie dziaåaję rozluŽniajęco, za× wykonywane naprzemiennie pobu- dzajęco. #d. $Ugniatanie (esowate). $Celem ugniatania (esowatego) jest (wyciskanie) substancji z tkanek. $Wykonujemy go na miÅ- ×niu najdåužszym grzbietu przy užyciu kciuków. $Kciuki umiesz- czone sę po przeciwnych stronach miÅ×nia, na róžnych wysoko×ciach w odlegåo×ci kilku centymetrów. $Wykonujęc przesuniÅcia miÅ×nia kciukami w strony przeciwne, do- prowadzamy do przekrzywienia miÅ×nia na ksztaåt litery ($S). #e. $Ugniatanie ze skrÅceniem. $Celem tego ugniatania jest podobnie jak ugniatania (esowa- tego), (wyci×niÅcie) substancji z tkanek. $Ma ono jednak szersze zastosowanie. $Wykonujemy go bo- wiem na tylnej czÅ×ci miÅ×ni podudzia, tylnej i przedniej grupie miÅ×ni uda, na miÅ×niu dwugåowym ramienia, trójgåowym ramienia oraz na wale miÅ×nia czworobocznego. $Ugniatanie ze skrÅceniem wykonujemy ujmujęc miÅsie„ masowany miÅdzy kciuki a palce pozostaåe, przy czym kciuk jednej rÅki uciska miÅ- sie„, gdy tymczasem palce dru- giej rÅki przepychaję ten miÅ- sie„ w kierunku przeciwnym. $Ruch ten powtarzamy naprzemien- nie raz przez prawy kciuk i lewe palce, potem przez lewy kciuk i prawe palce. #f. ($Mieszenie). $Jest formę ugniatania poprzecznego. $WystÅ- puje tu jednoczesno׏ pracy obu ręk. $Obejmujemy miÅsie„ #ec lub grupÅ miÅ×niowę kciukiem i palcami pozostaåymi. $RÅce pracuję jednocze×nie jedna obok drugiej. ($Odrywamy miÅsie„ od podåoža), wykonujemy okrŞny pionowy ruch i przesuwamy siÅ w kierunku górnego przyczepu ma- sowanego miÅ×nia. $KåÅby obu ręk peånię funkcjÅ gåaszczęcę. ($Mieszenie) stosujemy na wale miÅ×nia czworobocznego, miÅ×- niach ramienia, tylnej grupie miÅ×ni podudzia i uda, przedniej grupie miÅ×ni uda. $CzÅsto sto- sujemy (mieszenie) na niektórych stawach, zwåaszcza: åokciowym, ramiennym i kolanowym. $Naležy pamiÅta o tym, že je- želi nie ma przeciwwskaza„ do wykonania ugniatania poprzeczne- go i podåužnego naležy je wy- konywa wåa×nie w takiej kolej- no×ci, bowiem najpierw musimy z tkanek (wypchnę - wycisnę) substancje, a potem (przepycha) je w kierunku dosercowym celem odprowadzenia. $Wažnym elementem, który nale- žy uwzglÅdni przy wyborze tech- niki ugniatania w danej jedno- stce chorobowej, jest fakt róž- nego wpåywu tych technik na na- piÅcie miÅ×niowe jak równiež to, že niektóre ugniatania powoduję rozcięgniÅcie wåókien miÅ×nio- wych. $Pobudzajęco na miÅ×nie dzia- åaję: - ugniatanie poprzeczne, - uciski naprzemienne, - ugniatanie (esowate), - ugniatanie ze skrÅceniem, - (mieszenie). $RozluŽniajęco na miÅ×nie dziaåaję: - ugniatanie podåužne - uciski jednoczesne, - delikatne i powolne (miesze- nie). $Do technik, które powoduję rozcięgniÅcie wåókien miÅ×nio- wych, zaliczamy: - ugniatanie poprzeczne - ugniatanie (esowate), - ugniatanie ze skrÅceniem. $Przeciwwskazania do wy- #ee konywania ugniata„ bÅdę obejmo- waåy przeciwwskazania do wykony- wania masažu w ogóle, jak rów- niež przeciwwskazania do poszczególnych technik. $Nie wy- konujemy ugniatania podåužnego ani innej techniki dziaåajęcej rozluŽniajęco przy obnižonym na- piÅciu miÅ×ni. $Nie wykonujemy ugniatania po- przecznego ani innej techniki dziaåajęcej pobudzajęco w rwie kulszowej, u maåych dzieci, w poraženiu spastycznym i choro- bie $Heinego-$Medina. d. $Oklepywanie $Oklepywanie jest kolejnę te- chnikę masažu klasycznego. $Za- licza siÅ do bardzo silnych bo- dŽców mechanicznych. $Powstaję pod jego wpåywem odczyny miejs- cowe pod postacię przekrwienia znacznego stopnia oraz zmiany pobudliwo×ci obwodowego ukåadu nerwowego. $Krótkotrwaåe, szybko po sobie nastÅpujęce sprŞyste uderzenia wywoåuję występienie wyraŽnych skurczów miÅ×ni gåad- kich i poprzecznie pręžkowanych. $ReakcjÅ miÅ×ni na oklepywanie možna porówna z reakcję na dziaåanie impulsów prędów maåej czÅstotliwo×ci w zabiegach zwa- nych elektrostymulację. $Dziaåa- nie oklepywania przejawia siÅ poprawę stanów troficznych miÅ×- ni, zmniejszeniem pobudliwo×ci nerwowej =w nerwicach wegetatyw- nych=, jak równiež zmniejszeniem siÅ bólów neuralgicznych. $Okle- pywanie wykonujemy uderzajęc zawsze poprzecznie w miÅ×nie. $Uderzenia podåužne mogåyby spo- wodowa rozerwanie wåókien miÅ×- niowych. $Rytmiczne uderzenia naszych ręk wywoåuję skurcz i rozkurcz naczy„ krwiono×nych, powodujęc zasysanie krwi z czÅ×- ci ležęcych obwodowo do miejsca masowanego. $Ze wzglÅdu na siåÅ oddziaåy- wania oklepywania možemy po- dzieli na: #a. $Oklepywania lekkie. $Na- ležę do nich oklepywanie #eg opuszkami palców i delikatne (mioteåkowe). $Dziaåaję one uspokajajęco zarówno na miÅ×nie jak i na ukåad nerwowy. $Maję zastosowanie w nerwicach wegeta- tywnych. #b. $Oklepywania ×redniej mo- cy. $Zaliczamy tu oklepywanie (mioteåkowe), såabe (póåpięstko- we), (szczypanie) i (åyžeczko- we). $Dziaåaję one pobudzajęco na tkankÅ miÅ×niowę i nerwowę. $Maję duže zastosowanie w pora- ženiu wiotkim. #c. $Oklepywania silne. $Zali- czamy do nich oklepywanie (kara- towe), (pięstkowe) i (grzbieto- wo-paliczkowe). $Wykonuje siÅ je tam gdzie wystÅpuje duža masa miÅ×niowa a wiÅc np.: na po×lad- kach, udach oraz u sportowców. $Naležy pamiÅta, že silne okle- pywanie hamuje czynno׏ tkanki miÅ×niowej i nerwowej, a nawet može dziaåa poražajęco. $Okle- pywania te znajduję zastosowanie w masažu sportowym. $Przeciwwskazania do oklepywa- nia obejmuję: - skazÅ naczyniowę, - otyåo׏ - obrzÅki, - niektóre choroby neurolo- giczne - sklerodermiÅ, - chorobÅ $B~rgera, - chorobÅ $Raynauda, - žylaki, - poraženia spastyczne - ostre rwy i nerwobóle - niektóre choroby reumatyczne - przeciwwskazania do wykony- wania masažu. e. $Wibracja =wstrzęsanie= $Jest to ruch zbližony dziaåa- niem do oklepywania. $Stosuje siÅ ję gåównie w chorobach ner- wów obwodowych, a takže dla po- budzenia miÅ×ni poprzecznie prę- žkowanych i gåadkich. $Znaczna liczba såabych uderze„ wprawia masowane tkanki w rytmiczne drženie. $Wibracja wykonana wzdåuž przebiegu nerwów dostÅp- nych zabiegom lub w miejscu #ei poåoženia splotów nerwowych ob- niža zwiÅkszonę patologicznie pobudliwo׏. $Oprócz bezpo×red- niego dziaåania na nerwy obwodo- we wibracje pobudzaję wåókna miÅ×niowe, nastÅpuje wzrost na- piÅcia i zwiÅkszenie ich spraw- no×ci czynno×ciowej. $Bezpo×red- nie dziaåanie wibracji polega takže na wywoåaniu odczynów po- ×rednich, takich jak zwiÅkszenie napiÅcia naczy„ krwiono×nych, zwolnienie tÅtna, podniesienie siÅ ci×nienia krwi. $Wprawiajęc w ruch držęcy tkanki powierzch- niowe, doprowadzamy do drženia tkanek pod nimi ležęcych, przy- spieszajęc znacznie przemianÅ materii. $Tak wiÅc wibracja jest bardzo skutecznę technikę w le- czeniu otyåo×ci. $Uåatwia ona równiež wchåanianie wszelkich substancji w tkankach oraz wyda- lanie substancji z tkanek do krwi. $Dziaåa pobudzajęco na czynno׏ wydzielniczę wszelkich gruczoåów, oraz powoduje przy- rost tkanki miÅ×niowej, jej ela- styczno׏ i siåÅ. $Ze wzglÅdu na sposób wy- konania wibracjÅ možemy po- dzieli na: #a. $WibracjÅ pionowę. $Ruch wibracji wykonywany jest w påaszczyŽnie prostopadåej do powierzchni ciaåa. $W tym typie wibracji možemy wyróžni dwa sposoby wykonania: #a.a. $Wibracja bezpo×rednia. $Wykonuje siÅ ję wibratorem me- chanicznym będŽ rÅkę masažysty przyåožonę bezpo×rednio do ciaåa pacjenta. $Dziaåa pobudzajęco na ukåad miÅ×ni i nerwów. #a.b. $Wibracja po×rednia. $Dziaåa uspokajajęco, o wiele åagodniej od bezpo×redniej. $Drgania aparatu wibracyjnego będŽ rÅki masažysty sę przeno- szone na ciaåo pacjenta za po- ×rednictwem np.: rÅcznika, dru- giej rÅki masažysty itp. #b. $WibracjÅ podåužnę. $Drga- nia wykonywane sę w påaszczyŽnie równolegåej do ciaåa pacjenta. $Wykonuje siÅ ję wzdåuž #fa przebiegu wåókien miÅ×niowych. $Dziaåa pobudzajęco na ukåad ne- rwowy i miÅ×nie. #c. $WibracjÅ poprzecznę. $Wy- konywana jest równiež w påasz- czyŽnie równolegåej do ciaåa pa- cjenta, jednak w poprzek prze- biegu wåókien miÅ×niowych. $Wi- bracja ta dziaåa uspokajajęco na ukåad nerwowy i tkankÅ miÅ×nio- wę. $NajwiÅksze zastosowanie wi- bracja znalazåa w przypadku obrzmie„ tkanki åęcznej oraz w wiÅkszo×ci chorób neurologicz- nych. $Przeciwwskazania do wibracji obejmuję: - poraženia spastyczne, - chorobÅ $Burgera, - chorobÅ $Raynauda, - przeciwwskazania do stosowa- nia masažu. f. $Roztrzęsanie $To kolejna - ostatnia juž te- chnika masažu klasycznego. $Roz- trzęsanie wprawia w åagodny ruch držęcy miÅ×nie masowane. $Wy- konuje siÅ go, obejmujęc kciu- kiem z jednej i resztę palców z drugiej strony masowany miÅ- sie„ lub grupÅ miÅ×ni. $Wy- konujęc ruch roztrzęsania prze- suwamy dåo„ wzdåuž miÅ×nia maso- wanego, prowadzęc palce i kciuk po krawÅdziach tego miÅ×nia. $Roztrzęsanie wykonane spokojnie i delikatnie dziaåa rozluŽniaję- co na tkanki, a natomiast wy- konane energicznie pobudzajęco. $Róžnica w wykonaniu pomiÅdzy roztrzęsaniem a wibrację polega na tym, že wibracjÅ wykonujemy z dužę czÅstotliwo×cię, a roz- trzęsanie z mniejszę czÅstotli- wo×cię przy dužej amplitudzie drga„. g. $Waåkowanie $Waåkowanie okre×lane byåo ja- ko technika nieklasyczna. $Jed- nak ze wzglÅdu na szerokie za- stosowanie tej techniki wåa×nie przy masažu klasycznym coraz czÅ×ciej traktowana jest #fc jako siódma technika masažu kla- sycznego. $Jest to poåęczenie gåaskania, rozcierania i ugnia- tania. $Dziaåanie waåkowania jest wiÅc wypadkowę dziaåania tych technik. $Ma szczególne za- stosowanie przy masažu palców, ramion i ud. $Wykonane powoli dziaåa rozluŽniajęco na tkanki, wykonane energicznie dziaåa zawsze pobudzajęco. $Ze wzglÅdu na poåęczenie kilku technik ma- sažu klasycznego ma szczególne zastosowanie w sporcie, a zwåaszcza tam gdzie nie ma czasu na wykonanie dokåadnego masažu. $Wskazania i przeciwwskazania do stosowania waåkowania wynika- ję ze znajomo×ci skutków, w za- ležno×ci od sposobu wykonania. $Dodatkowo przeciwwskazania do wykonywania waåkowania stanowię przeciwwskazania do stosowania masažu w ogóle. #c. $Wpåyw masažu klasycznego na poszczególne tkanki a. $Tkanka åęczna $Jest najbardziej rozpowszech- niona w ustroju. $Zaliczane do niej tkanki róžnię siÅ znacznie budowę i czynno×ciami. $ęczy je jednak wspólne pochodzenie z je- dnej tkanki zarodkowej oraz wspólne zadania odžywczo - pod- porowe i ochronne. $Wszystkie te tkanki posiadaję zdolno׏ wytwa- rzania substancji miÅdzykomórko- wej, która ulega nastÅpnie dal- szym przemianom. $W substancji miÅdzykomórkowej wszystkich tka- nek åęcznych wyróžniamy cztery skåadniki: - wåókna kolagenowe =klejorod- ne=, - wåókna sprŞyste =elastycz- ne=, - substancjÅ podstawowę, - wåókna siateczkowe. $W zaležno×ci od zawarto×ci tych skåadników mamy do czynie- nia z róžnymi postaciami #fe tkanki åęcznej. $Tkanka åęczna wåa×ciwa wiot- ka. $Ma przewagÅ substancji miÅ- dzykomórkowej nad elementami komórkowymi, posiada niewielkę ilo׏ wåókien. $Wchodzi w skåad wszystkich narzędów, åęczy je i pokrywa tworzęc torebki, a to- warzyszęc naczyniom krwiono×nym i nerwom, stanowi ich osåonki. $Doprowadza ona naczynia krwio- no×ne do narzędów. $Poniewaž od- grywa zasadniczę rolÅ w odžywia- niu elementów innych tkanek, które otacza =bowiem wszystkie substancje, jakie komórki innych tkanek pobieraję z krwi, woda oraz produkty przemiany materii muszę przej׏ przez tkankÅ åęcz- nę wiotkę=, przeto masaž, poza wpåywem na samę tkankÅ åęcznę, wpåywa w sposób po×redni na odžywienie innych tkanek. $Poza wpåywem miejscowym masažu na tkankÅ wåa×ciwę wiotkę, možemy wyróžni równiež wpåyw ogólny masažu na tÅ tkankÅ poprzez ukåad kręženia, albowiem tkanka ta jest bardzo obficie unaczy- niona. $Wpåyw bezpo×redni na tkankÅ åęcznę wåa×ciwę wiotkę polega na jej uelastycznieniu, a poprzez poprawÅ ukrwienia i odžywienia tej tkanki wpåywamy na poprawÅ jej funkcji žycio- wych. $Tkanka åęczna wåa×ciwa zbita. $Posiada nieliczne elementy komórkowe oraz bardzo liczne wåókna sprŞyste i klejorodne. $Ze wzglÅdu na utkanie wåókien možemy tu wyróžni dwie grupy: - o utkaniu nieregularnym =np. w skórze wåa×ciwej=, - o utkaniu regularnym =np. ×ciÅgna=. $W zaležno×ci od rodzaju wåó- kien, z których jest zbudowana, wyróžniamy: - tkankÅ åęcznę wåa×ciwę zbitę wåóknistę o przewadze wåókien klejorodnych =stanowi budulec dla ×ciÅgien=, #fg - tkankÅ åęcznę wåa×ciwę zbitę sprŞystę o przewadze wåókien sprŞystych =stanowi budulec dla wiÅzadeå=. $Masaž w zaležno×ci od sposobu wykonywania dziaåa pobudzajęco lub rozluŽniajęco na tÅ tkankÅ, uelastycznia ję oraz powoduje jej przyrost. $Tkanka chrzÅstna. $Zbudowana jest z dužych, okręgåych komórek chrzÅstnych. $Substancja miÅdzykomórkowa za- wiera elementy bezpostaciowe oraz wåókna sprŞyste i klejoro- dne. $W zaležno×ci od rodzaju i liczby wåókien wystÅpujęcych w substancji miÅdzykomórkowej wyróžniamy trzy rodzaje chrzęst- ki: - szklistę, która zawiera nie- liczne wåókna klejorodne prze- biegajęce w róžnych kierunkach. $Pokrywa powierzchnie stawowe ko×ci, tworzy niektóre chrzęstki dróg oddechowych oraz przednie odcinki žeber. - sprŞystę, posiadajęcę sie wåókien klejorodnych i sprŞy- stych nadajęcych jej bardzo dužę sprŞysto׏. $WystÅpuje w trębce såuchowej ucha ×rodkowego, w maåžowinie usznej i krtani. $Generalnie tam, gdzie wystÅpuję maåe siåy. - wåóknistę, zawierajęcę wiÅ- cej wåókien klejorodnych niž sprŞystych. $WystÅpuje w kręž- kach miÅdzykrÅgowych, w spojeniu åonowym oraz w åękotkach, a ogólnie možna powiedzie, že wystÅpuje tam gdzie dziaåaję du- že siåy rozcięgajęce. $Masaž ma na celu lepsze odžy- wienie tkanki chrzÅstnej, zapo- biegajęc w ten sposób procesom zwyrodnieniowym lub powstrzymu- jęc juž istniejęce. $Tkanka kostna. $Odznacza siÅ bardzo dužę ma- sę. $Jej substancja miÅdzykomór- kowa zawiera sole wapnia i sub- stancje organiczne. $Zwięzki nieorganiczne nadaję tkance #fi twardo׏ i krucho׏, natomiast zwięzki organiczne elastyczno׏ i sprŞysto׏. $Tkanka kostna w ko×ciach two- rzy dwa utkania: - istota kostna zbita - tworzy trzony ko×ci dåugich oraz war- stwÅ zewnÅtrznę pozostaåych ko- ×ci, - istota kostna gębczasta - wystÅpuje w nasadach ko×ci dåugich, w trzonach krÅgów, mo- stku i innych. $Masaž ma na celu, poprzez odžywienie tkanki kostnej, utrzymanie równowagi pomiÅdzy zwięzkami organicznymi i nie- organicznymi, jak równiež przy- spiesza proces kostninowania w przypadku zåama„ lub pÅkniŏ. $Masaž pozwala równiež na usuwa- nie zmian w tkance kostnej =osteofity=. $Tkanka tåuszczowa. $Zbudowana jest z komórek wy- peånionych tåuszczem. $WystÅpuje mniej lub bardziej obficie w tkance podskórnej. $Magazynuje ona tåuszcz zapasowy, który organizm wykorzystuje w czasie zwiÅkszonego zapotrzebowania lub gåodu. $Zawarty w tkance tåusz- czowej tåuszcz stanowi takže warstwÅ izolacyjnę, chronięcę organizm przed nadmiernę utratę ciepåa, a dla niektórych narzę- dów jest warstwę amortyzujęcę wstrzęsy podczas dziaåania siå mechanicznych. $Masaž prowadzi do rozdrobnie- nia i usuniÅcia z komórek tåusz- czowych tåuszczu, a poprzez po- prawÅ przemiany materii do jego szybkiego spalenia. $Tkanka barwnikowa. $Zbudowana jest z komórek, w których zgromadzony jest ciem- ny barwnik, melanina, w postaci drobnych ziarenek. $Wpåyw masažu na ten rodzaj tkanki åęcznej nie jest ustalony i wydaje siÅ by mniej istotny. $Tkanka siateczkowa. #ga $Zbudowana jest z komórek gwiaŽdzistych. $Wypustki proto- plazmatyczne tych komórek tworzę siateczkÅ, w oczkach której po- åožone sę limfocyty. $Tkanka siateczkowa tworzy bazÅ dla szpiku, ×ledziony, wÅzåów chåon- nych. $Masaž, poprzez odžywienie tej tkanki, prowadzi do wzmoženia procesów wytwórczych skåadników morfotycznych krwi, jak równiež wzmaga odporno׏ organizmu. b. $Tkanka miÅ×niowa $Do tkanki miÅ×niowej zalicza- my trzy grupy tkanek róžnięcych siÅ budowę. $Tkanka miÅ×niowa zbudowana jest z komórek miÅ×- niowych - zwanych wåóknami miÅ×- niowymi - charakteryzujęcych siÅ kurczliwo×cię, poprzez którę rozumiemy zdolno׏ do skurczu pod wpåywem róžnorodnych bodŽców dziaåajęcych na tkankÅ. $Tkanka miÅ×niowa poprzecznie pręžkowana szkieletowa. $Tworzy miÅ×nie szkieletowe, które kurczę siÅ pod wpåywem bo- dŽców nerwowych zaležnych od na- szej woli. $Masažem možemy wy- wrze wpåyw: a. bezpo×redni, b. po×redni - konsensualny. $Ad a. $Opracowujęc miÅsie„ lub grupÅ miÅ×niowę, dęžymy do maksymalnego usprawnienia miÅ×- ni, w zaležno×ci od potrzeb - obniženia lub podniesienia na- piÅcia miÅ×niowego, do usuniÅcia z miÅ×ni kwa×nych metabolitów przemiany materii, nagromadzo- nych wskutek ich pracy. $Usuwa- jęc produkty przemiany materii åęcznie z kwasem mlekowym, uåat- wiamy doprowadzenie do miÅ×ni produktów odžywczych. $Masaž, dziaåajęc rozszerzajęco na na- czynia krwiono×ne, powoduje roz- grzanie tkanki miÅ×niowej. $Po- przez poprawÅ ukrwienia miÅ×nie staję siÅ lepiej utlenowane, po- prawia siÅ ich trofika, jÅdr- no׏, elastyczno׏, wytrzyma- åo׏, gotowo׏ do pracy, #gc lepsza jest ich zdolno׏ kurcze- nia i rozkurczania siÅ. $Pod wpåywem masažu obserwuje siÅ znany przyrost tkanki miÅ×nio- wej. $Ad b. $Ma zastosowanie w przypadku, gdy ko„czyna wyma- gajęca masažu nie jest dostÅpna =przerwania cięgåo×ci skóry, opatrunek gipsowy itp.=. $Wyko- rzystujęc pewne poåęczenia ner- wowe pomiÅdzy symetrycznymi ko„czynami na poziomie central- nego ukåadu nerwowego wykonujemy masaž ko„czyny zdrowej i wywie- ramy okoåo #bj#j) wpåywu na ko„czynÅ chorę. $Tkanka miÅ×niowa gåadka. $WystÅpuje pojedynczo, tworzy grupy rozsiane w tkance åęcznej =skóra= lub grupuje siÅ w jednej påaszczyŽnie, tworzęc warstwy róžnej grubo×ci zwane båonami miÅ×niowymi =naczynia krwiono×- ne, w ×cianach narzędów we- wnÅtrznych=. $Skurcz komórek tkanki miÅ×niowej gåadkiej jest niezaležny od naszej woli. $Tkanka miÅ×niowa miÅ×nia ser- cowego. $Wåókna miÅ×niowe tej tkanki róžnię siÅ od wåókien miÅ×ni szkieletowych. $Jest poprzecznie pręžkowana, jednak kurczy siÅ niezaležnie od naszej woli, pod wpåywem bodŽców powstajęcych automatycznie w ukåadzie nerwo- wym autonomicznym. $Zarówno na tkankÅ miÅ×niowę gåadkę jak i na tkankÅ miÅ×niowę miÅ×nia serco- wego možemy wpåynę masažem tyl- ko w sposób po×redni, poprzez ukåad kręženia i nerwowy. $Inaczej wpåyw masažu na tkan- kÅ miÅ×niowę možemy podzieli na: - $Relaksacyjny - obnižajęcy napiÅcie tkanki miÅ×niowej. $Ma- saž polega na wykonaniu åagod- nych gåaska„, powolnych rozcie- ra„, zwåaszcza dziesiÅcioma pal- cami i kåÅbami, podåužnych ugniata„, ucisków jednostajnych i powolnego roztrzęsania. #ge - $Stymulacyjny - dziaåajęcy pobudzajęco na tkankÅ miÅ×niowę. $Masaž polega na wykonaniu ener- gicznych gåaska„ i rozciera„, ugniata„, zwåaszcza poprzecznych i ze skrÅceniem, ucisków naprze- miennych, oklepywa„ i ×redniej mocy wibracji. #d. $Wpåyw masažu na powåokÅ wspólnę =(skórÅ)=. $Powåoka wspólna pokrywa orga- nizm, umožliwia kontaktowanie siÅ ze ×wiatem zewnÅtrznym, przyjmujęc wpåyw ×rodowiska ze- wnÅtrznego przez liczne recepto- ry nerwowe. $Skåada siÅ z naskó- rka, skóry wåa×ciwej i tkanki tåuszczowej podskórnej. $Naskórek - jest to wielowar- stwowy nabåonek påaski rogowa- ciejęcy. $Komórki naskórka róž- nię siÅ od siebie ksztaåtem, wielko×cię i budowę. $Tworzę one piŏ warstw: - $Warstwa podstawna, czyli rozrodcza. $NajgåÅbiej poåožona i zawierajęca komórki wytwarza- jęce barwnik skóry =melaninÅ=. - $Warstwa komórek kolczy- stych. $Stanowi najgrubszę czÅ׏ naskórka. $Komórki tej warstwy nie przylegaję do siebie, a w węskich przestrzeniach kręžy chåonka, speåniajęca rolÅ odžyw- czę. - $Warstwa ziarnista. $W tej warstwie rozpoczyna siÅ proces rogowacenia komórek. - $Warstwa jasna. $Komórki tej warstwy wypeånia substancja biaåkowa. - $Warstwa zrogowaciaåa - ze- wnÅtrzna warstwa naskórka. $Komórki tej warstwy zawieraję wewnętrz biaåko-kreatynÅ. $Wysu- szona kreatyna zawiera pewnę i- lo׏ tåuszczów i wykazuje dužę odporno׏ na dziaåanie kwasów i zasad. $Sucho׏ kreatyny, jej twardo׏ i ukåadanie siÅ komórek zrogowaciaåych w tej samej cię- gåej påaszczyŽnie sę czynnikami ochronnymi przed wpåywami mecha- nicznymi, chemicznymi i fi- #gg zycznymi dziaåajęcymi na orga- nizm z zewnętrz. #a. $Wpåyw masažu na naskórek. $Analizujęc budowÅ naskórka možemy stwierdzi, že masažem, poprzez lepsze odžywienie war- stwy podstawnej, przyczyniamy siÅ do szybszej odbudowy uszko- dzonych komórek naskórka. $Ma to zasadnicze znaczenie przy goje- niu siÅ ran, jak równiež przy nadbudowie komórek naskórka w chorobach, w których na skutek nieczynno×ci lub zaburzenia krę- ženia krwi i limfy dochodzi do znacznego zmniejszenia tej war- stwy. $Wskutek poprawy kręženia krwi i limfy doprowadzamy do lepszego odžywienia naskórka po- przez warstwÅ komórek kolczy- stych. $Lepsze odžywienie war- stwy ziarnistej prowadzi do przyspieszenia procesów rogowa- cenia, co przy wzmožonej odbudo- wie oraz usuwaniu zåuszczonego naskórka prowadzi do odmåodzenia naskórka. $UsuniÅcie zåuszczone- go naskórka decyduje równiež o lepszym oddychaniu skóry przez otwarcie porów skórnych. $Umo- žliwia takže wprowadzenie do organizmu substancji leczniczych lub odžywczych w postaci ma×ci, kremów lub balsamów. $Odmåodze- nie warstwy zrogowaciaåej prowa- dzi w konsekwencji do uelastycz- nienia skóry. #b. $Skóra wåa×ciwa. $Stanowi podåože dla naskórka. $Zbudowana jest z tkanki åęcznej i elementów komórkowych. $Ma ona liczne wåókna klejorodne, sprÅ- žyste i srebrochåonne. $Prze- platajęce siÅ ze sobę wåókna nadaję skórze wåa×ciwej dužę od- porno׏ na urazy mechaniczne. $WystÅpuję tu: - gruczoåy potowe i åojowe - mieszki wåosowe - naczynia krwiono×ne i limfa- tyczne, - zako„czenie nerwów czucio- wych. #b.#a. $Wpåyw masažu na #gi skórÅ wåa×ciwę. $Masaž powoduje wyci×niÅcie na zewnętrz zawarto×ci gruczoåów potowych i åojowych, udražniajęc ich kanaåy. $Prowadzi zatem do oczyszczenia skóry. $Naležy zwróci uwagÅ na možliwo׏ podražnienia mieszków wåosowych i doprowadzenia do występienia stanu zapalnego. $Aby temu zapo- biec, u osób silnie owåosionych naležy zastosowa wiÅkszę ilo׏ ×rodka po×lizgowego =np. talk=. $Unerwienie skóry wåa×ciwej i ukåad kręženia zostanę omówio- ne w punkcie #c. $Tkanka podskórna. $Zbudowana jest z tkanki åęcz- nej wåóknistej. $MiÅdzy jej wåó- knami zbieraję siÅ skupienia komórek tåuszczowych. $Tkanka åęczna wrasta w skórÅ wåa×ciwę oraz w podåože, na którym ležy, a wiÅc w powiÅzie, rozciÅgna, ×ciÅgna, miÅ×nie lub ko×ci. $Jest pod×cieliskiem dla skóry oraz tworzy warstwÅ ochronnę dla nerwów, naczy„ krwiono×nych i limfatycznych. #c.#a. $Wpåyw masažu na tkankÅ podskórnę. $Wpåyw masažu na tÅ warstwÅ wynika z omówionego juž wpåywu na tkankÅ åęcznę, wåóknistę i tåuszczowę. #d. $Unerwienie (skóry). $Wåókna nerwowe, zaopatrujęce skórÅ, tworzę splot nerwowy znajdujęcy siÅ w tkance podskór- nej. $Jego gaåÅzie wnikaję do skóry wåa×ciwej i ko„czę siÅ w postaci wolnych zako„cze„ lub zorganizowanych struktur. $Po- przez dražnienie skóry možna wy- woåa czucie dotyku, zimna, cie- påa i bólu. $OziÅbienie skóry znosi kolejno czucie dotyku, bó- lu i temperatury. $Oprócz nerwów mózgowych i rdzeniowych skórÅ unerwiaję równiež nerwy ukåadu autonomicznego. $Dochodzę one do gruczoåów skóry, miÅ×niówki gåa- dkiej wåosów i naczy„ #ha krwiono×nych. $Wåókna wspóåczul- ne dochodzę do skóry drogę splo- tów otaczajęcych naczynia krwio- no×ne skóry. #d.a. $Wpåyw masažu na za- ko„czenia nerwowe skóry. $W za- ležno×ci od rodzaju wykonanego masažu možemy uzyska dziaåanie pobudzajęce lub uspokajajęce. $Dziaåanie to bÅdzie szerzej opisane w rozdziale pt. ($Wpåyw masažu na ukåad nerwowy) oraz w tomie pt. ($Masaž segmentar- ny). $Jednak juž tu naležy za- znaczy, že wåa×nie dziÅki uner- wieniu skóry možliwe jest wyszu- kiwanie i usuwanie zmian reflek- torycznych w skórze, spowodowa- nych zaburzeniami w funkcjonowa- niu narzędów wewnÅtrznych, drogę åuków odruchowych. #e. $Naczynia krwiono×ne (skó- ry). $TÅtnice skóry pochodzę z tÅt- niczej sieci powiÅziowej. $Jej gaåÅzie przebiegaję sko×nie lub prostopadle do powierzchni skó- ry. $Towarzyszy jej jednoimienna sie žylna. #e.#a. $Wpåyw masažu na naczy- nia krwiono×ne skóry. $Wpåyw masažu na naczynia krwiono×ne skóry zostanie omó- wiony w rozdziale pt. ($Wpåyw masažu na ukåad kręženia). #e. $Wpåyw masažu na poszczególne ukåady $Wpåyw masažu na ukåad nerwowy $Ukåad nerwowy speånia rolÅ koordynatora licznych czynno×ci ustrojowych. $Funkcje swoje wy- peånia na zasadzie samoregula- cji. $W procesach tych powstaję substancje chemiczne, które maję decydujęce znaczenie dla czynno- ×ci ukåadu nerwowego. $Ukåad ne- rwowy odbiera informacje ze ×ro- dowiska zewnÅtrznego i wewnÅtrz- nego poprzez swoiste receptory. $Informacje te docieraję do #hc odpowiednich o×rodków, ulegaję zrozumieniu i w efekcie ustrój odpowiednio zachowuje siÅ wzglÅ- dem ×rodowiska zewnÅtrznego, re- guluje zåožone czynno×ci narzę- dów wewnÅtrznych i przemiany ma- terii. $Poåęczenie neuronu z neuronem lub narzędem wy- konawczym odbywa siÅ za po×red- nictwem synapsy, gdzie przecho- dzenie impulsu zwięzane jest z uwalnianiem neurotransmittera. $W ostatnich latach odkryto, že jeden i ten sam neuron ukåadu autonomicznego može posåugiwa siÅ wiÅcej niž jednym przekaŽni- kiem chemicznym. $Obok transmit- tera gåównego wiÅkszo׏ z nich wydziela kotransmittery lub neu- romodulatory, wpåywajęce na e- fekt dziaåania gåównego trans- mittera. $Niekiedy transmittery dodatkowe w jednych wåóknach - peånię funkcjÅ gåównych w in- nych. $Ukåad nerwowy možna podzieli na trzy zasadnicze czÅ×ci: - ukåad nerwowy o×rodkowy - ukåad nerwowy obwodowy - ukåad nerwowy autonomiczny. #a. $Ukåad nerwowy o×rodkowy. $Skåada siÅ z mózgowia umiejs- cowionego w jamie czaszki i rdzenia krÅgowego znajdujęcego siÅ w kanale krÅgowym. $Mózgowie skåada siÅ z: mózgu, móždžku i pnia mózgu. $Pie„ mózgu stano- wię: rdze„ przedåužony, most, ×ródmózgowie oraz czasami bywa zaliczane miÅdzymózgowie. $Rdze„ krÅgowy przebiega od pierwszego krÅgu szyjnego do górnej krawÅ- dzi drugiego krÅgu lÅdŽwiowego. $U góry przechodzi w rdze„ przedåužony. $Rdze„ krÅgowy ma dåugo׏ okoåo #dj-#de cm i ko„czy siÅ stožkiem rdzenio- wym, od którego odchodzi ni ko„cowa. #b. $Ukåad nerwowy obwodowy. $Podstawowę jednostkę obwodo- wego ukåadu nerwowego jest neu- ron. $Neuron skåada siÅ z ciaåa komórkowego i dwóch rodza- #he jów wypustek. $Ciaåo komórki mo- že mie róžny ksztaåt i wymiary. $Charakterystycznę strukturę wszystkich komórek nerwowych jest tigroid =ciaåka $Nissla= i wåókienka nerwowe, tzw. neuro- fibryle. $Tigroid podlega róžnym zmianom w procesie pobudzenia lub hamowania i prawdopodobnie bierze udziaå w syntezie biaåek. $Neurofibryle znajduję siÅ w cy- toplaŽmie komórki i wypustkach w postaci cieniutkich wåókienek; przenoszę one stany czynne. $Neuron wysyåa tylko jednę wypu- stkÅ osiowę zwanę aksonem lub neurytem, która przewodzi impul- sy zawsze z komórki nerwowej. $Dendryty sę cienkie, najczÅ×- ciej jest ich kilka i zawsze przewodzę pobudzenia w kierunku komórki. $Ciaåo neuronu pokrywa båona komórkowa, która przecho- dzi na wypustki. $Zbudowana jest z fosfolipidów, biaåek i chole- sterolu, uåožonych w charaktery- styczne warstwy. $Przepuszczal- no׏ tej båony zmienia siÅ w za- ležno×ci od stanu pobudzenia czy spoczynku. $Wåókno osiowe pokryte jest osåonkę mielinowę i osåonkę $Schwanna. $Osåonka mielinowa skåada siÅ ze spiralnych bla- szek, zbudowanych z ciaå tåusz- czowych i biaåek. $Nie okrywa ona wåókna nerwowego w sposób cięgåy, lecz posiada przerwy w postaci przewŞe„ $Ranviera. $Warstewka osåonki mielinowej speånia wažnę rolÅ izolatora dla wåókna nerwowego. $ZewnÅtrznie ležy osåonka $Schwanna, która otacza caåkowicie wåókno osiowe i w miejscu przewŞe„ $Ranviera styka siÅ bezpo×rednio z akso- nem. $W påynie pozakomórkowym panuje wysokie stŞenie sodu, natomiast w komórce - niskie. $Sód, dęžęc do wyrównania stŞe„ i przycięgany przez posiadajęce ujemny åadunek wnÅtrze, usiåuje dosta siÅ do wnÅtrza komórki. $Na przeszkodzie stoi båona komórkowa, która w stanie #hg spoczynku nie przepuszcza sodu. $Natomiast potas wystÅpuje w du- žej ilo×ci wewnętrz komórki, za× jego stŞenie w påynie pozakomó- rkowym jest niskie. $W celu wy- równania stŞe„ potas može opuszcza komórkÅ, jednak ujemne wnÅtrze siåę elektrostatycznego przycięgania zatrzymuje kationy potasu. $Ustala siÅ stan dyna- micznej równowagi, w której i- lo׏ potasu przechodzęca na ze- wnętrz odpowiada ilo×ci przycię- gniÅtej do wewnętrz. $Båona komórkowa dla potasu w stanie spoczynku jest przepuszczalna w každym kierunku. $Komórka nerwowa jest komórkę pobudliwę. $Masaž jest jednym z czynników prowadzęcych do po- budzenia komórki nerwowej. $Po- budzenie to bÅdzie proporcjonal- ne do siåy masažu i czasu jego trwania. $Pod wpåywem pobudzenia båona komórkowa staje siÅ prze- puszczalna dla sodu, który gwaå- townie wnika do wnÅtrza komórki lub wåókna nerwowego. $Jednocze- ×nie potas opuszcza komórkÅ. $Dochodzi do zniesienia róžnicy pomiÅdzy stŞeniem potasu i sodu w komórce. $Potencjaå båony komórkowej zmienia siÅ z dodat- niego na ujemny. $Mówimy wtedy o stanie depolaryzacji. $Impuls trwa uåamki sekundy, a stan czynny przesuwa siÅ wzdåuž wåók- na nerwowego. $Powrót do stanu spoczynkowego zwięzany jest ze zmianę przepuszczalno×ci båony komórkowej i wåęczeniem (pompy sodowej), która wyrzuca sód na zewnętrz wbrew róžnicy stŞe„. $Nieco inaczej przebiega prze- wodzenie impulsów we wåóknach rdzennych. $Jony sodowe znajdu- jęce siÅ w najbližszych cie×- niach wÅzåa na powierzchni ze- wnÅtrznej båony aksonu, gdzie nie ma osåonki mielinowej, zo- staję przesuniÅte. $Powoduje to depolaryzacjÅ båony aksonu w obrÅbie tych cie×ni wÅzåów. $NastÅpnie depolaryzacja skokowo obejmuje odcinki båony komórko- wej w coraz to dalszych #hi cie×niach wÅzåów. $Przeskakiwa- nie depolaryzacji pomiÅdzy cie×- niami wÅzåa powoduje skokowe przewodzenie impulsów nerwowych we wåóknach rdzennych, które jest znacznie szybsze niž we wåóknach bezrdzennych. $OziÅbie- nie, zaburzenia metaboliczne w obrÅbie nerwu lub mechaniczne uszkodzenie nerwu mogę upo×le- dza lub nawet znosi zdolno׏ przewodzenia. $Masaž, poprzez dostarczenie ciepåa, przyspie- szenie procesów metabolicznych oraz stymulujęce dziaåanie na przewodnictwo nerwowe, odgrywa zasadniczę rolÅ w leczeniu tych zaburze„. #b.#a $Nerwy rdzeniowe. $Nerw rdzeniowy powstaje przez poåęczenie odchodzęcego od rdze- nia korzenia przedniego - rucho- wego z korzeniem tylnym - czu- ciowym, zwięzanym ze zwojem rdzeniowym w pie„ nerwu rdzenio- wego. $Pie„ nerwu rdzeniowego dzieli siÅ na cztery gaåÅzie: - gaåęŽ grzbietowę unerwiajęcę miÅ×nie gåÅbokie grzbietu oraz skórÅ jego okolicy, - gaåęŽ brzusznę unerwiajęcę miÅ×nie i skórÅ przedniej i bocznej okolicy szyi, tuåowia i ko„czyny, - gaåęŽ oponowę unerwiajęcę opony rdzenia, - gaåęŽ åęczęcę biaåę, utwo- rzonę z wåókien wspóåczulnych =po ich odåęczeniu siÅ od nerwu rdzeniowego=, a dochodzęcę do zwoju pnia wspóåczulnego. $Nerwy rdzeniowe sę nerwami mieszanymi =wåókna ruchowe, wåó- kna czuciowe i autonomiczne=. $GaåÅzie brzuszne odcinka szyjnego, lÅdŽwiowego, krzyžowe- go i guzicznego wymieniaję ze sobę wåókna nerwowe, tworzęc w pobližu krÅgosåupa sploty. - $Splot szyjny powstaje z ze- spolenia gaåÅzi brzusznych czte- rech pierwszych nerwów szyjnych =$C#a-$C#d_=. #ia - $Splot ramienny tworzę gaåÅ- zie brzuszne czterech dolnych nerwów szyjnych =$C#e-$C#h_= i pierwszego nerwu piersiowego =$Th#a_=. - $Splot lÅdŽwiowy utworzony jest przez gaåÅzie brzuszne pierwszych trzech nerwów lÅdŽ- wiowych i czÅ×ciowo czwartego nerwu lÅdŽwiowego =$L#a-$L#d_=. - $Splot krzyžowy utworzony jest przez gaåÅzie brzuszne czwartego i piętego nerwu lÅdŽ- wiowego =$L#d, $L#e_= i wszyst- kich nerwów krzyžowych =$S#a-$S#e_=. $Z wymienionych splotów wycho- dzę nerwy obwodowe, które uner- wiaję ruchowo i czuciowo gåównie ko„czyny. $Splot szyjny. $Ležy w okolicy wyrostków po- przecznych krÅgów szyjnych. $Od splotu szyjnego odchodzę liczne gaåÅzie do miÅ×ni szyi =najwiÅk- szę gaåęŽ stanowi pÅtla szyjna= i do przepony =nerw przeponowy= oraz do skóry szyi =nerw po- przeczny szyi=, maåžowiny usznej =nerw uszny wielki=, okolicy po- tylicznej =nerw potyliczny mniejszy= oraz do skóry obrÅczy ko„czyny górnej i okolicy podobojczykowej =nerwy nadobojczykowy=. $Nerw przepono- wy jest najdåužszym i najwiÅk- szym odgaåÅzieniem splotu szyj- nego, przechodzi do ×ródpiersia przedniego, gdzie biegnie miÅdzy opåucnę i osierdziem. $GaåÅzie nerwu przeponowego unerwiaję opåucnę ×ródpiersiowę, osierdzie ×cienne oraz przeponÅ. $Poraže- nie nerwu przeponowego jedno- stronne powoduje wysokie usta- wienie przepony po stronie pora- žonej. $Poraženie obustronne ne- rwów przeponowych utrudnia, a czÅsto uniemožliwia oddycha- nie. $Splot ramienny. $Dzieli siÅ na czÅ׏ nadobojczykowę, która ležy w trójkęcie bocznym szyi #ic i czÅ׏ podobojczykowę umiejsco- wionę w jamie pachowej. $CzÅ׏ nadobojczykowa: - nerw piersiowy dåugi, - nerw grzbietowy åopatki, - nerw piersiowo-grzbietowy, - nerwy piersiowe przednie, - nerw nadåopatkowy, - nerw pachowy. $CzÅ׏ podobojczykowa: - nerw miÅ×niowoskórny, - nerw promieniowy, - nerw åokciowy, - nerw po×rodkowy, - nerw skórny przy×rodkowy ra- mienia, - nerw skórny przy×rodkowy przedramienia. $Splot lÅdŽwiowy. $Ukåada siÅ na wyrostkach že- browych krÅgów lÅdŽwiowych. $Od- daje gaåÅzie krótkie do miÅ×ni grzbietu, miÅ×nia lÅdŽwiowego wiÅkszego i mniejszego oraz ga- åÅzie dåugie do miÅ×ni brzucha i ko„czyny dolnej. $Spo×ród ga- åÅzi dåugich nerw biodrowo-pod- brzuszny i biodrowo-pachwinowy zaopatruję miÅ×nie brzucha. $Po- zostaåe gaåÅzie splotu lÅdŽwio- wego biegnę do ko„czyny dolnej: - nerw påciowo-udowy, - nerw skórny boczny uda, - nerw udowy, - nerw zasåonowy. $Splot krzyžowy. $Ležy w miednicy mniejszej do- bocznie od otworów krzyžowych przednich na powierzchni przed- niej miÅ×nia gruszkowatego. $OdgaåÅzienia splotu krzyžowe- go dzielimy na gaåÅzie krótkie i gaåÅzie dåugie. $GaåÅzie krótkie unerwiaję miÅ×nie ×ciany miednicy. $GaåÅzie dåugie: - nerw po×ladkowy górny, - nerw po×ladkowy dolny, - nerw skórny tylny uda, - nerw kulszowy, w swoim prze- biegu dzieli siÅ na: nerw piszczelowy #ie nerw strzaåkowy wspólny, nerw strzaåkowy gåÅboki, nerw strzaåkowy powierzchowny, nerw sromowy, nerw guziczny. $Nerwy miÅdzyžebrowe. $GaåÅzie brzuszne nerwów rdze- niowych piersiowych zachowaåy unerwienie odcinkowe i w liczbie #ab par biegnę w przestrzeniach miÅdzyžebrowych ku przodowi. $Ostatni nerw biegnie ponižej #ab žebra i dlatego otrzymaå na- zwÅ nerwu podžebrowego. $Wszyst- kie nerwy miÅdzyžebrowe i nerw podžebrowy unerwiaję miÅ×nie miÅdzyžebrowe i ×ciany brzucha. $GaåÅzie grzbietowe nerwów rdzeniowych. $Zaopatruję skórÅ oraz miÅ×nie gåÅbokie grzbietu od okolicy po- tylicznej do ko×ci guzicznej. $GaåÅzie oponowe nerwów rdze- niowych. $Sę to cienkie gaåęzki, które przez otwory miÅdzykrÅgowe wni- kaję do kanaåu krÅgowego, gdzie zaopatruję oponÅ twardę rdzenia krÅgowego, okostnę krÅgów i na- czynia krwiono×ne. $Elementarnę funkcję ukåadu nerwowego jest powstawanie odru- chów. $W každym odruchu wyróž- niamy piŏ podstawowych elemen- tów: - receptor, na który dziaåa bodziec, - droga do×rodkowa =aferent- na=, - o×rodek odruchu, - droga nerwowa od×rodkowa =e- ferentna=, - efektor - narzęd wykonawczy. $DrogÅ, jakę przebywa impuls od receptora do efektora, nazy- wamy åukiem odruchowym. $Zjawi- sko åuku odruchowego zostanie dokåadniej omówione w tomie pt. ($Masaž segmentarny). #b.#b. $Nerwy czaszkowe. $Nerwy czaszkowe, parzy- #ig ste odchodzę od mózgowia i wy- chodzę przez otwory podstawy czaszki. $Zaopatruję one gåównie narzędy gåowy. $Wszystkie nerwy czaszkowe - w kolejno×ci ich odej×cia od mózgowia w kierunku od bieguna czoåowego do poty- licznego - oznaczamy liczbami rzymskimi. $Z #ab par nerwów czaszkowych czÅ׏ jest nerwami ruchowymi, czÅ׏ czuciowymi, a czÅ׏ mieszanymi. $I. $N. wÅchowy =n. olfacto- rius=, $Ii. $N. wzrokowy =n. opti- cus=, $Iii. $N. okoruchowy =n. ocu- lomotorius=, $Iv. $N. bloczkowy =n. tro- chlearis=, $V. $N. trójdzlelny =n. trige- minus=, $Vi. $N. odwodzęcy =n. abdu- cens=, $Vii. $N. twarzowy =n. facia- lis=, $Viii. $N. przedsionkowo-×li- makowy =n. vestibuloco-chlea- ris=, $Ix. $N. jÅzykowo-gardåowy =n. glossopharyngeus=, $X. $N. båÅdny =n. vagus=, $Xi. $N. dodatkowy =n. acces- sorius=, $Xii. $N. podjÅzykowy =n. hy- poglossus=. $Ze wzglÅdu na možliwo׏ wpåy- wania masažem na niektóre nerwy, dla masažysty najistotniejsze bÅdę: a. $Nerw trójdzielny =$V nerw czaszkowy=. $Posiada wåókna czu- ciowe i ruchowe. $Z mózgowia wy- chodzi dwoma korzeniami: grubszy - czÅ׏ czuciowa, cie„szy - czÅ׏ ruchowa. $Oba korzenie zbiegaję siÅ na powierzchni przedniej piramidy ko×ci skroniowej. $CzÅ׏ czucio- wa wnika do zwoju póåksiŞycowa- tego, który wysyåa na obwód trzy wielkie gaåÅzie: - nerw oczny - nerw szczÅkowy, - nerw žuchwowy, do któ- #ii rego doåęczaję siÅ wåókna czÅ×ci ruchowej. $N. oczny - wyåęcznie czucio- wy, unerwia skórÅ powieki gór- nej, grzbiet nosa i okolicÅ czo- åowę. $N. szczÅkowy - wyåęcznie czu- ciowy, unerwia skórÅ powieki dolnej, skórÅ okolicy skronio- wej, skórÅ policzka, wargi gór- nej i nosa. $N. žuchwowy - posiada wåókna czuciowe i ruchowe. $Wåókna ru- chowe zaopatruję wszystkie miÅ×- nie žwacze. $Wåókna czuciowe zaopatruję skórÅ wargi dolnej, policzka i brody oraz skórÅ maå- žowiny usznej. b. $Nerw twarzowy =$Vii nerw czaszkowy=. $Nerw mieszany, po- siada wåókna ruchowe, smakowe i przywspóåczulne. $Nerw twarzo- wy przebiega przez kanaå nerwu twarzowego =w czÅ×ci skalistej ko×ci skroniowej=, wnika w ×li- niankÅ przyusznę, po czym dzieli siÅ na gaåÅzie ko„cowe. $OdgaåÅ- zienia nerwu twarzowego unerwia- ję wszystkie miÅ×nie mimiczne twarzy. $Poraženie nerwu twarzo- wego može mie charakter o×rod- kowy lub obwodowy. $W poraženiu o×rodkowym nastÅpuje opuszczenie kęta ust po stronie przeciwnej do uszkodzenia. $Poraženie obwo- dowe - wystÅpujęce znacznie czÅ- ×ciej - obejmuje czÅ׏ ruchowę nerwu twarzowego. $WystÅpuję zmiany w obrÅbie wszystkich miÅ- ×ni mimicznych twarzy po stronie poražonej. $Skóra jest wygåadzo- na, twarz maskowata, bezwyrazo- wa. $Pacjent nie može zamknę szpary powiekowej ani podnie׏ lub opu×ci kęcika ust. $Twarz staje siÅ asymetryczna, gdyž miÅ×nie zdrowe pocięgaję nos i usta w stronÅ zdrowę. $Chory ma trudno×ci w wymawianiu zgåo- sek wargowych, jak równiež nie može gwizda. c. $Nerw båÅdny =$X nerw czaszkowy=. $Nerw mieszany, po- siada wåókna ruchowe, czuciowe i przywspóåczulne. $Unerwia wiÅkszo׏ narzędów we- #aja wnÅtrznych: krta„, påuca, serce, narzędy przewodu pokarmowego. d. $Nerw dodatkowy =$Xi nerw czaszkowy=. $Posiada wåókna ru- chowe. $Zaopatruje miÅ×nie $M- -$O-$S i czworoboczny. $Poraže- nie tego nerwu daje krÅcz szyi =torticollis=. $Poza tym pacjent ma trudno×ci w obracaniu gåowy, utrudnione unoszenie barków oraz niemožno׏ wykonania odwodzenia ko„czyny górnej ponad poziom. #c. $Ukåad nerwowy autonomicz- ny =wegetatywny=. $Autonomiczny ukåad nerwowy unerwia prawie wszystkie tkanki i narzędy organizmu. $Jego rola polega na regulacji czynno×ci narzędów wewnÅtrznych. $W prze- ciwie„stwie do somatycznego =centralny ukåad nerwowy i obwo- dowy ukåad nerwowy= ukåadu ru- chowego dowolne panowanie nad ukåadem autonomicznym jest bar- dzo trudne i wymaga dåugotrwaåe- go treningu. $Reakcja ukåadu autonomicznego na bodziec jest tzw. dziaåalno×cię falowę - kró- tkotrwaåę. $Oprócz tej dziaåal- no×ci pewna czÅ׏ wåókien auto- nomicznego ukåadu nerwowego cha- rak teryzuje siÅ tzw. aktywno×cię tonicznę, nawet w stanie spo- czynku czy snu. $Wykazuje ona charakterystycz- ne, rytmiczne wahanie o róžnej czÅstotliwo×ci, od wysokoczÅsto- tliwych - odpowiadajęcych rytmo- wi serca lub oddychania - do bardzo wolnych o rytmie dobowym, miesiÅcznym a nawet sezonowym =zwięzanym z porami roku=. $Do- piero niedawno odkryto innę dåu- gofalowę funkcjÅ autonomicznego ukåadu nerwowego. $Jest to funk- cja troficzna. $Ukåad autono- miczny poprzez swoje trasmittery i modulatory wywiera wpåyw na ekspresjÅ genetycznę biosyntezy biaåek strukturalnych: biaåek - receptorów komórkowych, biaåek - kanaåów båony komórkowej oraz biaåek - enzymów. $Autonomiczny ukåad ner- #ajc wowy dzielimy na: - czÅ׏ wspóåczulnę =sympa- tycznę=, - czÅ׏ przywspóåczulnę =para- sympatycznę=, - czÅ׏ ×ród×ciennę, która dziaåa w dužym stopniu niezalež- nie od pozostaåych czÅ×ci na za- sadzie wåasnych krótkich åuków odruchowych. $CzÅ׏ wspóåczulna. $Neurony o×rodkowe ukåadu wspóåczulnego w rdzeniu krÅgo- wym, czyli neurony przedzwojowe, znajduję siÅ w såupach po×red- nio-bocznych istoty szarej rdze- nia krÅgowego w segmentach $Th#a - $Th#ab oraz w trzech górnych segmentach lÅdŽwiowych $L#a - $L#c. $Oddaję one aksony, któ- re jako gaåęzki åęczęce biaåe ko„czę siÅ synapsę w zwojach pnia wspóåczulnego. $Niektóre wåókna biegnę dalej jako nerwy wspóåczulne i ko„czę siÅ w bar- dziej obwodowo poåožonych zwo- jach po×rednich. $Wåókna poza- zwojowe, jako gaåęzki åęczęce szare, mogę wchodzi do miesza- nych nerwów somatycznych lub tež wraz z nerwami wspóåczulnymi do- ciera wprost do narzędów we- wnÅtrznych. $Tradycyjny podziaå ukåadu autonomicznego ma charak- ter anatomiczny i dotyczy jego czÅ×ci obwodowej. $Nie ma o×rod- ków mózgowych wspóåczulnych lub przywspóåczulnych. $Sieci neuro- nalne mózgu zorganizowane sę na zupeånie innej zasadzie. $Tworzę one wielkie systemy zawiadujęce w zintegrowany, wåa×ciwy sposób. $Nigdy nie dochodzi do uogólnio- nego pobudzenia czy hamowania caåego ukåadu wspóåczulnego lub przywspóåczulnego. $Czynno׏ ukåadu autonomicznego jest zawsze nakierowana na okre×lone narzędy i komórki. $Na jednym odcinku može on by pobudzony a na innym hamowany. $Mózg uru- chamia ukåad autonomiczny w spo- sób bardzo wybiórczy dla róžnych narzędów, zgodnie z nadrzÅdnę zasadę fizjologicznę opty- #aje malizacji stanu ×rodowiska we- wnÅtrznego wobec potrzeby prze- trwania organizmu jako caåo×ci. $CzÅ׏ przywspóåczulna. $CzÅ׏ przywspóåczulnę dzieli- my na odcinek gåowowy i krzyžo- wy. $Neurony o×rodkowe odcinka gåowowego znajduję siÅ w przy- wspóåczulnych jędrach nerwów czaszkowych: $Iii, $Vii, $Ix, x. $Wåókna przedzwojowe ko„czę siÅ synapsami w zwojach poåožonych blisko lub wewnętrz unerwionych narzędów. $Neurony odcinka krzy- žowego znajduję siÅ w såupach po×rednio - przy×rodkowych isto- ty szarej rdzenia krÅgowego w #b, #c, #d segmencie krzyžo- wym. $Wåókna przedzwojowe tworzę wspólny nerw miedniczny, który oddaje synapsy na neuronach zwo- jowych w obrÅbie narzędów i na- czy„ krwiono×nych miednicy mniejszej, jelita grubego, odby- tnicy oraz narzędów påciowych wewnÅtrznych i zewnÅtrznych. $Do niedawna uwažano, že nora- drenalina jest gåównym transmit- terem w pozazwojowych wåóknach wspóåczulnych =nazwano je nora- drenergiczne=, a acetylocholina - w pozazwojowych przywspóåczul- nych oraz we wszystkich wåóknach autonomicznych przedzwojowych, zarówno przywspóåczulnych jak i wspóåczulnych =nazwano je cho- linergiczne=. $Stopniowo jednak poznawano szereg wyjętków od tego po- dziaåu. $Charakter cholinergicz- ny maję wspóåczulne wåókna uner- wiajęce gruczoåy potowe =z wyję- tkiem dåoni=, niektóre wåókna wspóåczulne unerwiajęce naczynia miÅ×ni szkieletowych, gruczoåy ×linowe i inne. $Powstaåy one w procesie rozwojowym z pierwo- tnych wåókien noradrenergicz- nych. $Inne wåókna wspóåczulne wydzielaję do naczy„ miÅ×ni szkieletowych, skóry, serca - histaminÅ. $HistaminÅ wydzie- laję równiež niektóre wåókna wspóåczulne do naczy„ mózgowych. $Nie jest wprawdzie pewne, #ajg czy histamina pochodzi bezpo×re- dnio z samych zako„cze„ tych wåókien, czy tež jest wyzwalana przez pobudzenie komórek tucz- nych, zawierajęcych histaminÅ. $Wszystkie uwalniane mediatory odbierane sę przez odpowiednie dla siebie receptory umiejsco- wione we wszystkich tkankach i narzędach. $Reakcja uzaležnio- na jest od tego, która czÅ׏ ukåadu ulegåa pobudzeniu. $Omawiajęc wpåyw masažu na ukåad nerwowy, možna ogólnie stwierdzi, že poprzez lepsze jego ukrwienie i utlenowanie za- pewnione sę prawidåowe procesy metaboliczne we wszystkich czÅ×- ciach ukåadu nerwowego. $Masujęc tkanki, wpåywamy w sposób bezpo- ×redni na zako„czenia nerwowe znajdujęce siÅ w tych tkankach, stymulujęc przewodnictwo nerwo- we. $Przy opracowaniu miÅ×ni ka- rku, grzbietu i okolicy lÅdŽwio- wo-krzyžowej wywieramy wpåyw na nerwy rdzeniowe i utworzone z nich sploty. $Przy masažu krÅ- gosåupa wpåywamy równiež tonizu- jęco lub pobudzajęco na pie„ ukåadu wspóåczulnego, którego zwoje ležę wzdåuž krÅgosåupa po obu jego stronach. $Opracowujęc masažem skórÅ, miÅ×nie i tkanki pod nimi ležęce w miejscach une- rwionych przez $Iii, $Vii, $Ix, $X nerw czaszkowy wpåywamy nie tylko na te nerwy, ale równiež na ukåad przywspóåczulny. $Rów- niež na ukåad przywspóåczulny wywieramy wpåyw, opracowujęc od- cinek krzyžowy krÅgosåupa. $Wpåywajęc na ukåad autonomicz- ny, doprowadzamy do wyrównania funkcjonowania przeciwstawnie dziaåajęcych ukåadów: sympatycz- nego i parasympatycznego. $Wpåyw masažu na ukåad kręženia $Ukåad kręženia speånia nastÅ- pujęce czynno×ci: - oddechowę, - odžywczę, - regulacyjnę, #aji - termoregulacyjnę. $Zasadniczę funkcję ukåadu kręženia jest funkcja oddechowa. $W maåym krwioobiegu krew pobie- ra tlen ze ×rodowiska zewnÅtrz- nego, który w dužym krwioobiegu w obrÅbie naczy„ wåosowatych jest przekazywany tkankom. $Wra- žliwo׏ tkanek na brak tlenu, czyli przerwanie dopåywu krwi, jest róžna. $Szczególnie wražli- wa na niedotlenienie jest tkanka nerwowa. $Komórki kory mózgowej ginę po #d-#e minutach od chwili przerwania dopåywu krwi. $Podob- nie miÅsie„ sercowy. $Czynno׏ wętroby i nerek ustaje po #aj-#bj minutach od przerwania kręženia. $MiÅ×nie szkieletowe tracę kurczliwo׏ po #hj minu- tach, jednak zmiany nieodwracal- ne rozwijaję siÅ po #a,e - #b godzin. $Drugę zasadniczę czynno×cię ukåadu kręženia jest funkcja odžywcza. $Polega ona na dostar- czaniu do tkanek wszelkich sub- stancji odžywczych i odprowadza- niu ko„cowych produktów przemia- ny materii do narzędów wydalni- czych. $Funkcja regulacyjna zwięzana jest z rozprowadzaniem przez ukåad kręženia substancji biolo- gicznie czynnych - hormonów, które reguluję wiele procesów žyciowych. $Ukåad kręženia przyczynia siÅ do wyrównania i utrzymania sta- åej temperatury ciaåa, przeno- szęc ciepåo z miÅ×ni i wętroby oraz regulujęc oddawanie ciepåa na zewnętrz. $Dostosowanie krę- ženia do speånienia tych funkcji wymaga zåožonego systemu regula- cji. $W dužym krwioobiegu možemy wyróžni nastÅpujęce czÅ×ci: - $TÅtnice, które stanowię zbiornik krwi o ×cianach ela- stycznych i pod wysokim ci×nie- niem. $DziÅki dužej sprŞysto×ci i elastyczno×ci ×ciany tÅtniczej okresowy napåyw z komór zostaje zamieniony na przepåyw #aaa cięgåy krwi. - $Naczynia oporowe, skåadaję- ce siÅ z naczy„ oporowych przed- wåosowatych - maåych tÅtniczek, czyli arterioli i naczy„ oporo- wych pozawåosowatych, tzw. wenul i drobnych žyå. - $Naczynia odžywcze, czyli wåosowate - kapilary. - $Naczynia ukåadu žylnego o niskim ci×nieniu. - $Zespolenia tÅtniczo-žylne, które pozwalaję krwi ominę sie naczy„ wåosowatych. $Mikrokręženie $Do mikrokręženia zaliczamy, oprócz wåa×ciwych naczy„ wåoso- watych, równiež tÅtniczki i naj- drobniejsze žyåki. $Wszystkie one stanowię caåo׏ czynno×ciowę i zapewniaję wymianÅ dyfuzyjnę pomiÅdzy krwię a przestrzenię wodnę zewnętrznaczyniowę, ota- czajęcę bezpo×rednio komórki. $W wymianie dyfuzyjnej dužy udziaå przypada najdrobniejszym žyåkom - wenulom, które maję ×ciany przepuszczalne nawet dla częsteczek biaåka. $W warunkach spoczynkowych tylko okoåo #be proc naczy„ wåosowatych jest otwartych. $ZagÅszczenie sieci naczy„ wåosowatych jest bardzo zróžnicowane. $Tam gdzie prze- miana materii i zapotrzebowanie tlenowe sę wysokie, sie naczy„ wåosowatych jest gÅsta. $W miÅ×- niach szkieletowych podczas wy- siåku zwiÅksza siÅ nawet #bj-krotnie poprzez otwarcie siÅ naczy„ wåosowatych. $Dåugotrwaåe zapotrzebowanie na zwiÅkszony dopåyw krwi, np. w stanach nie- dotlenienia tkanek, powoduje za- gÅszczenie sieci naczy„ wåosowa- tych. $Wyróžnia siÅ co najmniej piŏ róžnych peptydów i biaåek pobudzajęcych rozrost naczy„ wåosowatych. $Caåkowita po- wierzchnia wymiany dyfuzyjnej jest ogromna i wynosi okoåo #ajjj m ó;. $Na tej powierzchni realizuje siÅ najwažniejsza rola ukåadu kręženia, jakę jest staåa odnowa skåadu ×rodowiska #aac wewnÅtrznego organizmu i homeo- statyczne utrzymanie go we wzglÅdnie staåych granicach, od- powiadajęcych w przybliženiu skåadowi chemicznemu osocza. $Powierzchnia wymiany zaležy od stanu zwieraczy przedwåo×niczko- wych usytuowanych okrŞnie w miejscach odgaåÅzienia naczy- nia wåosowatego od metarterioli. $Metarteriole przebiegaję wzglÅ- dnie prosto od tÅtniczek do naj- drobniejszych žyåek. $MiÅ×nie gåadkie zwieraczy przedwåo×nicz- kowych naležę do typu trzewnego, sę bardzo skępo unerwione przez wåókna wspóåczulne i wybitnie wražliwe na czynniki humoralne, rozszerzajęce lub zwŞajęce na- czynia. $Wykazuję one zdolno׏ autore- gulacji przepåywu krwi. $Znaczny stopie„ automatyzmu powoduje, že wykonuję one rytmiczne ruchy skurczowe i rozkurczowe, zamyka- jęc lub na przemian otwierajęc dopåyw krwi do naczy„ wåosowa- tych. $Przewaga jednego lub dru- giego dziaåania decyduje o tym, jak duža powierzchnia mikrokrę- ženia jest udostÅpniona dla wy- miany odžywczej. $Wažnę rolÅ w mikrokręženiu odgrywaję zespolenia tÅtniczo- -žylne. $Stanowię one niskoopo- rowe kanaåy, przez które krew tÅtnicza przepåywa szybko do ukåadu žylnego, nie podlegajęc procesowi wymiany odžywczej. $MiÅ×nie gåadkie zespole„ tÅtni- czo-žylnych znajduję siÅ pod ×cisåę kontrolę ukåadu wspóå- czulnego zwŞajęcego naczynia. $Zespolenia tÅtniczo-žylne szczególnie obficie wystÅpuję w skórze, zwåaszcza w czÅ×ciach dystalnych =palce, uszy, koniu- szek nosa=. $Odgrywaję one isto- tnę rolÅ w procesach termoregu- lacji, poniewaž ich otwarcie zwiÅksza ogromnie przepåyw krwi w powierzchniowych warstwach skóry i tym samym zwiÅksza pro- ces oddawania ciepåa. $Przepuszczalno׏ ×ciany na- czynia wåosowatego uzalež- #aae niona jest od ilo×ci krwi napåy- wajęcej do tkanek. $W czÅ×ci tÅ- tnicznej kapilaru nastÅpuje przenikanie påynu z kapilaru do przestrzeni pozakomórkowej, w czÅ×ci po×redniej ustala siÅ stan równowagi, a w czÅ×ci žyl- nej påyn przechodzi do kapilaru z przestrzeni pozakomórkowej. $Szybko׏ dyfuzji gazów jest tak duža, že wyrównanie skåadu krwi i påynu pozakomórkowego zachodzi caåkowicie w czasie stosunkowo wolnego przepåywu krwi przez ka- pilary =#j.e mm8s=. $Czynniki decydujęce o powro- cie žylnym. $Do czynników, od których za- ležy ruch krwi w kierunku serca, zaliczamy: - gradient ci×nieniowy, - ssęce dziaåanie serca i kla- tki piersiowej, - zastawki žylne, - pompÅ miÅ×niowę. $Gradient ci×nieniowy wytwarza praca serca. $Oznacza on róžnicÅ pomiÅdzy ci×nieniem w maåych žyåkach a prawym przedsionkiem. $Såup krwi znajdujęcy siÅ w žy- åach jest pobudzany nastÅpnę po- rcję napåywajęcej krwi. $Ssęce dziaåanie serca i klat- ki piersiowej wywiera wpåyw na duže žyåy z siåę wynoszęcę okoåo #ae-bj mm $Hg, szczególnie przy wzmožonej czynno×ci oddechowej. $Zastawki žylne sę dobrze roz- winiÅte w dorzeczu žyåy gåównej dolnej. $Zapobiegaję one cofaniu siÅ krwi w kierunku naczy„ wåo- sowatych. $Pompa miÅ×niowa jest bardzo wažnym czynnikiem uåatwiajęcym powrót žylny. $Podczas ruchu ko„czyn miÅ×nie szkieletowe uci- skaję naprzemiennie na ×ciany žyå i przesuwaję såup krwi w stronÅ serca. $Przy sprawnie funkcjonujęcych zastawkach krew nie može siÅ cofa. $Odpåyw krwi z ko„czyn dolnych jest szczególnie utrudniony w pionowej postawie ciaåa. $Krew odpåywa tu przez ukåad žyå #aag powierzchownych, gåÅbokich oraz žyå przeszywajęcych, które åęczę obydwa ukåady. $ķyåy stanowię niskoci×nienio- wy zbiornik krwi o nieznacznym napiÅciu ×cian naczy„. $Przyjmu- je siÅ, že #gj#j) krwi kręžęcej znajduje siÅ w žyåach. $Minimal- ny wzrost napiÅcia miÅ×ni gåad- kich žyå prowadzi do zmniejsze- nia pojemno×ci ukåadu žylnego, od której zaležy napåyw krwi do serca. $Pewna czÅ׏ tego zbior- nika speånia szczególnę rolÅ ze wzglÅdu na wolny pręd krwi i wielkę pojemno׏. $Chodzi tu- taj o žyåy ×ledziony, wętroby i skóry. $W narzędach tych zale- ga zawsze duža ilo׏ krwi, która jest wyåęczona z efektywnego kręženia. $ZwŞenie žyå w tych narzędach przyspiesza ruch krwi ku sercu, powodujęc zwiÅkszenie ilo×ci krwi efektywnie kręžęcej. $Kręženie påucne. $Caåa ilo׏ krwi, która påynie do dužego krwioobiegu, musi naj- pierw przepåynę przez kręženie påucne. $Opór naczyniowy kręže- nia påucnego jest dužo mniejszy niž w kręženiu dužym. $Wpåywaję na to nastÅpujęce czynniki: - w kręženiu påucnym nie ma naczy„ oporowych, - naczynia wåosowate påuc maję dužę ×rednicÅ, a tym samym sę bardzo pojemne, - naczynia krwiono×ne maåego krwioobiegu sę bardzo rozcięgli- we. $Zasadniczę funkcję maåego krwioobiegu jest zapewnienie wy- miany gazowej pomiÅdzy krwię a powietrzem pÅcherzyków påuc- nych, jak równiež zatrzymanie ciaå obcych, skrzeplin, pÅche- rzyków powietrza, kuleczek tåuszczowych, które dostaję siÅ z krwię žyå gåównych do serca, a nastÅpnie pniem påucnym do påuc. $Regulacja kręženia krwi #aai $A. $Regulacja miejscowa i hu- moralna. $Skurcz miÅ×ni gåadkich wiÅk- szo×ci naczy„ krwiono×nych ma charakter staåy. $Zaležy on z jednej strony od miogennego automatyzmu miÅ×ni gåadkich pod- trzymywanego rozcięganiem naczy- nia, z drugiej za× od staåego dopåywu impulsów w pozazwojowych wåóknach wspóåczulnych zwŞaję- cych naczynia krwiono×ne. $Czyn- nik miogenny stanowi tak zwane napiÅcie podstawowe zaležne od nieunerwionej przez wåókna wspóåczulne warstwy miÅ×ni gåad- kich typu trzewnego w wewnÅtrz- nej czÅ×ci ×ciany naczy„. $Im- pulsy w pozazwojowych wåóknach wspóåczulnych noszę nazwÅ napiÅ- cia neurogennego, które zaležy od unerwionej przez wåókna wspóåczulne zewnÅtrznej warstwy miÅ×ni gåadkich. $Naczynia krwiono×ne, zaopatrujęce narzędy o dužej przemianie materii i du- žym zužyciu tlenu, maję przewagÅ napiÅcia podstawowego i såabe unerwienie. $Regulacja przepåywu krwi ma tu gåównie charakter miejscowy, ×ci×le dostosowany do potrzeb metabolicznych narzędu =np. kręženie wie„cowe, mózgo- we=. $Naczynia krwiono×ne, w których przepåyw krwi såužy potrzebom caåego organizmu, ce- chuje silne unerwienie i przewa- ga napiÅcia neurogennego. $Do tej grupy naležę naczynia skóry, a zwåaszcza zespolenia tÅtniczo- -žylne. $Miejscowa regulacja przepåywu krwi odbywa siÅ po- przez czynnę zmianÅ ×rednicy na- czynia, w nastÅpstwie dziaåania czynników kurczęcych lub rozkur- czajęcych miÅ×nie gåadkie ×ciany naczy„ =np. przenikanie jonów wapnia aktywizuje ukåady kurczliwe=. $Gåównym obszarem regulacji przepåywu sę tÅtniczki oraz zwieracze przedwåo×niczko- we, poniewaž one decyduję o wielko×ci dopåywu krwi do sie- ci naczy„ wåosowatych. $Istota miejscowej regulacji przepåywu polega na zapewnieniu #aba wielko×ci dopåywu krwi odpowied- nio do natŞenia przemiany mate- rii. $Produkty metabolizmu dzia- åaję na zasadzie ujemnego sprzÅ- ženia zwrotnego. $RozluŽniaję one miÅ×nie gåadkie naczy„ i po- woduję odpowiednio wzrost prze- påywu, który zwrotnie redukuje stŞenie tychže metabolitów w przestrzeni zewnętrz- naczyniowej. $Zahamowanie komó- rek miÅ×ni gåadkich wykazujęcych automatyzm miogenny powoduje såabniÅcie fali pobudzenia i rozkurcz može obejmowa odcin- ki naczynia poåožone nawet poza obszarem, w którym wzrosåo stÅ- ženie metabolitów. $Przyczynia siÅ to do tzw. wstÅpujęcego roz- szerzenia siÅ tÅtnic zaopatruję- cych miÅ×nie, które podczas wy- siåku spowodowanego pracę lub masažem oddziaåywuję za po×red- nictwem metabolitów na obszar mikrokręženia równolegle z dzia- åaniem $EDRF. $Chemiczny charak- ter czynników za to odpowie- dzialnych nie jest w peåni wyja×niony. $Do pierwszej - neu- rogennej fazy przekrwienia czyn- no×ciowego, zaležnej od pobudze- nia wspóåczulnych wåókien naczy- niorozszerzajęcych i zahamowania aktywno×ci wåókien wspóåczulnych naczyniozwŞajęcych, wåęczaję siÅ równiež jony $K+ uwalniane w masowanych miÅ×niach i silnie rozluŽniajęce miÅ×nie gåadkie naczy„ oporowych. $Druga faza rozcięga siÅ na caåy okres wy- siåku miÅ×niowego =masaž i gim- nastykÅ=. $Bierze w niej udziaå wiele czynników: - zmniejszenie prŞno×ci tlenu dziaåa rozluŽniajęco na miÅ×nie gåadkie naczy„, - dziaåanie produktów metabo- lizmu beztlenowego m.in. adenozyna, - zwiÅkszenie ci×nienia osmo- tycznego w przestrzeni zewnętrz- komórkowej, - zwiÅkszenie reaktywno×ci re- ceptora beta #b w naczyniach krwiono×nych na adrenalinÅ krę- žęcę we krwi, #abc - uwalnianie histaminy dziaåa- jęcej poprzez receptor komórkowy $H#b, - nie wyja×niona do ko„ca rola ×ródbåonkowego czynnika rozluŽ- niajęcego miÅ×nie naczy„ =$EDRF=, - efekt adrenilityczny pracy miÅ×niowej polegajęcy na osåa- bieniu lub zniesieniu reaktywno- ×ci receptora komórkowego alfa#a i alfa#b. $W trzeciej fazie =poskurczo- wej= zwiÅkszony przepåyw krwi utrzymuje siÅ jeszcze przez wie- le minut. $Zaležy to zarówno od czasu wypåukiwania metabolitów i zmniejszania ich produkcji stopniowo, w miarÅ spåacania dåugu tlenowego miÅ×niom oraz od czynników dodatkowych. $Jednym z wažniejszych odkry ostatnich lat byåo wykrycie sub- stancji - ×ródbåonkowego czynni- ka rozluŽniajęcego miÅ×niówkÅ naczy„ =endothelium derived re- laxing factor - $EDRF=. $Ogromne znaczenie tego odkrycia polega na tym, že jak siÅ okazaåo - wiÅkszo׏ znanych czynników humoralnych i transmitterów za- ko„cze„ nerwowych ukåadu autono- micznego, które rozszerzaję na- czynia krwiono×ne, nie dziaåa na miÅ×nie naczy„ wprost, lecz za po×rednictwem uwalniania z komó- rek ×ródbåonka $EDRF dyfunduję- cego nastÅpnie do miÅ×ni naczy„. $EDRF jest tlenkiem azotu =$NO= wytwarzanym przez komórki ×ród- båonka naczy„ a takže przez leu- kocyty. $Wydziela siÅ w sposób cięgåy i stale osåabia toniczne napiÅcie skurczowe naczy„ tÅtni- czych. $B. $Regulacja przepåywu krwi w miÅ×niach szkieletowych. $Regulacja napiÅcia neurogen- nego naczy„ oporowych w miÅ×- niach szkieletowych zaležy bar- dziej od pobudzenia mechanorece- ptorów sercowo-påucnych niž od baroreceptorów tÅtniczych. $Juž niewielkie zmniejszenie powrotu žylnego powoduje wyraŽny #abe skurcz naczy„ i wzrost oporu przepåywu w miÅ×niach w wyniku odbarczenia mechanoreceptorów niskoci×nieniowego obszaru ser- cowo-påucnego. $Odruchowe roz- szerzenie naczy„ w miÅ×niach szkieletowych pod wpåywem pobu- dzenia baroreceptorów tÅtniczych tylko w czÅ×ci zaležy od hamowa- nia aktywno×ci wåókien wspóå- czulnych zwŞajęcych tonicznie naczynia. $Hamowanie takie szyb- ko wygasa, natomiast efekt na- czyniorozszerzajęcy utrzymuje siÅ dåužej. $Spowodowany on jest odruchowym pobudzeniem wspóå- czulnych wåókien histaminoer- gicznych i dziaåaniem histaminy rozszerzajęcej naczynia poprzez receptor komórkowy zarówno typu $H#a jak i $H#b. $Prawdopodobnie sę takže uwalniane naczynioroz- szerzajęce peptydy =np. $VIP=. $MiÅ×nie obcięžone wysiåkiem podlegaję nie tylko neurogennemu czynno×ciowemu rozszerzeniu na- czy„, ale takže same sę obsza- rem, z którego wychodzę odruchy kręženiowe. $W miÅ×niach znajdu- ję siÅ receptory, zwane recepto- rami metabolicznymi lub ergore- ceptorami, pobudzane przez pro- dukty metabolizmu miÅ×ni, zwåaszcza jony $K+, lub przez samo napiÅcie miÅ×ni. $Z recep- torów tych biegnę wåókna trzew- no-czuciowe niezmielinizowane grupy $Iv lub tež cienkie zmie- linizowane wåókna grupy $Iii. $Podobnie dziaåa pobudzenie me- chanoreceptorów w stawach. $Do- chodzi do odruchowego zwiÅksze- nia ci×nienia tÅtniczego poprzez zwŞenie naczy„ w obszarze trze- wnym i w miÅ×niach nie objÅtych masažem oraz do zwiÅkszenia wentylacji påuc. $Odruchy te ma- ję bardzo zróžnicowany wzorzec. $Masaž ko„czyny górnej powoduje odruchowe zwŞenie naczy„ w ko„czynach dolnych i rozsze- rzenie naczy„ w ko„czynie górnej nie masowanej. $Odruchowe przy- spieszenie rytmu serca zaležy od bodŽca mechanicznego w postaci wzrostu napiÅcia miÅ×ni, #abg a nie od czynników metabolicz- nych. $C. $Neuroregulacja kręženia krwi. $Regulacja ukåadu kręženia przez o×rodkowy ukåad nerwowy polega na istnieniu o×rodków se- rcowych i naczynioruchowych znajdujęcych siÅ w czÅ×ci bocz- nej tworu siatkowatego rdzenia przedåužonego. $Pobudzenie znaj- dujęcych siÅ tam komórek nerwo- wych prowadzi do przyspieszenia akcji serca poprzez przeniesie- nie pobudzenia na o×rodki ukåadu wspóåczulnego, z którego biegnę nerwy wspóåczulne wchodzęce w skåad splotu sercowego. $W czÅ×ci grzbietowej rdzenia przedåužonego ležy jędro nerwu båÅdnego. $Pobudzenie tego nerwu prowadzi do zwolnienia akcji se- rca. $O×rodkiem regulujęcym stan napiÅcia naczy„ krwiono×nych jest o×rodek naczynioruchowy znajdujęcy siÅ w rdzeniu przedåužonym. $Skåada siÅ on z czÅ×ci presyjnej-pobudzajęcej w rdzeniu krÅgowym o×rodki wspóåczulne, których impulsy prowadzę do uwalniania noradre- naliny wpåywajęcej na receptory alfa naczy„ oporowych i depre- syjnej - której pobudzenie pro- wadzi do rozszerzenia naczy„ krwiono×nych i spadku ci×nienia krwi. $Wyžsze struktury nerwowe w regulacji kręženia sę zlokali- zowane w ×ródmózgowiu, podwzgó- rzu i ukåadzie limbicznym =napÅ- dowy i motywacyjny=. $Szczególna jest rola o×rodków emocjonalno- -obronnych. $Dziaåanie nerwów wspóåczul- nych naczyniozwŞajęcych polega na uwalnianiu noradrenaliny z nerwów, które gÅstę siecię oplataję naczynia krwiono×ne, gåównie obwodowe. $W miejscu podziaåu tÅtnicy szyjnej wspólnej na tÅtnicÅ szyjnę wewnÅtrznę i zewnÅtrznę znajduje siÅ zatoka szyj- #abi na. $W ×cianie zatoki umiejsco- wione sę zako„czenia nerwowe zwane pressoreceptorami lub ba- roreceptorami, które ulegaję po- budzeniu przy rozcięganiu ×ciany naczynia przez wyrzuconę z serca porcjÅ krwi. $Podobne receptory znajduję siÅ w obrÅbie aorty. $Impulsy, powstajęce w tych re- ceptorach, dochodzę do jędra ne- rwu båÅdnego i czÅ×ci depresyj- nej o×rodka naczynioruchowego. $Konsekwencję jest zwolnienie akcji serca i rozszerzenie na- czy„ krwiono×nych. $Przepychajęc masažem krew z obwodu w kierunku serca, powodujemy zwiÅkszenie pojemno×ci wyrzutowej serca, uruchamiajęc opisany mechanizm. $Odwrotne zjawisko powstaje na skutek pobudzenia chemorecepto- rów znajdujęcych siÅ w kåÅbkach szyjnych i aortalnych. $Do pobu- dzenia dochodzi na skutek obni- žonego ci×nienia parcjalnego tlenu we krwi =hipoksja= i wzro- stu poziomu dwutlenku wÅgla =hi- perkapnia=, jak równiež przy spadku ci×nienia krwi =np. krwo- tok=. $Pobudzenie z chemorecep- torów daje efekt naczyniozwŞa- jęcy na naczynia skóry, miÅ×ni szkieletowych i jelit. $Wažnę rolÅ w regulacji kręže- nia odgrywa pompa miÅ×niowa umo- žliwiajęca powrót krwi žylnej do serca. $U osób ze zmianami cho- robowymi w miÅ×niach lub przy obnižonym napiÅciu miÅ×niowym =np. z nieczynno×ci= može docho- dzi do znacznych zaburze„ w ukåadzie kręženia. $I tu wrÅcz nieoceniony wpåyw možemy wywrze masažem. $Stosowanie wszystkich technik masažu, a szczególnie ugniata„, powoduje przepchniÅcie w kierunku serca jak równiež zassanie krwi obwodowo ležęcej. $Powoduje to nie tylko odcięže- nie serca, ale wrÅcz poprawÅ je- go pracy. $ZwiÅkszajęc pojemno׏ minutowę i wyrzutowę serca, usprawniamy proces wymiany gazo- wej na wszystkich szczeblach, a opisane mechanizmy, powodujęce rozszerzenie naczy„ krwio- #aca no×nych, uåatwiaję transport tlenu i substancji odžywczych oraz usuwanie zbÅdnych metaboli- tów przemiany materii. $Poprzez uruchomienie awaryjnej sieci na- czy„ usprawniamy i (uelastycz- niamy) ukåad kręženia. $D. $Przepåyw krwi przez na- czynia skóry. $Przepåyw krwi przez naczynia skóry zaležy gåównie od otacza- jęcej temperatury. $Pod wpåywem goręca przepåyw skórny može wzrosnę - nawet dziesiÅciokrot- nie. $Rozszerzenie lub zwŞenie naczy„ skórnych ma charakter neurogenny. $Decyduje ono o od- dawaniu lub zatrzymywaniu ciepåa i stanowi gåówny mechanizm ter- moregulacyjny. $Najwažniejszy dla termoregulacji jest przepåyw przez niskooporowe zespolenia tÅtniczo-žylne, gdzie krew styka siÅ z chåodniejszę powierzchnię ciaåa, nie tracęc tlenu na odžy- wianie komórek i nie zužywajęc energii napÅdowego ci×nienia tÅ- tniczego. $W dystalnych czÅ×- ciach ko„czyn, gdzie zespolenia tÅtniczo-žylne wystÅpuję najgÅ×- ciej, rozszerzenie naczy„ skór- nych odbywa siÅ przez hamowanie wspóåczulnej aktywno×ci tonicz- nej. $W proksymalnych czÅ×ciach ko„czyn i w skórze tuåowia w rozszerzeniu naczy„ uczestni- czę takže wspóåczulne, choliner- giczne wåókna potowe. $Ich zwiÅkszona aktywno׏ i wydziela- nie potu w wysokiej temperaturze powoduję rozszerzenie naczy„ na drodze humoralnej. $Rozszerzenie naczy„ skórnych, a nawet miejs- cowy obrzÅk wystÅpuję pod dzia- åaniem bodŽców mechanicznych na drodze odruchu wåókienkowego. $Wpåyw masažu na ukåad oddechowy $Oddychaniem nazywamy wymianÅ gazów - tlenu i dwutlenku wÅgla - pomiÅdzy žywym organizmem a otaczajęcym ×rodowiskiem. $Po- bieranie tlenu i usuwanie #acc dwutlenku wÅgla ze ×rodowiska wewnÅtrznego odbywa siÅ dziÅki czynno×ci dwu ukåadów: oddecho- wego i kręženia krwi, ×ci×le ze sobę zsynchronizowanych. $Ukåad oddechowy peåni ponadto inne dodatkowe funkcje: - poprzez usuwanie dwutlenku wÅgla wspóådecyduje o regulacji równowagi kwasowo - zasadowej i utrzymaniu staåo×ci p$H we krwi tÅtniczej, - poprzez usuwanie pary wodnej ma pewien udziaå w gospodarce wodnej organizmu, - powodujęc utratÅ ciepåa, zwåaszcza ciepåa parowania pary wodnej, odgrywa rolÅ w termore- gulacji. $Drogi oddechowe možemy po- dzieli na: górne: - jama nosowo - gardåo- wa, krta„, dolne: - tchawica, oskrzela i oskrzeliki. $W miarÅ rozgaåÅziania siÅ oskrzeli suma caåkowitego prze- kroju dróg oddechowych wzrasta. $Wzrost ten jest stosunkowo nie- wielki, do #af kolejnego rozga- åÅzienia oskrzeli. $Do tego miejsca drogi oddechowe såužę wyåęcznie jako sprŞyste rury przewodzęce powietrze i dlatego ten najdåužszy ich odcinek okre- ×lamy jako strefÅ przewodzęcę. $Odcinek od #ag do #bj kolejnego rozgaåÅzienia oskrzeli, tzn. až do oskrzelików oddechowych, gdzie možliwa jest juž czÅ×ciowa wymiana gazowa, okre×lamy jako strefÅ przej×ciowę. $Wreszcie poczęwszy od #bj rozgaåÅzienia zaczynaję siÅ przewody pÅcherzy- kowe i pÅcherzyki påucne. $Ten ostatni odcinek wraz z pÅcherzy- kami påucnymi zaliczamy do stre- fy wymiany gazowej. $A. $Nerwowa i humoralna regu- lacja czynno×ci miÅ×ni gåadkich dróg oddechowych. $MiÅ×nie tchawicy i oskrzeli maję podwójne unerwienie: przy- wspóåczulne w postaci ga- #ace åęzek nerwu båÅdnego oraz wspóå- czulne - w postaci gaåęzek poza- zwojowych zwoju szyjnego górnego =do krtani i tchawicy= i zwoju gwiaŽdzistego =do oskrzeli=. $Zako„czenia pozazwojowe nerwu båÅdnego wywieraję wpåyw silnie kurczęcy na miÅ×nie gåadkie dróg oddechowych, zwiÅkszajęc opór dróg oddechowych i zmniejszajęc przestrze„ nieužytecznę =okoåo #aej ml objÅto×ci dróg oddecho- wych, w której powietrze nie podlega wymianie gazowej=. $Dziaåanie to zachodzi za po×re- dnictwem gåównego transmittera ukåadu przywspóåczulnego - ace- tylocholiny i pobudzenia komór- kowych receptorów acetylocholi- nowych typu $M#a. $Wåókna do- oskrzelowe nerwu båÅdnego wyka- zuję staåę aktywno׏ modulowanę rytmicznie w sposób podobny i za po×rednictwem podobnych mechani- zmów jak aktywno׏ wåókien dose- rcowych nerwu båÅdnego. $Aktyw- no׏ ta maleje podczas každego wydechu, wskutek czego miÅ×nie gåadkie rozluŽniaję siÅ, a opór dróg oddechowych zmniejsza siÅ, uåatwiajęc napåyw powietrza do påuc. $Aktywno׏ ta zwiÅksza siÅ podczas wdechu, co przyczynia siÅ do wydechowego zwiÅkszenia oporu dróg oddechowych i wraz z innymi mechanizmami zapobiega zbyt szybkiemu opróžnieniu siÅ =zapadaniu= påuc. $Wåókna wspóåczulne wywieraję dziaåanie przeciwne - rozluŽnia- ję miÅ×nie gåadkie dróg oddecho- wych i zmniejszaję ich opór po- przez aktywacjÅ receptora adre- nergicznego typu beta #b. $Pobudzenie receptorów trzew- no-czuciowych oskrzeli pod wpåy- wem czynników chemicznych lub mechanicznych powoduje zarówno ich zwŞenie na drodze odrucho- wej, jak równiež dziaåa miejsco- wo, powodujęc uwolnienie sub- stancji $P. $Substancja $P, poza wåasnym dziaåaniem skurczowym na miÅ×nie oskrzeli, pobudza takže ezgocytozÅ komórek tucznych, które sę w organizmie gåó- #acg wnym magazynierem i Žródåem hi- staminy, substancji zwŞajęcej silnie oskrzela poprzez dziaåa- nie na swoisty receptor komórko- wy typu $H#a. $Histamina wywiera równiež nieznaczny efekt prze- ciwny rozszerzajęcy oskrzela, dziaåajęc poprzez receptor $H#b. $Ruchy oddechowe charakteryzu- je cykliczno׏. $Po fazie wdechu nastÅpuje z reguåy dåužsza od niej faza wydechu, po czym caåy cykl powtarza siÅ naprzemiennie. $Rytmiczne ruchy oddechowe zale- žę od struktur w obrÅbie rdzenia przedåužonego. $Przerwanie åęcz- no×ci pomiÅdzy rdzeniem przedåu- žonym a rdzeniem krÅgowym w gór- nych szyjnych segmentach znosi czynno׏ oddechowę. $Z tzw. neu- ronów opuszkowo-rdzeniowych rdzenia przedåužonego zstÅpuję dåugie aksony pobudzajęce ryt- micznie motoneurony miÅ×ni odde- chowych. $Motoneurony przepony sę zlokalizowane w segmentach szyjnych $C#d-$C#f. $Motoneurony miÅ×ni miÅdzy žebrowych ze- wnÅtrznych =wdechowych= i we- wnÅtrznych =wydechowych= znajdu- ję siÅ w odcinku piersiowym. $Dokåadna analiza rytmicznych wyåadowa„ tych neuronów wykazu- je, že cykl oddechowy skåada siÅ nie z dwóch, lecz z trzech ko- lejnych faz. $Pierwszę jest szy- bko narastajęca faza wdechowa, drugę - faza wydechowa pierwsza, podczas której wystÅpuje nie- wielka aktywno׏ powdechowa ner- wu przeponowego, a trzecię fazę jest faza czynnego wydechu, pod- czas której aktywne sę dopiero motoneurony miÅ×ni wydechowych. $Poniewaž jak dotęd nie znale- ziono w rdzeniu przedåužonym neuronów majęcych cechy komórek rozrusznikowych, uwaža siÅ, že rytm oddechowy powstaje dziÅki wzajemnie sprzŞonym synaptycz- nie sieciom neuronów okre×lanych wspólnym terminem kompleksu od- dechowego pnia mózgu. $Sieci ta- kich jest wiÅcej niž jedna. $Sieci neuronów oddechowych same nie wytwarzaję pobudzenia, #aci lecz jedynie przetwarzaję na aktywno׏ rytmicznę pobudzenie docierajęce do nich z zewnętrz, z aktywujęcego tworu siatkowate- go pnia mózgu oraz obszarów che- mowražliwych mózgu i z obwodo- wych chemoreceptorów tÅtniczych. $Poza tym dziaåa wiele nieswoi- stych pobudze„ z receptorów dróg oddechowych, miÅ×ni, skóry itd. $Pobudzenie motoneuronów miÅ×ni wdechowych odbywa siÅ na drodze odruchowej poprzez rozcięganie wrzecion miÅ×niowych i pobudze- nie proprioreceptorów. $Czynni- kiem rozcięgajęcym miÅ×nie odde- chowe jest ciŞar klatki pier- siowej, zwåaszcza w pozycji sto- jęcej. $DziÅki temu miÅ×nie wde- chowe znajduję siÅ w stanie odruchowego napiÅcia tonicznego nawet w spoczynku, po zako„cze- niu wdechu. $NapiÅcie to pod- trzymywane jest tonicznymi im- pulsami niektórych wåókien ru- chowych w obrÅbie nerwów miÅdzy- žebrowych i przeponowych. $Roz- poczÅcie wdechu charakteryzuje siÅ narastajęcym przyspieszeniem czÅstotliwo×ci wyåadowa„ we wåó- knach ruchowych zaopatrujęcych miÅ×nie wdechowe. $Jednocze×nie zwrotnie hamowana jest impulsa- cja we wåóknach biegnęcych do miÅ×ni wydechowych. $Wydech cha- rakteryzuje nagåe ustanie wyåa- dowa„ w neuronach ruchowych wde- chowych, hamowanych zwrotnie przez rozpoczynajęce siÅ pobu- dzenie motoneuronów wydechowych. $Aktywno׏ oddechowa ulega zmia- nie nie tylko na drodze humoral- nej i nerwowej. $Istotne znacze- nie maję tutaj odruchy oddecho- we, ze ×cian klatki piersiowej: - silne nieswoiste bodŽce me- chaniczne, takie jak ucisk ×cian klatki piersiowej i žeber, pobu- dzaję aktywno׏ oddechowę, - dražnienie samych propriore- ceptorów za pomocę bardzo mocnej wibracji, zwåaszcza w okolicy mostka, zmniejsza amplitudÅ wde- chów oraz nieswoiste odruchy od- dechowe: - poniewaž neurony odde- #ada chowe maję rozlegåe poåęczenia z szeregiem receptorów na obwo- dzie, podražnienie bólowe powo- duje przyspieszenie oddychania oraz wzrost wentylacji minuto- wej, - podražnienie skórnych recep- torów zimna pobudza czynno׏ od- dechowę, - podražnienie chemiczne båony ×luzowej jamy nosowej, np. para- mi amoniaku, równiež pobudza czynno׏ oddechowę, - skurcze miÅ×ni szkieletowych powoduję gromadzenie siÅ w nich róžnych produktów metabolizmu w tym takže prostaglandyn i jo- nów potasowych, które prawdopo- dobnie, w sposób po×redni zwiÅk- szaję na drodze odruchowej wentylacjÅ påuc, - odruchy wychodzęce z licz- nych receptorów w obrÅbie ukåadu kręženia zwiÅkszaję lub hamuję ruchy oddechowe. $B. $Chemiczna regulacja oddy- chania. $Regulacja chemiczna ukåadu oddechowego zapewnia homeostazÅ gazów oddechowych dwutlenku pro- aktynu i wÅglanu proaktynu we krwi tÅtniczej, podtrzymywanę bez wzglÅdu na intensywno׏ przemiany materii, tzn. szybko׏ pochåaniania tlenu z krwi i od- dawania do niej dwutlenku wÅgla. $ZamkniÅta pÅtla regulacji ukåa- du oddechowego dziaåa na tej za- sadzie, že czynnikami pobudzaję- cymi wentylacjÅ påuc, a zarazem pompÅ sercowę umožliwiajęcę transport gazów wraz z krwię sę ko„cowe produkty metabolizmu: dwutlenek wÅgla, obniženie dwu- tlenku proaktynu oraz jony wodo- rowe. $PrŞno׏ dwutlenku wÅgla, a w mniejszym stopniu prŞno׏ tlenu krwi tÅtniczej peånię po- dwójnę funkcjÅ. $Z jednej stro- ny, wspóådziaåajęc z aktywno×cię pobudzajęcego tworu siatkowate- go, sę chemicznymi bodŽcami dla tonicznego, spoczynkowego oddy- chania. $Z drugiej za× strony, najmniejsze odchylenia wÅ- #adc glanu proaktynu, tlenku proakty- nu i w mniejszym stopniu p$H uruchamiaję na zasadzie ujemnego sprzŞenia zwrotnego zmianÅ na- pÅdu oddechowego w takim kierun- ku, aby wyrówna zakåócenie. $Wpåyw masažu na ukåad odde- chowy možemy podzieli na wpåyw po×redni i wpåyw bezpo×redni. $Wpåyw po×redni prowadzi do poprawy procesów oddychania dziÅki ×cisåej zaležno×ci ukåadu kręženia i oddychania. $ZwiÅk- szony powrót krwi žylnej, wiÅk- szy przepåyw krwi przez serce i påuca, rozszerzenie naczy„ krwiono×nych prowadzę do zwiÅk- szonej przemiany materii, a tym samym wiÅkszego zapotrzebowania na tlen. $DziÅki opisanym mecha- nizmom regulacji nerwowej, humo- ralnej, chemicznej oraz nieswoi- stym odruchom oddechowym docho- dzi do pobudzenia pracy påuc. $Uwalniajęca siÅ podczas masažu wiÅksza ilo׏ histaminy powoduje zwŞenie drzewa oskrzelowego i zmniejszenie przestrzeni nie- užytecznej påuc. $Dužę rolÅ od- grywa tu równiež unerwienie seg- mentarne. $Opracowujęc odpowied- nie segmenty skóry, miÅ×ni, tkanki åęcznej, bÅdziemy wywie- ra leczniczy wpåyw na ukåad od- dechowy. $Wpåyw bezpo×redni masažu po- lega na opracowaniu grzbietu, krÅgosåupa, klatki piersiowej, a szczególnie przestrzeni miÅ- dzyžebrowych. $Uelastycznienie miÅ×ni miÅdzyžebrowych, zwiÅk- szenie ruchomo×ci w stawach mo- stkowo-žebrowych i žebrowo-krÅ- gowych prowadzi do zwiÅkszenia objÅto×ci klatki piersiowej, a nieswoisty odruch powstajęcy przy mechanicznym pobudzeniu stawów i powierzchni okoåostawo- wych prowadzi do pobudzenia od- dychania. $Pobudzenie drzewa oskrzelowego prowadzi do zwiÅk- szonego wydzielania ×luzu, który jednocze×nie zostaje usuniÅty, zwåaszcza dziÅki oklepywaniom klatki piersiowej i grzbietu. $Zastosowanie odpowiedniej #ade do danej jednostki chorobowej gimnastyki oddechowej powoduje lepszę wentylacjÅ påuc i zwiÅk- sza wydolno׏ ukåadu oddechowe- go. $Wpåyw masažu na ukåad pokarmowy $Každy organizm pobiera ze swego ×rodowiska substancje po- karmowe, które przetwarza na ma- teriaå budulcowy, wbudowujęc je w częsteczki žywej materii, oraz na energiÅ niezbÅdnę do wykony- wania swych czynno×ci žyciowych i pracy. $Såužy do tego celu przewód pokarmowy, który u czåo- wieka ma ksztaåt dåugiej cewy, rozpoczynajęcej siÅ szparę ustnę i ko„częcej siÅ odbytem. $Do przewodu tego naležę: jama ustna, gardåo, przeåyk, žoåędek, jelito cienkie, jelito grube oraz gruczoåy trawienne: wętroba i trzustka. $œciana przewodu pokarmowego skåada siÅ z trzech warstw: #a. wewnÅtrzna - båona ×luzowa wraz z tkankę pod×luzowę, #b. båona miÅ×niowa, #c. zewnÅtrzna - båona surowi- cza z tkankę podsurowiczę lub båona zewnÅtrzna. $Nabåonek båony ×luzowej peåni rolÅ ochronnę, reguluje prze- puszczalno׏ ×ciany przewodu po- karmowego oraz peåni rolÅ wy- dzielniczę. $Wydziela on ×luz. $Pod båonę ×luzowę ležy tkanka pod×luzowa. $Obecno׏ tej tkanki sprawia, že båona ×luzowa jest luŽno zåęczona z båonę miÅ×niowę i w stosunku do niej przesuwal- na. $W niektórych czÅ×ciach przewodu pokarmowego båona ×lu- zowa jest gåadka, w innych po- faådowana. $Båona ×luzowa jest bogata w gruczoåy, które zstÅpu- ję w gåęb przylegajęcej tkanki pod×luzowej. $Båona miÅ×niowa jest ×rodkowę warstwę przewodu pokarmo- #adg wego. $Zbudowana jest na obu ko„cach =w jamie ustnej, gardle, górnej czÅ×ci przeåyku, odbytni- cy= z tkanki miÅ×niowej po- przecznie pręžkowanej, w pozo- staåym odcinku z tkanki miÅ×nio- wej gåadkiej =niezaležnej od na- szej woli=. $Båona miÅ×niowa przewodu pokarmowego, z wyjęt- kiem žoåędka, ukåada siÅ w dwóch warstwach. $Wåókna warstwy we- wnÅtrznej ukåadaję siÅ okrŞnie, a zewnÅtrznej - podåužnie. $W žoåędku wystÅpuję jeszcze wåókna sko×ne. $Båona surowicza pokrywa we- wnętrz jamy brzusznej przewód pokarmowy. $Jest to cienka båo- na, którę tkanka podsurowicza åęczy z båonę miÅ×niowę. $Narzę- dy przewodu pokarmowego, które nie ležę w jamie brzusznej, ota- cza z zewnętrz båona zewnÅtrzna. $Dla masažystów, ze wzglÅdu na možliwo׏ znacznego oddziaåywa- nia masažem, najistotniejszy jest odcinek przewodu pokarmowe- go obejmujęcy: žoåędek, jelito cienkie, jelito grube oraz gru- czoåy przewodu pokarmowego: wę- trobÅ i trzustkÅ. $Jama brzuszna i jama miednicy mniejszej wysåana jest otrzewnę. $Ta czÅ׏ otrzewnej nazywa siÅ otrzewnę ×ciennę. $Pozostaåa czÅ׏ otrzewnej, pokrywajęca le- žęce w jamie brzusznej i miedni- cy mniejszej narzędy, nazywa siÅ otrzewnę trzewnę. $MiÅdzy tymi blaszkami wystÅpuje szczelinowa- ta przestrze„, tzw. jama otrzew- nej. $W jamie tej znajduje siÅ niewielka ilo׏ påynu surowicze- go, który zwilža powierzchnie przylegajęcych do siebie narzę- dów, dziÅki czemu uåatwia im wzajemne przesuwanie siÅ bez ta- rcia. $Przej×cie otrzewnej trze- wnej w otrzewnę ×ciennę tworzy krezkÅ. $Skåada siÅ ona z dwóch blaszek, miÅdzy którymi biegnę otoczone tkankę åęcznę naczynia krwiono×ne, nerwy oraz #adi znajduję siÅ grupy wÅzåów chåon- nych. $Unaczynienie otrzewnej stanowi sie naczy„ wåosowatych. $Unerwienie otrzewnej ×ciennej pochodzi od dolnych nerwów miÅ- dzyžebrowych oraz ze splotu lÅ- dŽwiowego. $Otrzewna ×cienna jest wražliwa na bodŽce bólowe, cieplne i mechaniczne. $W przy- padku podražnienia otrzewnej ×ciennej možliwa jest lokaliza- cja bolesnego miejsca. $Podraž- nienie wåókien nerwowych docho- dzęcych do otrzewnej ×ciennej powoduje odruchowy skurcz miÅ×ni powåok brzusznych. $Otrzewna trzewna jest uner- wiona przez ukåad nerwowy auto- nomiczny i jest ona niewražliwa na ból i bodŽce cieplne. $Ból može zosta wywoåany poprzez wzrost ci×nienia w odpowiednich przewodach =np. przewodzie žóå- ciowym wspólnym= lub przez po- cięganie narzędów czy krezek. $WystÅpuje tu brak možliwo×ci lokalizacji bólu =tzw. bóle rozlane=. $W wyniku poåęczenia unerwienia autonomicznego narzę- dów jamy brzusznej i otrzewnej trzewnej z unerwieniem skórnym w odpowiednich segmentach rdze- nia krÅgowego mogę powsta miej- sca przeczulicy w obrÅbie skóry =strefy $Heada - patrz tom pt. ($Masaž segmentarny)=. $Wažnę cechę otrzewnej sę jej wåa×ciwo×ci bakteriobójcze. $Zdolno׏ obronnę posiada nabåo- nek oraz liczne skupiska tkanki limfatycznej w postaci tzw. plam mlecznych. $Wpåyw masažu na przewód poka- rmowy možemy podzieli na po×re- dni i bezpo×redni. $Wpåyw po×redni: - $Poprzez pobudzenie ukåadu kręženia doprowadzamy do lepsze- go odžywienia, a tym samym funk- cjonowania przewodu pokarmowego. - $Wpåyw poprzez ukåad nerwowy stymuluje pracÅ i napiÅcie miÅ×- ni przewodu pokarmowego. $Spožy- wane pokarmy sę dokåadniej #aea trawione, a zawarte w nich skåa- dniki odžywcze sę wykorzystane w caåo×ci. $Przyspieszenie pro- cesów przemiany materii w caåym organizmie powoduje pobudzenie o×rodka gåodu, a zatem podanie zaraz po masažu lub tuž przed masažem posiåków wysokoenerge- tycznych pozwala zwalcza stany wyczerpania i charåactwa. $Za- stosowanie natomiast odpowied- niej diety spowoduje wykorzysta- nie przez organizm rezerw ener- getycznych zgromadzonych w tkan- ce tåuszczowej, a tym samym e- fekt oczekiwany przy masažu od- chudzajęcym. - $Drogę unerwienia segmentar- nego =patrz tom pt. ($Masaž seg- mantarny)=. - $Drogę humoralnę =np.: wzmo- žone wydzielanie histaminy pod wpåywem masažu powoduje zwiÅk- szone wydzielanie soku žoåędko- wego=. $Wpåyw bezpo×redni =za po×red- nictwem powåok brzusznych=: - $Stosujęc gåaskania, rozcie- rania i uciski jednostajne lub przerywane wpåywamy na napiÅcie miÅ×ni ×cian žoåędka, jelita cienkiego i jelita grubego. - $Poprzez bezpo×rednie draž- nienie narzędów jamy brzusznej wzmagamy wydzielanie hormonów žoåędkowo-jelitowych. - $Odpowiednio wykonany masaž pozwala na przepchniÅcie zalega- jęcych mas kaåowych w jelicie grubym. $Koniec tomu $i #aec $Spis tre×ci $CzÅ׏ pierwsza: masaž klasyczny ------------#a $WstÅp -----------------------#a $Omówienie ogólne masažu -----#d #a. $Rys historyczny ---------#d #b. $Cechy psychofizyczne masažysty -----------------#ac #c. $Higiena osobista masa- žysty ---------------------#ae #d. $Warunki ogólne wykony- wania masažu --------------#ag #e. $Wyposaženie pomiesz- cze„ do masažu ------------#ai #f. $œrodki po×lizgowe i wspomagajęce masaž ------#ai #f.#a. $Wykaz niektórych preparatów stosowanych przy masažu ---------------#bb $CzÅ׏ teoretyczna ----------#ch $I. $Zasady stosowania ma- sažu klasycznego ----------#ch #b. $Omówienie poszczegól- nych technik masažu -------#db #c. $Wpåyw masažu klasycz- nego na poszczególne tkanki --------------------#fe #d. $Wpåyw masažu na powåo- kÅ wspólnę =(skórÅ)=. -----#gf #e. $Wpåyw masažu na poszczególne ukåady -------#hc $Wpåyw masažu na ukåad ner- wowy ----------------------#hc $Wpåyw masažu na ukåad kręženia -----------------#aji $Wpåyw masažu na ukåad od- dechowy ------------------#acc $Wpåyw masažu na ukåad po- karmowy ------------------#adf #aee $Adam $Zborowski $Masaž klasyczny i segmentarny $Tom $ii $Caåo׏ w #d tomach $p.$w.$z.$n. ($Print #f_) $Lublin #aiie $Adaptacja na podstawie księžek: $Adam $Zborowski ($Masaž klasyczny) i ($Masaž segmentarny) $Wydawnictwo ($AZ) $Kraków #aiid $Redakcja techniczna wersji brajlowskiej: $Artur $api„ski $Druk: $Zakåad $Nagra„ i $Wydawnictw $P$Z$N ul. $Konwiktorska #g8#i #jj-baf $Warszawa $Skåad i oprawa: $p.$w.$z.$n. ($Print #f_) ul. $Wieniawska #ac #bj-jga $Lublin tel. =#j-ha= #bie-ah $I$S$B$N #hc-#heihg-#af-#i $Wpåyw masažu na ukåad moczowo-påciowy $Narzędy moczowe i narzędy påciowe stanowię jeden ukåad mo- czowo-påciowy. $Przyczynę tego poåęczenia jest pochodzenie ze wspólnego zawięzku mezodermalne- go. $Narzędy moczowe maję za zada- nie usuwanie z organizmu ko„co- wych produktów przemiany materii oraz utrzymanie na staåym pozio- mie skåadu chemicznego i fzyko- chemicznych wåa×ciwo×ci osocza krwi dla zapewnienia staåo×ci ×rodowiska wewnÅtrznego. $Zada- nie to wykonuję nerki wytwarza- jęce mocz oraz narzędy odprowa- dzajęce =kielichy nerkowe, mied- niczki nerkowe, moczowody, pÅ- cherz moczowy i cewka moczowa=, przez które mocz jest wydalany z organizmu na zewnętrz. $Przepåyw krwi przez nerki jest bardzo dužy. $Pojemno׏ mi- nutowa serca wynosi ×rednio #ejjj ml. $Z tej ilo×ci #a #bj-be#j) przepåywa przez nerki, czyli okoåo #abej ml na minutÅ. $Poniewaž #ee#j) krwi stanowi osocze, w cięgu minuty przepåywa przez nerki okoåo #fjj-gjj ml osocza, z czego #ah-bj#j) ulega zmianie na mocz pierwotny. $W cięgu minuty powstaje wiÅc okoåo #abj ml moczu pierwotnego, w cięgu godziny #g,b l, nato- miast w cięgu doby okoåo #aej-ahj l. $Z tej olbrzymiej i- lo×ci moczu pierwotnego #ii#j) wchåania siÅ ponownie do krwi, #a#j) ulega wydaleniu w postaci moczu ostatecznego. $Stanowi to #a,e-a,h litra na dobÅ. $ObjÅ- to׏ osocza, wynoszęca przeciÅt- nie #c litry, jest przesęczana i wchåaniana w cięgu doby okoåo #fj razy. $Dane te zostaåy przy- toczone, aby u×wiadomi czytel- nikowi, jaki ogrom pracy wy- konuję nerki w cięgu jednej doby žycia. $Wpåyw masažu na ukåad moczowy možemy podzieli na po×redni i bezpo×redni. $Wpåyw po×redni więže siÅ przede wszystkim z ukåadem krę- ženia. $ZwiÅkszenie, pod wpåywem masažu, pojemno×ci minutowej se- rca sprawia, že zwiÅksza siÅ przepåyw krwi przez nerki, po- prawiajęc filtracjÅ kåÅbuszkowę. $Poprawia siÅ oczyszczanie oso- cza krwi oraz zwiÅksza siÅ wy- dzielanie wazopresyny, która po- woduje zagÅszczenie moczu po- przez uåatwienie wtórnego wchåa- niania wody. $Równiež o wpåywie po×rednim mówi siÅ wykorzystujęc przy masažu znajomo׏ stref une- rwienia segmentarnego =patrz tom pt. ($Masaž segmentarny)=. $Wpåyw bezpo×redni wywieramy opracowujęc grzbiet na wysoko×ci od $Xi krÅgu piersiowego do $Iii krÅgu lÅdŽwiowego, a wiÅc w miejscu rzutowania nerek, jak równiež opracowujęc podbrzusze, co wpåywa na funkcjonowanie zwieraczy. $Na ukåad påciowy možemy wy- wiera wpåyw po×redni za po×red- nictwem ukåadu kręženia po- #c przez lepsze ukrwienie i odžy- wienie narzędów påciowych, jak równiež drogę unerwienia segmen- tarnego =patrz tom pt. ($Masaž segmentarny)=. $Wpåyw bezpo×red- ni polega na opracowaniu pod- brzusza. $Wpåyw masažu na ukåad wewnętrz-wydzielniczy $Czynno׏ gruczoåów dokrewnych pod wpåywem masažu ma charakter adaptacyjny, wspóådziaåajęc w przystosowaniu organizmu do masažu. $Szczególnie istotne znaczenie odgrywaję zmiany wpåy- wajęce na adaptacjÅ ukåadu krę- ženia i kontrolÅ metabolizmu. $Masaž poszczególnych czÅ×ci ciaåa $Ko„czyna górna $Masaž ko„czyn górnych wy- konujemy w pozycji siedzęcej. $Palce $Gåaskania. #a. $Gåaskanie powierzchni grzbietowej i dåoniowej každego palca. $Wykonujemy kciukiem po stro- nie grzbietowej oraz palcem wskazujęcym po stronie dåonio- wej. $Rozpoczynajęc od ko„ca palca, przesuwamy siÅ ruchem gåaszczęcym za staw ×ródrÅczno- -paliczkowy. #b. $Gåaskanie powierzchni bocznych každego palca. $Wykonujemy równiež kciukiem i palcem wskazujęcym. $Rozpoczy- namy gåaskanie od ko„ca palca i przegåaskujemy do stawu ×ródrÅczno-paliczkowego. #c. $Gåaskanie powierzchni #e grzbietowej, dåoniowej i bocz- nych. $Jest to poåęczenie poprzed- nich gåaska„. $Gåaskanie wy- konujemy oburęcz. $Jedna rÅka palcem wskazujęcym i kciukiem gåaszcze powierzchnie boczne, a druga - równiež palcem wskazu- jęcym i kciukiem - powierzchnie: grzbietowę i dåoniowę. #d. $Gåaskanie kciukami. $Kciuki obu ręk uåožone sę obok siebie. $Rozpoczynajęc od ko„ca palca, wykonujemy gåaska- nie powierzchni bocznej palca, potem powierzchni grzbietowej, a nastÅpnie drugiej powierzchni bocznej. $Po przegåaskaniu wszy- stkich palców odwracamy dåo„ pa- cjenta i wykonujemy w ten sam sposób gåaskanie powierzchni dåoniowej každego palca. #e. $Gåaskanie wszystkich pal- ców równocze×nie. $Gåaskanie to wykonujemy caåę dåonię po stro- nie grzbietowej i po stronie dåoniowej. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie powierzchni grzbietowej i dåoniowej každego palca. $Wykonujemy je kciukiem po stronie grzbietowej oraz pal- cem wskazujęcym po stronie dåo- niowej. $Ruch, jaki wykonuję palce, jest taki sam, jak przy formowaniu kulki =np. z plaste- liny= palcem wskazujęcym i kciu- kiem. $Rozpoczynajęc od ko„ca palca, przesuwamy siÅ, za staw ×ródrÅczno-paliczkowy. #b. $Rozcieranie powierzchni bocznych každego palca. $Wy- konujemy równiež kciukiem i pal- cem wskazujęcym. $Wykonujęc ruch rozcierania opisany w punkcie #a, przesuwamy siÅ od ko„ca pal- ca do stawu ×ródrÅczno-paliczko- wego. #c. $Rozcieranie stawów miÅ- dzypaliczkowych i ×ródrÅczno-pa- liczkowych. $Wykonujemy palcami wskazujęcym i kciukiem po stro- nie grzbietowej i dåoniowej oraz po stronach bocznych stawów. $Przy rozcieraniu nie prze- #g suwamy siÅ do przodu, lecz roz- cieramy w miejscu. $Przy opraco- wywaniu stawów ×ródrÅczno-pa- liczkowych rozcieramy tylko po- wierzchniÅ grzbietowę i dåonio- wę. #d. $Rozcieranie (pier×cienio- we) každego palca. $Wykonujemy palcami wskazujęcymi i kciukami obu ręk. $Jedna rÅka opracowuje powierzchnie boczne, druga za× powierzchnie grzbietowę i dåo- niowę. $Wyróžniamy tu dwa sposo- by rozcierania: a. rozcieranie naprzemienne - rÅce pracuję na zmianÅ, tzn. raz jedna, raz druga, wykonujęc rozcieranie w sposób opisany przy rozcieraniu nr #a; b. rozcieranie jednoczesne - rÅce pracuję jednocze×nie, za× palce wskazujęcy i kciuki obu ręk tworzę jakby wideåki i pozo- staję w stosunku do siebie nie- ruchomo. $Wideåki te wykonuję ruchy spiralne poziome przy opracowaniu powierzchni grzbie- towej i dåoniowej, za× drugie - pionowe przy opracowaniu po- wierzchni bocznych. $W obydwu sposobach rozcierania (pier×cie- niowego) posuwamy siÅ od ko„ca palca do stawu ×ródrÅczno-pa- liczkowego. #e. $Rozcieranie kciukami. $Kciuki obu ręk uåožone sę obok siebie. $Rozpoczynajęc od ko„ca palca, wykonujemy rozcieranie powierzchni bocznej, potem po- wierzchni grzbietowej, a nastÅp- nie drugiej powierzchni bocznej. $Kciuki wykonuję ruchy spiralne naprzemiennie i od siebie. $Po opracowaniu wszystkich palców odwracamy dåo„ pacjenta i roz- cieramy w ten sam sposób po- wierzchnie dåoniowe wszystkich palców. #f. $Rozcieranie oburęcz wszy- stkich palców jednocze×nie. $Dåonie masažysty, wykonujęc ruch jak przy zacieraniu ręk, rozcieraję wszystkie palce pa- cjenta jednocze×nie, posuwajęc siÅ od koniuszków palców do ×ródrÅcza. #i $Uciski $Poniewaž miÅ×nie palców sę bardzo drobne, nie ma možliwo×ci wykonania ugniata„. $Wykonujemy natomiast uciski. #a. $Uciski powierzchni grzbietowej, dåoniowej oraz bocznych. $Wykonujemy palcem wskazujęcym i kciukiem jednej rÅki. $Przesuwajęc siÅ wolno ru- chem gåaszczęcym, wykonujemy co pewien czas uciski w miejscu, skierowane w gåęb palca. #b. $Uciski (pier×cieniowe) každego palca. $Wyróžniamy tu dwa rodzaje ucisków: a. uciski naprzemienne - przy posuwaniu siÅ ruchem gåaszczęcym uciskamy raz jednę rÅkę po stro- nie grzbietowej i dåoniowej, raz drugę po powierzchniach bocz- nych; b. uciski jednoczesne - przy posuwaniu siÅ ruchem gåaszczęcym obie rÅce równocze×nie wykonuję ucisk i równocze×nie zwalniaję ten ucisk. #c. $Uciski czterema palcami. $Palce ukåadamy w ten sposób, že kciuk znajduje siÅ na po- wierzchni bocznej, palec wskazu- jęcy na powierzchni grzbietowej, palec ×rodkowy na drugiej po- wierzchni bocznej, a palec ser- deczny na powierzchni dåoniowej masowanego palca. $Posuwajęc siÅ ruchem gåaszczęcym =jak przy za- kåadaniu obręczki=, co pewien czas wykonujemy ucisk jednocze×- nie wszystkimi palcami. $Nacięganie palców =trakcja=. $Palcami maåym i serdecznym chwytamy za ostatni paliczek palca masowanego. $Pozostaåe palce: ×rodkowy, wskazujęcy i kciuk såužę do utrzymania pra- widåowego kierunku trakcji, czy- li dokåadnie w osi palca. $Roz- poczynajęc od bardzo lekkiej trakcji przy trzykrotnym pocię- ganiu stopniowo zwiÅkszamy siåÅ nacięgania. $Waåkowanie. $W påaszczyŽnie prostopa- #aa dåej do dåoni, wykonujęc ruch jak przy zacieraniu ręk, waåku- jemy každy palec osobno. $œródrÅcze $Gåaskania #a. $Gåaskanie (åukowe). $Wy- konujemy kciukiem po každej stronie grzbietowej ×ródrÅcza. $Przy každym nastÅpnym pa×mie kciuk zatacza wiÅkszy åuk. #b. $Gåaskanie (pasmowe). $Wy- konujemy dwoma kciukami uåožony- mi obok siebie. $Rozpoczynajęc od jednego brzegu dåoni, w ko- lejnych pasmach przesuwamy siÅ do drugiego brzegu. #c. $Gåaskanie rozbiežne i zbiežne. $Wykonujemy kciukami. $Rozpoczynamy od uåoženia kciu- ków obok siebie w linii ×rodko- wej ×ródrÅcza. $W kolejnych pas- mach kciuki rozchodzę siÅ na bo- ki, aby w ko„cu opracowa brzegi ×ródrÅcza. $W dalszej kolejno×ci wykonujemy pasma, przy których kciuki stopniowo zbližaję siÅ do siebie, aby wreszcie spotka siÅ razem w linii ×rodkowej ×ródrÅ- cza, czyli w pozycji wyj×ciowej. #d. $Gåaskania od #a do #c wy- konujemy nastÅpnie po stronie dåoniowej w identyczny sposób, zwiÅkszajęc jednak nieznacznie siåÅ wykonania. #e. $Gåaskanie caåę dåonię strony dåoniowej ×ródrÅcza. $Kciuk pacjenta jest odwiedzio- ny. $Przy doj×ciu do kciuka pa- cjenta zahaczamy o niego naszym kciukiem i przegåaskujemy kåęb. #f. $Gåaskanie caåę dåonię strony dåoniowej ×ródrÅcza. $Kciuk pacjenta jest przywie- dziony. $Gåaskanie to wykonujemy w dwóch pasmach: pierwsze z zej×ciem w kierunku ko×ci pro- mieniowej, drugie z zej×ciem w kierunku ko×ci åokciowej. #g. $Gåaskanie caåę dåonię strony grzbietowej. $Gåaskanie caåę dåonię strony grzbietowej ×ródrÅcza z zej×ciem w kierunku ko×ci åokciowej i przy drugim pa×mie w kierunku ko×ci #ac promieniowej. #h. $Gåaskanie (paliczkowe). $Wykonujemy tylko po stronie grzbietowej ×ródrÅcza, przegåa- skujęc grzbietowę stronę palców. #i. $Gåaskanie (grzebyczkowe). $Wykonujemy tylko po stronie dåoniowej ×ródrÅcza. $Dåo„ masa- žysty jest zwiniÅta w piÅ׏ ze schowanym kciukiem. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie (åukowe). $Wykonujemy je kciukiem po stro- nie grzbietowej ×ródrÅcza. $Kciuk, wykonujęc ruchy spiral- ne, porusza siÅ po åuku. $Po doj×ciu do stawu nadgarstkowego odrywamy kciuk i przenosimy na staw ×ródrÅczno - paliczkowy. $Przy každym kolejnym pa×mie kciuk zatacza coraz wiÅksze åu- ki. #b. $Rozcieranie (pasmowe). $Wykonujemy dwoma kciukami uåo- žonymi obok siebie. $Kciuki na przemian wykonuję ruchy spiral- ne, zataczajęc kóåeczka od sie- bie. $Rozpoczynajęc od jednego brzegu dåoni, w kolejnych pas- mach przesuwamy siÅ na drugi brzeg. #c. $Rozcieranie rozbiežne i zbiežne. $Wykonujemy kciukami. $Rozpoczynamy od uåoženia kciu- ków obok siebie w linii ×rodko- wej ×ródrÅcza. $Kciuki, wy- konujęc naprzemiennie =raz je- den, raz drugi= rozcieranie, krÅcę kóåeczka od siebie na ze- wnętrz, posuwajęc siÅ od stawów ×ródrÅczno-paliczkowych do stawu nadgarstkowego. $W kolejnych pa- smach kciuki rozchodzę siÅ na boki, aby w ko„cu opracowa brzegi ×ródrÅcza. $NastÅpnie rozcieramy w pasmach, w których kciuki stopniowo zbližaję siÅ do siebie až do zej×cia siÅ razem w linii ×rodkowej ×ródrÅcza. $Po opracowaniu strony grzbietowej, rozcieramy stronÅ dåoniowę. #d. $Rozcieranie czterema pal- cami po stronie grzbietowej. $Wykonujemy je w dwóch pasmach. $Pierwsze - bližej maåego #ae palca. $KrÅcęc kóåeczka w kie- runku bližszego brzegu, dåoni posuwamy siÅ od stawów ×ródrÅcz- no-paliczkowych do stawu nadgar- stkowego po stronie åokciowej. $Drugie pasmo rozpoczynamy od stawów ×ródrÅczno-paliczkowych - bližej kciuka. $Rozcierajęc, krÅcimy kóåeczka w kierunku kciuka i posuwamy siÅ do stawu nadgarstkowego po stronie pro- mieniowej. #e. $Rozcieranie od #a - #d wykonujemy nastÅpnie po stronie dåoniowej w identyczny sposób, zwiÅkszajęc tylko nie- znacznie siåÅ wykonania. #f. $Rozcieranie o×mioma pal- cami. $RÅka pacjenta w uåoženiu po×rednim. $Obydwie rÅce masažy- sty ruchem naprzemiennym wy- konuję rozcieranie: jedna po stronie dåoniowej, druga po stronie grzbietowej. $Rozciera- nie wykonujemy w dwóch pasmach. $Pierwsze w dolnej czÅ×ci dåoni =przy uåoženiu po×rednim=: krÅ- cęc kóåeczka do doåu, schodzimy na ko׏ åokciowę przedramienia. $Drugie pasmo: w czÅ×ci górnej: krÅcęc kóåeczka do góry, scho- dzimy na ko׏ promieniowę przedramienia. #g. $Rozcieranie kåÅbami. $Uåoženie rÅki pacjenta jest i- dentyczne jak przy rozcieraniu poprzednim. $Rozcieramy w takich samych pasmach jak przy rozcie- raniu nr #f, z tę róžnicę, že zamiast palcami rozcieranie wy- konujemy nasadami dåoni. #h. $Rozcieranie (grzebyczko- we). $Wykonujemy tylko po stro- nie dåoniowej. $Dåo„ masažysty zwiniÅta jest w piÅ׏ ze schowa- nym kciukiem. $RÅka masažysty jest nawrócona i uåožona na dåo- ni pacjenta. $W tym uåoženiu wy- konujemy obrót piÅ×cię do pozy- cji odwróconej. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne miÅ×ni kåÅbu. $Ugniatanie to wy- konujemy oburęcz. $RÅce masažy- sty uåožone sę poprzecznie #ag do osi dåugiej rÅki. $RÅce pra- cuję naprzemiennie. $Uchwycony i ugnieciony obszar miÅ×ni przez rÅkÅ znajdujęcę siÅ bližej stawu nadgarstkowego jest przekazywany rÅce drugiej, która powtarza czynno׏ wykonanę przez pierwszę rÅkÅ. #b. $Ugniatanie poprzeczne przestrzeni pomiÅdzy pierwszę i drugę ko×cię ×ródrÅcza. $Ugniatanie to wykonujemy tak samo, jak ugniatanie kåÅbu. #c. $Ugniatanie poprzeczne miÅ×ni kåÅbika. $Wykonujemy go tak samo, jak ugniatanie miÅ×ni kåÅbu. #d. $Ugniatanie podåužne miÅ×- ni kåÅbu i kåÅbika. $RÅce masa- žysty uåožone sę wzdåuž osi rÅ- ki. $Jedna rÅka opracowuje kåęb, druga za× kåÅbik. $RÅce pracuję naprzemiennie. #e. $Ugniatanie podåužne prze- strzeni miÅdzy pierwszę i drugę ko×cię ×ródrÅcza oraz kåÅbika. $Ruchem naprzemiennym jedna rÅka opracowuje przestrze„ miÅdzy pierwszę i drugę ko×cię ×ródrÅ- cza, druga rÅka miÅ×nie kåÅbika. #f. $Przepychanie faådu skór- no-miÅ×niowego po stronie dåo- niowej. $Wykonujemy go w kilku pasmach dwoma kciukami. $Rozpo- czynajęc od stawów ×ródrÅczno- -paliczkowych, wykonujemy prze- pychanie kciuków w kierunku nad- garstka. $Przepychanie to wy- konujemy bardzo mocno. $Uciski. #a. $Uciski dwoma kciukami. $Uciski wykonujemy pod kętem #cj stopni do powierzchni dåoni i sę one skierowane dosercowo. $Kciu- ki natomiast posuwaję siÅ jedno- cze×nie lub naprzemiennie od stawu nadgarstkowego do stawów ×ródrÅczno-paliczkowych. #b. $Uciski na przestrzenie miÅdzykostne ko×ci ×ródrÅcza. $Kciuk jednej rÅki ukåadamy po- wierzchnię bocznę w przestrzeni pomiÅdzy sęsiednimi ko×ciami ×ródrÅcza jak najbližej stawów ×ródrÅczno-paliczkowych. #ai $Kciuk drugiej rÅki kåadziemy na uåožonym juž kciuku =w prze- strzeni miÅdzykostnej=. $Pozo- staåe palce znajduję siÅ po stronie dåoniowej rÅki pacjenta. $RÅka masažysty, która obejmuje dåo„ pacjenta, stanowi jakby kleszcze wykonujęce rytmiczne ×ciskanie, a tym samym poprzez drugi kciuk - uciski na prze- strzenie miÅdzykostne. $Przy ko- lejnych uciskach posuwamy siÅ w kierunku nadgarstka. $Po opra- cowaniu przestrzeni pomiÅdzy drugę a trzecię ko×cię ×ródrÅcza zamieniamy funkcjÅ ręk masažy- sty. $Oklepywanie. $Wykonujemy tylko po stronie dåoniowej. $Palce masažysty sę rozstawione i zgiÅte w (haczy- ki). $Tak przygotowanę rÅkę wy- konujemy rytmiczne oklepywanie opuszkami palców powierzchni dåoniowej ×ródrÅcza pacjenta. $Jak przy wiÅkszo×ci oklepywa„, poruszamy siÅ po caåej opracowy- wanej powierzchni we wszystkich kierunkach =nie obowięzuje nas kierunek dosercowy=. $RozluŽnianie ko×ci ×ródrÅcza. $Kciuki masažysty uåožone sę na dwóch sęsiednich ko×ciach ×ródrÅcza. $Pozostaåe palce obejmuję z obydwu stron rÅkÅ. $RozluŽnianie polega na kilka- krotnym przesuniÅciu wzglÅdem siebie dwóch sęsiednich ko×ci ×ródrÅcza w påaszczyŽnie prosto- padåej do påaszczyzny dåoni. $Staw promieniowo- nadgarstkowy $Gåaskania. #a. $Gåaskanie (siodeåkowe). $RÅka masowana znajduje siÅ w uåoženiu po×rednim. $Obszar pomiÅdzy kciukiem a pierwszę ko- ×cię ×ródrÅcza i palcem wskazu- jęcym masažysty stanowi jakby siodåo, które ustawiamy w stawie promieniowo-nadgarstkowym od gó- ry. $NastÅpnie wykonujemy #ba gåaskanie, przekrÅcajęc (siodåo) do poåoženia dolnego, czyli o #ahj stopni. $Ruch ten przypo- mina czynno׏, jakę wykona zaåo- žone na konia siodåo z popusz- czonym poprÅgiem. $Z uåoženia na grzbiecie obróci siÅ do uåoženia na brzuchu konia. $Gåaskanie to wykonujemy najpierw jednę rÅkę, opracowujęc stronÅ grzbietowę nadgarstka, a potem drugę - zsu- wajęc siÅ po stronie dåoniowej. #b. $Gåaskanie pasmowe kciuka- mi. $Gåaskanie to wykonujemy dwoma kciukami uåožonymi obok siebie. $Rozpoczynajęc od ×ródrÅcza, przegåaskujemy ponad staw promieniowo-nadgarstkowy. $Ilo׏ pasm uzaležniona jest od wielko×ci stawu pacjenta. $œred- nio wykonujemy trzy pasma po stronie grzbietowej, jedno po stronie bocznej, trzy po stronie dåoniowej i jedno po drugiej stronie bocznej. #c. $Gåaskanie rozbiežne i zbiežne. $Wykonujemy dwoma kciukami podobnie jak przy gåa- skaniu poprzednim. $Róžnica po- lega na tym, že rozpoczynamy od ×rodka nadgarstka, wykonujęc gåaskanie kciuk obok kciuka. $Przy nastÅpnym pa×mie kciuki odsuwaję siÅ od siebie, aby w kolejnych pasmach znaleŽ siÅ na powierzchniach bocznych nad- garstka. $Przy dalszym opracowa- niu schodzę siÅ coraz bližej, aby ostatnie pasmo wykona w li- nii ×rodkowej obok siebie. $TÅ samę czynno׏ powtarzamy po stronie dåoniowej stawu promie- niowo-nadgarstkowego. #d. $Gåaskanie caåę dåonię. $Wykonujemy w dwóch krzyžujęcych siÅ pasmach. $Pierwsze pasmo przebiega od strony åokciowej stawu nadgarstkowego do strony promieniowej, drugie za× - od strony promieniowej do strony åokciowej. $Linie, po których wykonujemy gåaskanie, przebiega- ję sko×nie, a wiÅc rozpoczynamy ponižej stawu, a ko„czymy nad stawem. $Gåaskanie to wykonujemy zarówno od strony grzbieto- #bc wej, jak i od strony dåoniowej. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie pasmowe kciu- kami. $Wykonujemy podobnie jak gåaskanie drugie, z tym že kciu- ki naprzemiennie rozcieraję staw w kolejnych pasmach. #b. $Rozcieranie rozbiežne i zbiežne. $Wykonujemy podobnie jak gåaskanie rozbiežne i zbiež- ne, przy czym kciuki wykonuję naprzemiennie ruchy spiralne rozcierajęc tkanki. $Wykonujemy podobnie jak przy gåaskaniu za- równo po stronie grzbietowej, jak i po stronie dåoniowej. #c. $Rozcieranie rozbiežne i zbiežne w stawie promieniowo- -nadgarstkowym. $Jest to rodzaj rozcierania poprzecznego. $Rozpoczynamy od ×rodka stawu. $Wykonujęc rozcie- rania ruchem naprzemiennym, kciuki oddalaję siÅ od siebie i po doj×ciu do powierzchni bocznych zaczynaję siÅ zbliža. $Rozcieranie to wykonujemy po stronie grzbietowej i dåoniowej stawu. #d. $Rozcieranie czterema pal- cami. $Rozcierajęc czterema pal- cami, przesuwamy siÅ od ×ródrÅ- cza ponad staw promieniowo-nad- garstkowy. $Rozcieranie to wy- konujemy po stronie grzbietowej i dåoniowej. #e. $Rozcieranie o×mioma pal- cami. $Rozcieranie to polega na poåęczeniu opracowania strony grzbietowej i dåoniowej. $RÅka pacjenta znajduje siÅ w uåoženiu po×rednim. $RÅce, pracujęc na- przemiennie, rozcieraję staw po obydwu stronach. #f. $Rozcieranie (pier×cienio- we). $RÅka znajdujęca siÅ na po- wierzchniach bocznych rozciera w miejscu, za× rÅka opracowujęca stronÅ grzbietowę i dåoniowę przy rozcieraniu przemieszcza siÅ od strony promieniowej do åokciowej i z powrotem. $Zarówno palce jak i rÅce pracuję jedno- cze×nie. #g. $Rozcieranie kåÅbami. #be $RÅka pacjenta znajduje siÅ w uåoženiu po×rednim. $Rozciera- jęc naprzemiennie kåÅbami, poru- szamy siÅ poprzecznie do osi rÅ- ki: od strony promieniowej do åokciowej i z powrotem. $RozluŽnianie stawu promienio- wo-nadgarstkowego. $RÅka pacjenta znajduje siÅ w pronacji =grzbietowę stronę do góry=. $Kciukami i palcami wska- zujęcymi chwytamy rÅkÅ pacjenta powyžej stawu promieniowo-nadga- rstkowego tak, aby nie blokowa ruchu w stawie. $Pozostaåymi palcami rytmicznie podrzucamy dåo„ pacjenta, uderzajęc w nię od spodu. $Nacięganie stawu promieniowo- -nadgarstkowego. $Jednę rÅkę ujmujemy przedra- miÅ pacjenta, drugę chwytamy za ×ródrÅcze. $W trzech kolejnych spokojnie wykonanych pocięgniÅ- ciach zwiÅkszamy stopniowo siåÅ trakcji. $NastÅpnie zmieniamy rÅce i wykonujemy trakcjÅ po stronie drugiej. $Je×li np. w pierwszym uchwycie wykonali×my trakcjÅ strony promieniowej, to po zmianie uchwytu wykonujemy po stronie åokciowej. $Bardzo wažne jest, aby podczas trakcji wy- konywa ruch dokåadnie w osi rÅ- ki, bez jakichkolwiek skrÅtów i wygiŏ. $PrzedramiÅ $Gåaskania. $A. $RÅka pacjenta znajduje siÅ w pronacji =grzbietem dåoni do góry=. #a. $Gåaskanie podåužne jednę rÅkę. $Przy opracowaniu strony åokciowej przegåaskujemy caåę dåonię ponad staw åokciowy, a nastÅpnie zgåaskujemy kciukiem wokóå wyrostka åokciowego. $Opracowanie strony promieniowej wymaga takiego prowadzenia rÅki masažysty, aby dóå åokciowy zna- lazå siÅ pomiÅdzy kciukiem a palcem wskazujęcym. $Po #bg przej×ciu ponad staw zgåaskujemy kciukiem nad doåem åokciowym. #b. $Gåaskanie podåužne obu- ręcz. $Stanowi poåęczenie gåa- skania po stronie promieniowej åokciowej. $Obydwie rÅce poru- szaję siÅ jednocze×nie. $B. $RÅka pacjenta znajduje siÅ w supinacji =dåonię do gó- ry=. #c. $Gåaskanie podåužne jednę rÅkę. $W tym uåoženiu, podobnie jak w gåaskaniu nr #a, opracowu- jemy zarówno stronÅ promieniowę jak i åokciowę, przegåaskujęc od stawu promieniowo-nadgarstkowego ponad staw åokciowy. $Przy doj×ciu do doåu åokciowego masa- žysta przywodzi swój kciuk, aby ominę dóå åokciowy. #d. $Gåaskanie podåužne obu- ręcz. $Stanowi poåęczenie opra- cowania po stronie promieniowej i åokciowej. $RÅce masažysty wy- konuję gåaskanie jednocze×nie. $C. $RÅka pacjenta znajduje siÅ w poåoženiu po×rednim. #e. $Gåaskanie (siodeåkowe) po stronie promieniowej. $Tworzęc z kciuka i pozostaåych palców jakby (siodeåko) wykonujemy gåa- skanie od stawu promieniowo-nad- garstkowego ponad staw åokciowy. $RÅka wykonujęca gåaskanie musi by tak dobrana, aby kciuk znaj- dowaå siÅ po stronie grzbietowej przedramienia. $Po doj×ciu do doåu åokciowego przywodzimy kciuk i gåaszczemy nim obszar ponad doåem åokciowym. #f. $Gåaskanie (åódkowe). $Wy- konujemy je po stronie åokcio- wej, a wiÅc w tym uåoženiu rÅki pacjenta - od spodu. $Ukåadamy naszę dåo„ i palce w ksztaåcie (åódki) i tak uåožonę rÅkę gåaszczemy od stawu nadgarstko- wego do wyrostka åokciowego. #g. $Gåaskanie poprzeczne w pronacji. $RÅce masažysty uåo- žone sę poprzecznie do masowane- go przedramienia, jedna obok drugiej. $Wykonujemy gåaskanie od stawu promieniowo-nadga- #bi rstkowego do stawu åokciowego w dwóch pasmach: - pierwsze z zej×ciem nad sta- wem w kierunku doåu åokciowego - drugie z zej×ciem w kierunku wyrostka åokciowego. #h. $Gåaskanie poprzeczne w supinacji. $RÅce masažysty, podobnie jak poprzednio, uåožone sę poprzecznie do masowanego przedramienia. $Gåaskanie wy- konujemy w dwóch pasmach: - pierwsze od strony åokcio- wej, po przej×ciu powyžej stawu zgåaskujemy nad doåem åokciowym w kierunku bocznym, - drugie od strony promienio- wej, po przej×ciu powyžej stawu zgåaskujemy nad doåem åokciowym w kierunku przy×rodkowym. #i. $Gåaskanie (pier×cieniowe) w supinacji. $RÅce masažysty stanowię pier×cie„ ×ci×le przy- legajęcy do caåej powierzchni przedramienia. $W tym uåoženiu wykonujemy gåaskanie. $Po doj×ciu do doåu åokciowego kciu- ki rozchodzę siÅ na boki tak, aby ominę dóå åokciowy. #a$O. $Gåaskanie pier×cieniowe w pronacji. $Podobnie jak w gåa- skaniu poprzednim wykonujemy ruch, przechodzęc ponad staw åo- kciowy. $Wažne jest, aby dóå åo- kciowy znalazå siÅ =w momencie przechodzenia przez niego= w przestrzeni pomiÅdzy kciukiem a palcem wskazujęcym rÅki opra- cowujęcej stronÅ promieniowę. #aa. $Gåaskanie (paliczkowe) po stronie grzbietowej. $RÅka masažysty wykonuje gåaskanie tylko po stronie grzbietowej przedramienia od stawu promie- niowo-nadgarstkowego do stawu åokciowego. #ab.$Gåaskanie (grzebyczkowe) po stronie grzbietowej. $RÅka masažysty wykonuje gåaskanie tylko po stronie grzbietowej przedramienia. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie kciukami. $Kciuki uåožone obok siebie roz- cieraję naprzemiennie, #ca przesuwajęc siÅ od stawu nadgar- stkowego do stawu åokciowego. $Po doj×ciu do doåu åokciowego omijamy go, schodzęc do najbliž- szego nadkåykcia ko×ci ramien- nej. $Ilo׏ pasm uzaležniona jest od objÅto×ci przedramienia pacjenta. #b. $Rozcieranie czterema pal- cami. $RÅkÅ pacjenta ustawiamy w uåoženiu po×rednim. $W tym uåoženiu wykonujemy rozcieranie czterema palcami w dwóch pasmach po stronie dåoniowej i dwóch po stronie grzbietowej. $Przy opra- cowywaniu pasm od strony promie- niowej rozcieramy, wykonujęc kó- åeczka w kierunku ko×ci promie- niowej, od strony åokciowej w kierunku ko×ci åokciowej. #c. $Rozcieranie o×mioma pal- cami. $Rozcieranie to stanowi poåęczenie rozciera„ w czterech pasmach, opisanych powyžej, w dwa pasma. $Jedna rÅka pracuje po stronie grzbietowej, a druga po stronie dåoniowej. $RÅce pra- cujęc naprzemiennie, rozcieraję najpierw po ko×ci åokciowej, za× w drugim pa×mie nieco wyžej po ko×ci promieniowej. #d. $Rozcieranie piÅcioma pal- cami w uåoženiu po×rednim. $Wy- konujemy je po stronie grzbieto- wej i po stronie dåoniowej z ominiÅciem doåu åokciowego. #e. $Rozcieranie dziesiÅcioma palcami w uåoženiu po×rednim. $Rozcieranie to stanowi poåęcze- nie opracowania po stronie grzbietowej i po stronie dåonio- wej w rozcieraniu poprzednim. $RÅce masažysty pracuję naprze- miennie. #f. $Rozcieranie kåÅbami w uåoženiu po×rednim. $Przy szczupåym przedramieniu pacjenta wystarczy wykona rozcieranie w jednym pa×mie. $Przy dužej ob- jÅto×ci przedramienia dzielimy opracowanie na dwa pasma. $Nale- žy pamiÅta, že rozcierajęc bli- žej ko×ci åokciowej, krÅcimy kó- åeczka w kierunku strony åokcio- wej, za× rozcierajęc bližej ko- ×ci promieniowej - w kie- #cc runku strony promieniowej. #g. $Rozcieranie (grzebyczko- we). $Wykonujemy je drugimi pa- liczkami zwiniÅtej w piÅ׏ rÅki ze schowanym kciukiem. $Opraco- wujemy w ten sposób tylko stronÅ grzbietowę przedramienia. #h. $Rozcieranie poprzeczne. $Rozcieranie to, wykonane czte- rema palcami po stronie dåonio- wej, naležy do specyficznego opracowania przy zapaleniu ×ciÅ- gien i pochewek ×ciÅgnistych. $Bardzo wažne jest wykonanie go w poprzek osi dåugiej przedra- mienia. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne. $Wykonujemy je w czterech pas- mach: po stronie grzbietowej, po stronie åokciowej, po stronie dåoniowej i po stronie promie- niowej. $Jak w každym ugniataniu po- przecznym rÅce masažysty uåožone sę w poprzek osi dåugiej jedna obok drugiej. $Miejsce opracowa- ne przez rÅkÅ znajdujęcę siÅ po- wyžej zajmuje w kolejno×ci rÅka druga, opracowujęc powtórnie to miejsce. #b. $Ugniatanie podåužne. $Wy- konujemy je w supinacji i w pro- nacji. $RÅce, pracujęc naprze- miennie, ugniataję od stawu nad- garstkowego do åokciowego z omi- niÅciem doåu åokciowego. #c. $Ugniatanie (pier×cienio- we). $Wykonujemy je w pronacji i w supinacji. $Dåonie masažysty ×ci×le obejmuję przedramiÅ two- rzęc jakby (pier×cie„). $Kciuki uåožone sę poprzecznie do osi przedramienia, jeden nad drugim. $Jedna rÅka przesuwa siÅ nie- znacznie w kierunku proksymalnym wykonujęc ucisk, a nastÅpnie rÅ- ka druga przysuwa siÅ do pierw- szej i równiež wykonuje ucisk. $Uciski. #a. $Ucisk (póåpier×cieniowy). $Wykonujemy go w pronacji i w supinacji jednę rÅkę. $Jak zawsze przy ucisku dziaåamy #ce w gåęb, nie powodujęc przemiesz- czenia tkanek. #b. $Ucisk (pier×cieniowy). $Wykonujemy go równiež w prona- cji i w supinacji. $Do wykonania užywamy obydwu ręk, które jedno- cze×nie wykonujęc uciski, prze- suwaję siÅ w kierunku stawu åok- ciowego. $Oklepywanie. $Wykonujemy po stronie grzbie- towej i bardzo delikatnie po stronie dåoniowej. $Jest to tzw. oklepywanie (mioteåkowe). $Palce ręk masažysty sę rozstawione i rozluŽnione. $Przy oklepywa- niach nie obowięzuje nas kieru- nek dosercowy, možna wiÅc okle- pujęc, porusza siÅ po caåej po- wierzchni przedramienia w róž- nych kierunkach. $Bardzo istotne jest, aby kierunek uåoženia dåo- ni byå zawsze poprzeczny do przebiegu wåókien miÅ×niowych, a wiÅc poprzeczny do przedramie- nia. $Wibracja. $WibracjÅ wykonuje siÅ po stronie grzbietowej i po stronie dåoniowej. $Czterema palcami rÅ- ki masažysty wykonujemy bardzo szybkie ruchy na boki, wprawia- jęc tym samym masowanie tkanki w drgania. $Wibrujęc, przesuwamy siÅ w kierunku stawu åokciowego. $Roztrzęsanie. $Przykåadamy dåo„ masažysty do przedramienia pacjenta. $Kciuk jest odwiedziony od pozostaåych palców. $Wykonujęc rytmiczne ru- chy rÅkę, wykonujemy roztrzęsa- nie tkanek w obrÅbie przedramie- nia. $Róžnica pomiÅdzy wibrację a roztrzęsaniem polega na tym, že przy roztrzęsaniu wykonujemy drgania z wiÅkszę amplitudę przy mniejszej czÅstotliwo×ci drga„, za× przy wibracji z dužę czÅsto- tliwo×cię przy maåej amplitu- dzie. $Roztrzęsanie wykonujemy najpierw jednę rÅkę po stronie grzbietowej i po stronie dåonio- wej, a nastÅpnie oburęcz, #cg wykonujęc rÅkami ruchy naprze- miennie. $Staw åokciowy $Gåaskania. $A. $Przy zgiÅtym åokciu. $Dåo„ pacjenta oparta na jego biodrze lub udzie. #a. $Gåaskanie (wideåkowe). $Odwodzimy kciuk od pozostaåych palców, tworzęc w ten sposób (wideåki). $Naprzemiennie, tzn. raz jednę, raz drugę rÅkę, wy- konujemy gåaskanie, przesuwajęc siÅ z przedramienia na ramiÅ. $Po przej×ciu przez staw åokcio- wy przywodzimy kciuk do palców pozostaåych, przegåaskujęc tym kciukiem ponad wyrostkiem åok- ciowym. #b. $Gåaskanie (budkowe). $Podobnie jak poprzednio odwo- dzimy kciuk od pozostaåych pal- ców i naprzemiennie rÅkami wy- konujemy gåaskanie. $Róžnica po- lega na tym, že po doj×ciu kciu- kiem do wyrostka åokciowego (za- haczamy) o niego, wykonujęc przegåaskanie pozostaåymi palca- mi ponad wyrostkiem åokciowym. #c. $Gåaskanie (daszkowe). $Wykonujemy je oburęcz jednocze- ×nie. $Przegåaskujemy po stronie przy×rodkowej i bocznej stawu åokciowego caåymi dåo„mi. $Po wyj×ciu ponad staw dåonie i pal- ce utworzę (daszek). #d. $Gåaskanie (pÅtlowe). $Oburęcz jednocze×nie gåaszczemy po stronie przy×rodkowej i bocz- nej stawu åokciowego. $Po przej×ciu ponad staw odwracamy rÅce o okoåo #abj stopni i gåaszczemy poprzecznie po ko- ×ci ramiennej tuž powyžej stawu åokciowego. #e. $Gåaskanie (paliczkowe). $Gåaskanie to wykonujemy w dole åokciowym poprzecznie do osi dåugiej rÅki. $Chwyt polega na przegåaskaniu grzbietowę stronę lekko zgiÅtych i rozluŽnionych palców. $B. $Przy wyprostowanym #ci åokciu. $RÅka pacjenta zwisa lu- Žno, będŽ jest oparta o nogÅ ma- sažysty. #f. $Gåaskanie okrŞne cztere- ma palcami. $Czterema palcami jednej rÅki wykonujemy gåaskanie wokóå doåu åokciowego, a nastÅp- nie drugę rÅkę wokóå wyrostka åokciowego. #g. $Gåaskanie okrŞne o×mioma palcami. $Jest poåęczeniem dwóch faz poprzedniego gåaskania. $RÅ- ce masažysty pracuję naprzemien- nie. $Jedna wykonuje gåaskanie wokóå doåu åokciowego, a druga wokóå wyrostka åokciowego. #h. $Gåaskanie dziesiÅcioma palcami. $DziesiÅcioma palcami obejmujemy przedramiÅ przy sta- wie åokciowym i wykonujemy gåa- skanie ponad staw, opracowujęc tym samym wszystkie strony stawu åokciowego. $Rozcierania. $C. $RÅka pacjenta, zgiÅta w stawie åokciowym, opiera siÅ dåonię o udo lub w pasie. #a. ($Båędzenie) kciukami. $Kciuki ukåadamy obok siebie i wykonujęc ruchy naprzemienne, rozcieramy okolice wyrostka åok- ciowego we wszystkich kierunkach =båędzimy=. #b. ($Båędzenie) o×mioma pal- cami. $Czterema palcami každej rÅki wykonujemy rozcieranie w okolicy wyrostka åokciowego. $RÅce, pracujęc naprzemiennie, poruszaję siÅ we wszystkich kie- runkach. #c. $Rozcieranie dziesiÅcioma palcami. $Kciuki obydwu ręk sę zåęczone. $Ruchem naprzemiennym rozcieramy, posuwajęc siÅ od miejsca ponižej stawu åokciowego do miejsca ponad stawem. $Kciuki opracowuję wyrostek åokciowy, za× pozostaåe palce powierzchniÅ przy×rodkowę i bocznę stawu åok- ciowego. #d. $Rozcieranie kåÅbami. $Na- sadami dåoni obydwu ręk, wy- konujęc ruchy naprzemienne, roz- cieramy powierzchniÅ przy×rodko- wę i bocznę stawu åokciowe- #da go. $D. $Prostujemy rÅkÅ pacjenta w stawie åokciowym i przystÅpu- jemy do opracowania stawu åok- ciowego przy prostej rÅce. #e. ($Båędzenie) kciukami. $Rozcieranie to wykonujemy po stronie tylnej stawu åokciowego, (båędzęc) kciukami w okolicy wy- rostka åokciowego. #f. ($Cytrynka). $Rozcieranie to wykonujemy po stronie przed- niej stawu åokciowego, opracowu- jęc dóå åokciowy. $Rozpoczynamy tuž ponižej doåu åokciowego. $Rozcierajęc naprzemiennie kciu- kami, posuwamy siÅ ponad staw, a nastÅpnie z powrotem do pozy- cji wyj×ciowej. $Kciuki zåęczone razem pod doåem åokciowym roz- chodzę siÅ nastÅpnie, opracowu- jęc boczne powierzchnie doåu, aby zej׏ siÅ razem powyžej doåu åokciowego. $W dalszej kolejno×- ci znów rozchodzę siÅ na boki i schodzę siÅ pod doåem åokcio- wym. $Trasa, jakę poruszaję siÅ kciuki, przypomina ksztaåtem cy- trynÅ stęd nazwa chwytu. #g. $Rozcieranie czterema pal- cami wokóå wyrostka åokciowego. #h. $Rozcieranie czterema pal- cami wokóå doåu åokciowego. #i. $Rozcieranie o×mioma pal- cami wokóå doåu i wyrostka åok- ciowego. $Rozcieranie to stanowi poåęczenie dwóch poprzednich rozciera„. $RÅce, pracujęc na- przemiennie, rozcieraję: jedna - wokóå doåu åokciowego, druga - wokóå wyrostka åokciowego. #aj. $Rozcieranie dziesiÅcioma palcami. $Kciuki opracowuję po- wierzchniÅ bocznę stawu, za× dåonie i pozostaåe palce po- wierzchnie tylnę, przednię i przy×rodkowę stawu åokciowego. $Lekkie zgiÅcie w stawach ×ródrÅczno-paliczkowych powodu- je, že opracowanie doåu åokcio- wego jest bardzo delikatne. #aa.$Rozcieranie poprzeczne. $Wykonujemy go w przypadku zapa- lenia ×ciÅgien i pochewek ×ciÅg- nistych. $Czterema placami #dc jednej rÅki, uåožonymi po- przecznie do przebiegu miÅ×ni, wykonujemy rozcieranie ponižej i powyžej doåu åokciowego, po- suwajęc siÅ od strony bocznej do strony przy×rodkowej. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne po stronie przy×rodkowej stawu åok- ciowego. $RÅce masažysty uåožone sę jedna obok drugiej. $RÅka znajdujęca siÅ wyžej ugniata tkanki po stronie przy×rodkowej stawu åokciowego, a nastÅpnie przekazuje je rÅce znajdujęcej siÅ nižej. #b. $Ugniatanie poprzeczne po stronie bocznej stawu åokciowe- go. #c. $Ugniatanie poprzeczne po stronie przedniej stawu åokcio- wego. $PomiÅdzy kciuki i pozostaåe palce ujmujemy staw åokciowy od strony przedniej i wykonujemy ugniatanie. $Kciuki uåožone sę po stronie bocznej, za× pozosta- åe palce po stronie przy×rodko- wej stawu åokciowego. $RÅce ma- sažysty pracuję naprzemiennie. #d. $Ugniatanie podåužne. $Ugniatanie to wykonywane jest dwoma sposobami: a. $Ugniatanie podåužne po stronie przy×rodkowej i bocznej stawu åokciowego. $Jedna rÅka masažysty pracuje po stronie przy×rodkowej, druga po stronie bocznej. $Obydwie rÅce, pracujęc naprzemiennie, uåožone sę na tej samej wysoko×ci. b. $Ugniatanie podåužne z ob- jÅciem stawu åokciowego. $Jedna rÅka masažysty pracuje po stro- nie przedniej stawu, druga po stronie tylnej stawu åokciowego. #e. $Mieszenie. $RÅka pacjenta jest zgiÅta w stawie åokciowym i oparta o talerz biodrowy. $Stajemy z tyåu pacjenta i ukåa- damy nasze rÅce poprzecznie do osi rÅki. $Kciuki masažysty znajduję siÅ po stronie przy×ro- dkowej, za× pozostaåe palce po stronie bocznej w miejscu #de ponižej stawu åokciowego. $RÅce, pracujęc jednocze×nie, zataczaję duže pionowe koåa. $Wyględa to tak, jakby×my chcieli chwyci tkanki, unie׏ je do góry i przesunę w kierunku proksy- malnym. $Poruszajęc siÅ ruchem spiralnym, stopniowo przechodzi- my nad staw. $Uciski. #a. $Ucisk poprzeczny. $RÅce masažysty uåožone sę obok siebie poprzecznie do osi rÅki tak, že obejmuję caåy staw åokciowy pa- cjenta. $Wykonujemy ucisk w miejscu jednocze×nie obiema rÅkami, nastÅpnie - zwalniajęc ucisk - przesuwamy siÅ w kierun- ku proksymalnym. $Przy kolejnych uciskach wychodzimy ponad staw åokciowy. #b. $Ucisk podåužny. $RÅce ma- sažysty uåožone sę na jednej wy- soko×ci. $Palce uåožone wzdåuž osi dåugiej rÅki, pracujęc jed- nocze×nie, wykonuję uciski na caåy staw åokciowy. $Przy kolej- nych uciskach posuwamy siÅ w kierunku proksymalnym. $Przy obydwu uciskach rÅka pacjenta jest wyprostowana w stawie åok- ciowym. $Szczypanie. $Ze wzglÅdu na dziaåanie jak i sposób wykonania szczypanie jest formę zbližonę do oklepywa- nia. $RÅka pacjenta zgiÅta w stawie åokciowym jest oparta o talerz ko×ci biodrowej. $Masa- žysta stoi z tyåu pacjenta. $Szybkimi naprzemiennymi ruchami wykonujemy szczypanie. $Technika szczypania polega na rytmicznym chwytaniu pomiÅdzy kciuk i pozo- staåe palce tkanek, próbie (ode- rwania) ich od podåoža zako„czo- nej wy×lizgiwaniem siÅ z rÅki opracowanych miÅ×ni i skóry. $Wibracja. $Trzymajęc rÅkÅ pacjenta za przedramiÅ, wykonujemy wibracjÅ po stronie przedniej, bocznej, tylnej i przy×rodkowej sta- #dg wu åokciowego. $Przypominam, že wibracja polega na wykonywaniu przez masažystÅ bardzo szybkich i rytmicznych drga„ w påaszczyŽ- nie równolegåej do påaszczyzny opracowywanej z jednoczesnym przesuwaniem rÅki wibrujęcej w kierunku proksymalnym. $RamiÅ $Gåaskania #a. $Gåaskanie podåužne jednę rÅkę. $Wykonujemy go w czterech pasmach: a. $Od stawu åokciowego po stronie przy×rodkowo-przedniej ramienia z zej×ciem do doåu pa- chowego. b. $Od stawu åokciowego po stronie przednio-bocznej ramie- nia z zej×ciem na miÅsie„ pier- siowy wiÅkszy. c. $Od stawu åokciowego po stronie boczno-tylnej ramienia z zej×ciem na åopatkÅ. d. $Od stawu åokciowego po stronie tylno-przy×rodkowej z zej×ciem do doåu pachowego. $Oczywi×cie przy opracowywaniu powierzchni przy×rodkowo-przed- niej i przednio-bocznej wy- konujemy gåaskania np. rÅkę pra- wę, za× przy opracowywaniu po- wierzchni boczno-tylnej i tylno- -przy×rodkowej užywamy rÅki dru- giej, w tym przypadku lewej. #b. $Gåaskanie podåužne obu- ręcz. $Gåaskanie to stanowi po- åęczenie gåaska„ b i c z pkt.#a. $Opracowujęc powierzchnie: przednię, bocznę i tylnę ramie- nia, gåaszczemy obiema rÅkami uåožonymi obok siebie. $Po doj×ciu do stawu ramiennego jed- na rÅka zgåaskuje na miÅsie„ piersiowy wiÅkszy, a druga na åopatkÅ. #c. $Gåaskanie podåužne z (daszkiem). $Wykonujemy go podobnie jak gåaskanie poprzed- nie. $Róžnica polega na tym, že po doj×ciu do stawu ramiennego gåaszczemy dalej w tym samym kierunku. $Dåonie masažysty (schodzęc) ze stawu, åęczę #di siÅ palcami, tworzęc (daszek) nad stawem ramiennym. #d. $Gåaskanie podåužne (skrÅ- tne). $RÅce gåaszczę jednocze×- nie: jedna po stronie bocznej, druga po stronie przy×rodkowej. $W drugiej fazie chwytu rÅce za- mieniaję strony. $Przy wykonywa- niu tego gåaskania mamy do czy- nienia z krzyžowaniem siÅ ręk w przestrzeni. #e. $Gåaskanie podåužne miÅ×- nia naramiennego. $Wykonujemy je oburęcz naprzemiennie z odwie- dzionymi kciukami, posuwajęc siÅ po miÅ×niu naramiennym od guzo- wato×ci ko×ci ramiennej do wyro- stka barkowego. #f. $Gåaskanie poprzeczne. $Masažysta staje z tyåu pacjen- ta. $RÅce masažysty uåožone sę obok siebie poprzecznie do osi dåugiej rÅki. $Tak uåožonymi rÅ- kami wykonujemy gåaskania w czterech pasmach: a. $Rozpoczynajęc od stawu åo- kciowego po stronie przedniej ramienia, gåaszczemy dochodzęc do przedniej krawÅdzi doåu pa- chowego. b. $Rozpoczynajęc od stawu åo- kciowego po stronie bocznej, gåaszczemy wychodzęc na miÅsie„ piersiowy wiÅkszy. $Stajemy te- raz z przodu pacjenta i w analo- giczny sposób opracowujemy pozo- staåe dwa pasma. c. $Rozpoczynajęc od stawu åo- kciowego po stronie tylnej, gåaszczemy dochodzęc do tylnej krawÅdzi doåu pachowego. d. $Rozpoczynajęc od stawu åo- kciowego po stronie bocznej, gåaszczemy wychodzęc na åopatkÅ. #g. $Gåaskanie (pÅtlowe). $Obydwoma poprzecznie uåožonymi rÅkami wykonujemy naprzemiennie szybkie gåaskania po stronie przy×rodkowej ramienia. $Po wy- konaniu sze×ciu gåaska„ przez každę rÅkÅ (schodzimy) jednocze- ×nie obydwoma rÅkami po po- wierzchni przedniej jednę rÅkę i tylnej drugę rÅkę do stawu åo- kciowego. $NastÅpnie obydwie rÅ- ce przesuwamy na stronÅ #ea bocznę ramienia i gåaszczęc obok siebie (dochodzimy) do stawu ra- miennego. $Tu rÅce rozchodzę siÅ, aby zako„czy gåaskanie: jedna rÅka na åopatce, druga na miÅ×niu piersiowym wiÅkszym. #h. $Gåaskanie (pier×cienio- we). $Obejmujemy obydwiema dåo„- mi ramiÅ pacjenta tuž powyžej stawu åokciowego. $Odwiedzione od palców kciuki wraz z pozosta- åymi palcami tworzę (pier×cie„). $Tak uåožonymi rÅkami wykonujemy gåaskanie, posuwajęc siÅ do sta- wu ramiennego. $Po doj×ciu do doåu pachowego, palce zatrzymuję siÅ w nim, natomiast kciuki ru- chem gåaszczęcym opracowuję tkanki w obrÅbie stawu ramienne- go w maksymalnym zakresie. $Wy- konujęc te gåaskania kciuki sę przywodzone do pozostaåych pal- ców, które caåy czas znajduję siÅ w dole pachowym. $Ježeli ze wzglÅdu na objÅto׏ ramienia pa- cjenta nie jeste×my w stanie wy- kona tego gåaskania w jednym pa×mie, dzielimy wykonanie na dwa pasma. #i. $Gåaskanie (paliczkowe). $Gåaskanie to wykonujemy tylko po stronie bocznej i tylnej miÅ- ×ni ramienia. $Polega ono na opracowaniu tkanek za pomocę grzbietowej strony palców od drugiego do piętego. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie podåužne kciukami. $Kciuki pracuję na- przemiennie obok siebie. $W ko- lejnych pasmach, przebiegajęcych od stawu åokciowego do stawu ra- miennego, opracowujemy caåę po- wierzchniÅ ramienia. $Ilo׏ pasm zaležna jest oczywi×cie od objÅ- to×ci ramienia, jednak nie po- winna ona by mniejsza niž piŏ. #b. $Rozcieranie podåužne kciukami miÅ×nia naramiennego. $Rozpoczynajęc od dolnego przy- czepu miÅ×nia naramiennego roz- cieramy kciukami naprzemiennie, dochodzęc poza obrÅb stawu ra- miennego. $Ilo׏ pasm jest zale- žna od objÅto×ci miÅ×nia #ec naramiennego =nie mniej niž trzy pasma=. #c. $Rozcieranie czterema pal- cami. $Opracowanie wymaga mini- mum czterech pasm, czyli po kaž- dej stronie ramienia. #d. $Rozcieranie o×mioma pla- cami. $Wykonujemy minimum w czterech pasmach. $RÅce, pra- cujęc naprzemiennie obok siebie, rozcieraję wszystkie powierzch- nie ramienia. #e. $Rozcieranie o×mioma pal- cami m. naramiennego. $Rozpoczy- najęc od dolnego przyczepu m. naramiennego w dwóch kolejnych pasmach rozcieramy o×mioma pal- cami, przechodzęc ponad staw ra- mienny. #f. $Rozcieranie piÅcioma pal- cami. $Rozcieranie to wykonujemy po stronie przedniej i tylnej ramienia, dochodzęc do doåu pa- chowego. #g. $Rozcieranie dziesiÅcioma palcami. $Dåonie masažysty uåo- žone obok siebie opracowuję na- przemiennie miÅ×nie ramienia w dwóch pasmach: a. $Pierwsze po stronie przy- ×rodkowo-przedniej i przy×rodko- wo-tylnej z doj×ciem do doåu pa- chowego. b. $Drugie po stronie przed- nio-bocznej i tylno-bocznej. $Rozcierajęc przechodzimy po miÅ×niu naramiennym i dalej rÅce rozchodzę siÅ - jedna na åopat- kÅ, druga na klatkÅ piersiowę. #h. $Rozcieranie kåÅbami. $Rozcieranie to wykonujemy po miÅ×niu dwugåowym =$Jedna rÅka= i trójgåowym =druga rÅka=. $Po doj×ciu do stawu ramiennego schodzimy na åopatkÅ i klatkÅ piersiowę. #i. $Rozcieranie kåÅbami m. naramiennego. $Technika tego rozcierania jest taka sama jak przy rozcieraniu poprzednim. $Rozcieraniem objÅty jest tylko m. naramienny. #aj. $Rozcieranie (grzebyczko- we). $Rozcieranie to wykonujemy tylko po miÅ×niu trójgåowym ra- mienia. $RÅka masažysty #ee jest zwiniÅta w piÅ׏ z kciukiem schowanym do ×rodka. $Drugimi paliczkami zwiniÅtej w piÅ׏ rÅ- ki rozcieramy po tylnej stronie ramienia od stawu åokciowego do stawu ramiennego. #aa. $Rozcieranie poprzeczne. $Rozcieranie poprzeczne wykony- wane jest w zapaleniu ×ciÅgien i pochewek ×ciÅgnistych. $Opra- cowaniu podlega powierzchnia przy×rodkowa ramienia. $Czterema palcami, uåožonymi poprzecznie do osi dåugiej rÅki, wykonujemy rozcieranie poprzeczne w kolej- nych pasmach, posuwajęc siÅ od stawu åokciowego do stawu ra- miennego. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne. $RÅce masažysty uåožone sę obok siebie poprzecznie do osi dåu- giej rÅki. $Ugniatajęc naprze- miennie, opracowujemy w kolej- nych pasmach stronÅ przednię, stronÅ bocznę i stronÅ tylnę ra- mienia. $Innego uåoženia ręk wy- maga opracowanie strony przy×ro- dkowej. $RÅce wykonuję naprze- miennie ugniatanie strony przy- ×rodkowej ramienia. #b. $Ugniatanie poprzeczne miÅ×nia naramiennego. $RÅce ma- sažysty uåožone sę poprzecznie do przebiegu wåókien m. nara- miennego. $Rozpoczynajęc zawsze od przyczepu dalszego m. nara- miennego, wykonujemy ugniatanie w trzech pasmach: - do grzebienia åopatki - do wyrostka barkowego - do obojczyka. #c. $Ugniatanie podåužne obu- ręcz. $W ugniataniu tym opraco- wujemy wszystkie powierzchnie ramienia. $RÅce, uåožone na jed- nej wysoko×ci, pracuję naprze- miennie. $Ugniatanie wykonujemy w dwóch pasmach: a. $Pierwsze pasmo obejmuje opracowanie strony przedniej je- dnę rÅkę i tylnej drugę. b. $Drugie pasmo polega na opracowaniu strony bocznej jednę rÅkę i strony przy×rodkowej #eg drugę. #d. $Ugniatanie (pier×cienio- we). $Kciuki uåožone sę po- przecznie do przebiegu wåókien miÅ×niowych, jeden nad drugim. $Pozostaåe palce obejmuję =wraz z kciukami= caåe ramiÅ. $Ugnia- tanie wykonujemy naprzemiennie, tzn. jedna rÅka przesuwa siÅ w kierunku proksymalnym i wy- konuje ucisk, a nastÅpnie druga ję (dogania) i równiež wykonuje ucisk. $Uciski wykonywa bÅdzie- my w dwóch pasmach: a. $Kciuki poruszaję siÅ po miÅ×niu dwugåowym ramienia. b. $Kciuki poruszaję siÅ po miÅ×niu trójgåowym ramienia. #e. $Ugniatanie ze skrÅceniem. $Ugniatanie to wykonujemy na m. dwugåowym, m. trójgåowym i m. naramiennym. $RÅce masažysty uåožone sę obok siebie po- przecznie do przebiegu wåókien miÅ×niowych. $Kciuki znajduję siÅ po przeciwnej stronie pozo- staåych palców. $W chwili kiedy jedna rÅka wykonuje pchanie kciukiem, druga pocięga czterema palcami miÅsie„, wykrzywiajęc go w ksztaåcie litery ($S). $NastÅ- pnie zmieniamy kierunek nacisku, a wiÅc rÅka, która pchaåa kciu- kiem, teraz bÅdzie cięgnÅåa pal- cami, za× rÅka, która cięgnÅåa palcami, bÅdzie przepychaåa tkanki kciukiem. $Uciski. #a. $Uciski oburęcz. $RÅce ma- sažysty szczelnym pier×cieniem otaczaję ramiÅ pacjenta. $Kciuki uåožone sę obok siebie wzdåuž osi dåugiej rÅki. $Obydwie rÅce, pracujęc jednocze×nie, wykonuję ucisk w gåęb tkanek. $Po zwol- nieniu ucisku przesuwaję siÅ w kierunku proksymalnym i wy- konuję kolejny ucisk. $Tak do- chodzimy do stawu ramiennego. #b. $Ucisk na m. naramienny. $Wykonujęc uciski obejmujemy dåo„mi caåy m. naramienny. $Po doj×ciu do stawu ramiennego roz- chodzimy siÅ rÅkami na boki, je- dna do åopatki, a druga na #ei okolicÅ podobojczykowę. #c. $Ucisk w rowku pomiÅdzy m. dwugåowym a m. trójgåowym ramie- nia. $W zaležno×ci od potrzeb wykonujemy ucisk jednostajny - rozluŽniajęcy lub przerywany - pobudzajęcy. $Oklepywania. #a. $Oklepywanie (mioteåkowe). $Wykonujemy je po m. dwugåowym, m. trójgåowym i m. naramiennym. $Oklepywanie mioteåkowe polega na wykonaniu serii bardzo szyb- kich uderze„ o masowane tkanki =na przemian raz jednę rÅka raz drugę=. $Palce masažysty sę roz- stawione i lekko sprŞyste. $Na- ležy pamiÅta, že oklepywanie wykonujemy poruszajęc siÅ zarów- no w kierunku dystalnym jak i proksymalnym, ale zawsze po- przecznie do przebiegu wåókien miÅ×niowych. #b. $Oklepywanie (karatowe). $U osób silnie umiÅ×nionych, uprawiajęcych czynnie sport mož- na zastosowa oklepywanie (kara- towe). $Technika tego oklepywa- nia jest podobna do oklepywania (mioteåkowego), z tym že palce nie sę rozstawione, lecz zåęczo- ne. $Sprawia to, že oklepywanie (karatowe) jest oklepywaniem mo- cnym. $Wibracje #a. $Wibracja m. dwugåowego. $Wykonujęc bardzo szybkie ruchy w påaszczyŽnie stycznej do opra- cowywanej powierzchni, posuwamy siÅ od doåu åokciowego w kierun- ku stawu ramiennego. $WibracjÅ wykonujemy czterema palcami przy maåej amplitudzie drga„. #b. $Wibracja m. trójgåowego. $Technika wibracji m. trójgåowe- go jest identyczna jak m. dwu- gåowego. #c. $Wibracja m. naramiennego. $Wykonujemy tak samo jak wibra- cjÅ m. dwugåowego. #d. $Wibracja w rowku pomiÅdzy m. dwugåowym i trójgåowym. $Wi- bracja ta ma charakter dŽgajęcy. $Rozstawione i pionowo #fa ustawione palce, od drugiego do piętego, umieszczamy w rowku po- miÅdzy m. dwugåowym a m. trój- gåowym. $Pozostajęc w tym samym miejscu, wykonujemy wibracjÅ w gåęb, czyli w påaszczyŽnie prostopadåej do opracowywanej powierzchni. $Roztrzęsania. #a. $Roztrzęsanie jednę rÅkę. $Wykonujemy je na m. dwugåowym, m. trójgåowym ramienia oraz na m. naramiennym. $Roztrzęsanie wykonujemy wszystkimi piÅcioma palcami, z mniejszę czÅstotliwo- ×cię niž wibracjÅ, jednak przy wiÅkszej amplitudzie. #b. $Roztrzęsanie dwoma rÅka- mi. $Roztrzęsanie to wykonujemy dwoma naprzemiennie pracujęcymi rÅkami. $Jedna rÅka roztrzęsa m. dwugåowy ramienia, a druga m. trójgåowy ramienia. $Waåkowanie. $Wykonujemy dwoma rÅkami na- przemiennie. $Waåkowanie musi by wykonane energicznie. $Mamy tu do czynienia z poåęczeniem techniki gåaskania, rozcierania i ugniatania podåužnego. $Zata- czajęc duže koåa, wykonujemy rozcieranie. $W momencie kiedy miÅ×nie znajduję siÅ na wysoko- ×ci naszego ×ródrÅcza, wykonuje- my szybkie ugniecenie nie prze- rywajęc wykonywania rozcierania. $Staw ramienny $Gåaskania. #a. $Gåaskanie (wideåkowe). $Odwodzimy kciuki od pozostaåych palców u obu ręk, tworzęc w ten sposób (wideåki). $Naprzemien- nie, tzn. raz jedna rÅka, raz drugę wykonujemy gåaskanie, przesuwajęc siÅ z okoåo poåowy ramienia ponad staw ramienny. $Po przej×ciu nad staw przywo- dzimy kciuk do pozostaåych pal- ców, przegåaskujęc nim ponad wy- rostkiem barkowym. $Technika te- go gåaskania jest wiÅc identycz- na jak gåaskanie (wideåko- #fc we) stawu åokciowego. #b. $Gåaskanie (budkowe). $Te- chnika tego gåaskania jest taka sama, jak przy wykonywaniu gåa- skania (budkowego) na stawie åo- kciowym. $Oczywi×cie naležy od- powiednio przetransponowa ten chwyt. $A wiÅc po doj×ciu palca- mi do stawu ramiennego zatrzymu- jemy siÅ w miejscu, a nastÅpnie przegåaskujemy palcami po sta- wie. $Gåaskanie to przypomina ruch jaki musimy wykona, chcęc chwyci pomiÅdzy kciuk i pozo- staåe palce co×, co fikcyjnie znajduje siÅ na stawie ramien- nym. #c. $Gåaskanie (daszkowe). $Wykonujemy je tak samo, jak gåaskanie (daszkowe) na stawie åokciowym. $Gåaszczemy równocze- ×nie obydwoma rÅkami po stronie przedniej i tylnej ramienia. $Po wyj×ciu ponad staw ramienny pal- ce obydwu ręk åęcza siÅ ze sobę jak do modlitwy, tworzęc w ten sposób daszek nad stawem. #d. $Gåaskanie (pÅtlowe). $Gåaskanie to jest równiež podobne do gåaskania (pÅtlowego) stawu åokciowego. $Gåaszczemy po stronie przedniej i tylnej ra- mienia od okoåo jednej trzeciej jego dåugo×ci. $Po przej×ciu nad staw ramienny wykonujemy skrÅt o #abj stopni i gåaszczęc dalej, schodzimy jednę rÅkę na åopatkÅ, a druga na klatkÅ piersiowę. #e. $Gåaskanie (wahadåowe). $Masažysta zaplatajęc palce ręk, wykonuje gåaskanie stawu ramien- nego przesuwajęc siÅ do przodu, a potem do tyåu stawu. #f. $Gåaskanie poprzeczne. $Masažysta, stojęc z przodu pa- cjenta, wykonuje gåaskanie po- przeczne w trzech pasmach: - $Po stronie tylnej ramienia i stawu ramiennego z zej×ciem do doåu pachowego. - $Po stronie tylno-bocznej ramienia i stawu ramiennego z zej×ciem na åopatkÅ. - $Po stronie bocznej ramienia i stawu ramiennego z zej×ciem na waå miÅ×nia czworobocznego. #fe $Teraz masažysta staje za pa- cjentem i przystÅpuje do opraco- wania przedniej czÅ×ci stawu ra- miennego, równiež w trzech pas- mach: - $Po stronie przedniej ramie- nia i stawu ramiennego z zej×ciem do doåu pachowego. - $Po stronie przednio-bocznej ramienia i stawu ramiennego z zej×ciem na klatkÅ piersiowę. - $Po stronie bocznej ramienia i stawu ramiennego z zej×ciem na waå miÅ×nia czworobocznego. $Jak možna zauwažy, trzecie pasma z obydwu opracowa„ pokry- waję siÅ ze sobę, tak wiÅc pra- ktycznie gåaskanie to wykonujemy w piÅciu pasmach. #g. $Gåaskanie paliczkowe w dole pachowym. $Masažysta utrzymuje rÅkÅ pacjenta w odwie- dzeniu do poziomu barków. $Stro- nę grzbietowę palców od drugiego do piętego wykonujemy gåaskanie, rozpoczynajęc od okoåo jednej trzeciej dåugo×ci po stronie przy×rodkowej ramienia, przecho- dzimy przez dóå pachowy i ko„czymy gåaskanie na bocznej powierzchni klatki piersiowej. #h. $Gåaskanie (×rubowe) w do- le pachowym. $Masažysta w dal- szym cięgu utrzymuje rÅkÅ pa- cjenta w odwiedzeniu. $Palce ma- sažysty sę wyprostowane i zåę- czone. $Ukåadamy dåo„ po- przecznie do osi dåugiej ramie- nia w dole pachowym i wykonujemy obrót dåoni masujęcej od peånego nawrócenia do peånego odwróce- nia. $Rozcierania. #a. ($Podkówka) kciukami. $Rozcieranie rozpoczynamy od przyczepu miÅ×nia naramiennego na ko×ci ramiennej. $Rozcierajęc kciukami naprzemiennie, posuwamy siÅ po miÅ×niu naramiennym do stawu ramiennego. $Po doj×ciu do stawu kciuki dalej rozcierajęc, rozchodzę siÅ na boki po stawie ramiennym. $Po doj×ciu do bocz- nych krawÅdzi miÅ×nia naramien- nego rozcierajęc wracamy. #fg $Posuwamy siÅ caåy czas po bocz- nych krawÅdziach miÅ×nia nara- miennego. $Po doj×ciu do punktu wyj×cia rozchodzimy siÅ rÅkami na boki poprzecznie do ramienia. #b. ($Podkówka) o×mioma palca- mi. $Sposób wykonania tego roz- cierania jest taki sam, jak przy rozcieraniu kciukami. $Róžnica polega na tym, že zamiast kciu- ków užywamy pozostaåych palców. #c. $Rozcieranie pasmowe czte- rema palcami. $Masažysta staje z boku pacjenta. $Jednę rÅkę utrzymuje rÅkÅ pacjenta w odwie- dzeniu, drugę za× wykonuje roz- cieranie w trzech pasmach: - $Po stronie przy×rodko- wo-przedniej ramienia - rozcie- rajęc czterema palcami, posuwamy siÅ po krawÅdzi doåu pachowego, schodzęc nastÅpnie na miÅsie„ piersiowy wiÅkszy. - $Po stronie przedniej ramie- nia przechodzimy po miÅ×niu na- ramiennym až do obojczyka. - $Po stronie bocznej ramienia posuwamy siÅ po miÅ×niu nara- miennym wchodzęc na waå miÅ×nia czworobocznego. $Zamieniamy teraz czynno׏ ręk i przystÅpujemy do opracowania tylnej i bocznej powierzchni stawu ramiennego, równiež w trzech pasmach: - $Po stronie przy×rodko- wo-tylnej ramienia - posuwamy siÅ przechodzęc po krawÅdzi tyl- nej doåu pachowego i dochodzimy do miÅ×nia najszerszego grzbie- tu. - $Po stronie tylnej ramienia posuwamy siÅ przez miÅsie„ nara- mienny, dochodzęc do grzebienia åopatki. - $Po stronie bocznej ramienia - posuwajęc siÅ po miÅ×niu nara- miennym wychodzimy na waå miÅ×- nia czworobocznego. #d. $Rozcieranie (karatowe). $Rozcieranie to jest jednym z e- lementów opracowania torebki stawowej stawu ramiennego. $Wy- konujemy go dwoma sposobami. a. $Brzegi dåoni od strony palca maåego i kåÅbika oby- #fi dwu ręk ukåadamy w szczelinie stawu ramiennego - jedna po stronie przedniej, druga po stronie tylnej stawu. $Wykonujęc ruchy posuwisto-zwrotne, rozcie- ramy od krawÅdzi doåu pachowego do wyrostka barkowego i z powro- tem. $Naležy zwróci uwagÅ, aby brzegi dåoni nie wysuwaåy siÅ ze szczeliny stawu. b. $Odwiedzione kciuki obydwu ręk uåožone sę na krawÅdziach doåu pachowego: jeden na przed- niej, drugi na tylnej stronie. $Bocznymi krawÅdziami palców wskazujęcych i drugich ko×ci ×ródrÅcza, w podobny jak po- przednio sposób, opracowujemy torebkÅ stawowę stawu ramienne- go. #e. $Rozcieranie dziewiÅcioma palcami. $Jedna rÅka masažysty umieszczona jest pod pachę pa- cjenta w ten sposób, že kciuk znajduje siÅ po stronie tylnej, za× palce pozostaåe po stronie przedniej stawu ramiennego. $RÅ- kę tę wykonujemy rozcieranie w miejscu, opracowujęc brzegi doåu pachowego. $W tym samym czasie czterema palcami drugiej rÅki wykonujemy rozcieranie to- rebki stawowej, przemieszczajęc siÅ od kciuka do palców i z po- wrotem. #f. $Rozcieranie dziesiÅcioma palcami. $Rozpoczynajęc na wyso- ko×ci przyczepu miÅ×nia nara- miennego rozcieramy naprzemien- nie caåymi dåo„mi, posuwamy siÅ w kierunku stawu ramiennego, a nastÅpnie schodzimy jednę rÅkę na klatkÅ piersiowę, a drugę na åopatkÅ. #g. $Rozcieranie kåÅbami. $W sposób podobny jak przy po- przednim rozcieraniu wykonujemy rozcieranie kåÅbami, a dokåad- niej nasadami dåoni. #h. $Opracowanie torebki sta- wowej. $Opracowanie to realizu- jemy wykonujęc rozcierania w dwóch uåoženiach rÅki pacjen- ta. a. $RÅka pacjenta zgiÅta w stawie åokciowym przecho- #ga dzi przodem tak, že dåo„ pacjen- ta uåožona jest na jego przeciw- nym barku. $Masažysta stoi z przodu pacjenta. $Jednę rÅkę przytrzymuje dåo„ pacjenta uåo- žonę na barku, za× drugę wy- konuje rozcieranie torebki sta- wowej po stronie tylnej, naj- pierw czterema palcami, a potem brzegiem bocznym piętego palca i kåÅbikiem. b. $Masažysta staje z tyåu pa- cjenta. $Pacjent ukåada swoję zgiÅtę w åokciu rÅkÅ na wåasnych plecach. $Masažysta jednę rÅkę przytrzymuje rÅkÅ pacjenta, dru- gę za× opracowuje, rozcierajęc torebkÅ stawowę stawu ramiennego po stronie przedniej. $Najpierw rozciera czterema palcami, po- tem, tak jak poprzednio, bocznym brzegiem piętego palca i kåÅbi- kiem. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne. $Stajemy z tyåu pacjenta i wy- konujemy ugniatanie poprzeczne w dwóch pasmach: - $Po stronie przedniej stawu ramiennego z zej×ciem na miÅsie„ piersiowy wiÅkszy. - $Po stronie bocznej, rozpo- czynajęc od przyczepu miÅ×nia naramiennego ugniatamy po- przecznie, posuwajęc siÅ w kie- runku stawu ramiennego i waåu miÅ×nia czworobocznego. $Teraz, stojęc z przodu pa- cjenta, wykonujemy ugniatanie poprzeczne równiež w dwóch pas- mach: - $Po stronie tylnej stawu ra- miennego z zej×ciem na miÅsie„ najszerszy grzbietu. - $Po stronie bocznej - rozpo- czynajęc od przyczepu miÅ×nia naramiennego dochodzimy do waåu miÅ×nia czworobocznego. #b. $Ugniatanie podåužne. $Wy- konujemy go podåužnie uåožonymi rÅkami. $RÅce pracuję obok sie- bie naprzemiennie. $Po przej×ciu przez staw rozchodzę siÅ - jedna na klatkÅ piersiowę, druga na åopatkÅ. #gc #c. $Mieszenie. $Stajemy z ty- åu pacjenta. $Ukåadamy rÅce obok siebie poprzecznie do osi dåu- giej rÅki. $Kciuki znajduję siÅ na tylnej za× pozostaåe palce na przedniej stronie stawu ramien- nego. $Technikę mieszenia, a wiÅc wykonujęc duže pionowe koåa, staramy siÅ (oderwa) od podåoža tkanki i przesunę je wyžej w kierunku serca. $Wy- konujęc mieszenie, dochodzimy do waåu miÅ×nia czworobocznego. $Uciski. #a. $RÅka za rÅkę. $Masažysta, ukåadajęc na miÅ×niu naramiennym swoje rÅce jedna za drugę, wy- konuje uciski jednocze×nie obie- ma rÅkami. $Po wykonaniu ucisku przesuwamy siÅ nieznacznie w kierunku stawu ramiennego. $PostÅpujęc w ten sposób docho- dzimy do waåu miÅ×nia czworo- bocznego. #b. $Ucisk podåužny. $RÅce ma- sažysty uåožone sę obok siebie. $Masažysta wykonuje uciski jed- noczesne, posuwajęc siÅ stopnio- wo po bocznych powierzchniach stawu ramiennego. $Schodzimy na klatkÅ piersiowę jednę rÅkę i na åopatkÅ drugę rÅkę. #c. ($Szczypanie). $Szybkimi i rytmicznymi ruchami ręk, pra- cujęcymi naprzemiennie, masažy- sta stara siÅ pochwyci miÅdzy kciuk i pozostaåe palce - skórÅ i miÅ×nie. $Próba (oderwania) ich od podåoža ko„czy siÅ wy×li- zgniÅciem tkanek. $PróbÅ takę podejmuje nastÅpnie rÅka druga. $Przy wykonaniu techniki szczy- pania nie obowięzuje nas kieru- nek dosercowy. $Poruszamy siÅ wiÅc zarówno w kierunku bliž- szym, jak i dalszym. $Oklepywanie. #a. $Oklepywanie (åyžeczkowe). $Dåonie masažysty zwiniÅte sę w ksztaåcie (åyžeczek). $Tak uåožonymi dåo„mi wykonujemy na- przemiennie szybkie oklepywanie miÅ×nia naramiennego oraz po- wierzchni przedniej i tyl- #ge nej stawu ramiennego. $Wibracja. $Wykonujemy ję w trzech pas- mach: - z zej×ciem na klatkÅ pier- siowę, - po miÅ×niu naramiennym, - z zej×ciem na åopatkÅ. $Technika wykonywania wibracji zostaåa omówiona wcze×niej. $Roztrzęsania. #a. $Roztrzęsanie jednę rÅkę. $Roztrzęsanie to wykonujemy w trzech pasmach: - $Po stronie przedniej stawu ramiennego z zej×ciem na klatkÅ piersiowę. - $Po miÅ×niu naramiennym. - $Po stronie tylnej stawu ra- miennego z zej×ciem na åopatkÅ. #b. $Roztrzęsanie oburęcz. $RÅce masažysty, pracujęc na- przemiennie, roztrzęsaję przed- nię =jedna rÅka= i tylnę =druga rÅka= powierzchniÅ stawu ramien- nego z zej×ciem odpowiednio na klatkÅ piersiowę i åopatkÅ. $Ko„czyna dolna $Pacjent ležy na kozetce w uåoženiu na plecach. $Pod ko- lana ukåadamy niewielki waåek, aby rozluŽni miÅ×nie w obrÅbie ko„czyn dolnych. $Stopy muszę by wysuniÅte poza kozetkÅ, aby uåatwi ich opracowanie. $Palce $W przypadku, gdy palce nogi objÅte sę procesem chorobowym i wskazany jest ich masaž, wów- czas opracowujemy je w sposób i- dentyczny jak palce ko„czyny gó- rnej. $Ježeli natomiast obiektem naszej pracy jest ko„czyna dolna bez szczególnego wskazania na opracowanie palców, ograniczamy siÅ do wykonania dwóch chwytów. #a. $Rozgrzewanie palców. $RÅ- ce masažysty uåožone sę po- przecznie do osi palców pa- #gg cjenta - jedna rÅka po stronie grzbietowej, druga po stronie podeszwowej. $Wykonujęc naprze- mienne ruchy jak przy zacieraniu ręk, rozgrzewamy wszystkie palce jednocze×nie. #b. $Rozcieranie ko×lawego pa- lucha. $Umieszczamy kciuk pomiÅ- dzy paluchem a drugim palcem stopy pacjenta, odwodzimy go, za× pozostaåymi czterema palcami wykonujemy rozcieranie stawu ×ródstopno-paliczkowego palucha po stronie bocznej. $œródstopie $Gåaskania. #a. $Gåaskanie poprzeczne po stronie grzbietowej. $Wykonujemy go poprzecznie uåožonę rÅkę. $Rozpoczynajęc od stawów ×ród- stopno-paliczkowych, gåaszczemy w kierunku stawu skokowego. $Kciuk masažysty jest odwiedzio- ny i opracowuje obszar pod ko- stkę zewnÅtrznę. #b. $Gåaskanie poprzeczne po stronie podeszwowej. $Po- przecznie uåožonę rÅkę masažysta wykonuje gåaskanie po stronie podeszwowej od stawów ×ródsto- pno-paliczkowych do piÅty. #c. $Gåaskanie podåužne po stronie podeszwowej. $RÅka masa- žysty uåožona jest palcami do doåu wzdåuž ko×ci ×ródstopia. $Tak uåožonę rÅkę wykonujemy mo- cne gåaskanie, posuwajęc siÅ od palców do piÅty. #d. $Gåaskanie (åukowe). $Gåa- skanie (åukowe) wykonujemy zaró- wno po stronie grzbietowej, jak i podeszwowej stopy. $Technika wykonania gåaskania (åukowego) zostaåa juž omówiona przy masažu ×ródrÅcza. $Naležy zwróci szczególnę uwagÅ na kierunek wy- konywania gåaskania. $Jest on dosercowy, czyli wykonywa go naležy od palców w kierunku piÅty. #e. $Gåaskanie pasmowe. $Gåa- skanie pasmowe wykonujemy zarów- no po stronie grzbietowej, jak i po stronie podeszwowej #gi stopy. $Przy opracowaniu grzbie- towej strony naležy wykonywa gåaskania do miejsca powyžej stawu skokowego. $Przy wykonywa- niu pasm w okolicy kostek naležy je omija. $œrednio wykonujemy siedem pasm na stronie grzbieto- wej i cztery na stronie podeszwowej. #f. $Gåaskanie rozbiežne i zbiežne. $Technika wykonywania tego gåaskania zostaåa omówiona przy opracowywaniu ×ródrÅcza. $Naležy tylko zaznaczy, že gåa- skanie to wykonujemy zarówno po stronie grzbietowej, jak i podeszwowej. #g. ($Skarpetka). $Jest to gåaskanie (pier×cieniowe) przy- pominajęce czynno׏ nakåadania skarpety. $Wykonujemy go trzy- krotnie. $W pierwszym wykonaniu kciuki znajduję siÅ po stronie bocznej stopy, za× palce od dru- giego do piętego obu ręk szczel- nie obejmuję pozostaåę jej czÅ׏. $W wykonaniu drugim kciu- ki posuwaję siÅ po stronie grzbietowej stopy, za× w trzecim po stronie przy×rodkowej stopy. $We wszystkich trzech wy- konaniach wychodzimy gåaszczęc powyžej stawu skokowego. #h. $Gåaskanie paliczkowe. $Grzbietowę stronę lekko zgiÅ- tych i rozluŽnionych palców ma- sažysta wykonuje gåaskanie po stronie grzbietowej i podeszwo- wej stopy pacjenta. #i. $Gåaskanie (grzebyczkowe). $Dåo„ masažysty znajduje siÅ w peånym nawróceniu. $RÅka zåo- žona jest w piÅ׏ ze schowanym kciukiem. $Tak uåožonę rÅkÅ przykåadamy na stronie podeszwo- wej stopy, przekrÅcamy naszę rÅ- kÅ do maksymalnego odwrócenia. $Opisany chwyt zwany jest czÅsto (×rubę) ze wzglÅdu na podobie„stwo do ruchu wykonywa- nego przy wkrÅcaniu ×ruby. #aj. $Gåaskanie (budkowe) piÅty. $Czterema palcami jednej rÅki po stronie bocznej i czte- rema palcami drugiej rÅki po stronie przy×rodkowej stopy #ha wykonujemy naprzemiennie gåaska- nie piÅty. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie (åukowe). $Stosujęc technikÅ omówionę przy ×ródrÅczu, wykonujemy rozciera- nie (åukowe) stopy po stronie podeszwowej i grzbietowej. #b. $Rozcieranie pasmowe. $W sposób opisany przy masažu ×ródrÅcza wykonujemy rozcieranie po stronie podeszwowej i grzbie- towej stopy. $Po stronie podeszwowej wykonujemy cztery pasma, za× po stronie grzbieto- wej siedem pasm z ominiÅciem ko- stek. #c. $Rozcieranie rozbiežne i zbiežne. $W sposób opisany przy rozcieraniu ×ródrÅcza opra- cowujemy stronÅ grzbietowę i podeszwowę stopy. #d. $Rozcieranie czterema pal- cami. $Rozcieranie to wykonujemy po stronie podeszwowej i grzbie- towej stopy. $Po stronie podeszwowej rozcieranie wy- konujemy w dwóch pasmach, za× po stronie grzbietowej w czterech: a. po bocznym brzegu stopy, pod kostkę i do piÅty, b. od trzeciego i czwartego palca po grzbiecie stopy, nad kostkę bocznę i do ×ciÅgna $Achillesa, c. od drugiego i trzeciego palca po grzbiecie stopy, nad kostkę przy×rodkowę i do ×ciÅgna $Achillesa, d. po przy×rodkowym brzegu stopy, pod kostkę przy×rodkowę i do piÅty. #e. $Rozcieranie o×mioma pal- cami. $RÅce, rozcieraję naprze- miennie, pracujęc w pasmach jak w pkt. #d. $Najpierw jedna rÅka w pa×mie a, druga w pa×mie d, a nastÅpnie jedna rÅka w pa×mie b, a druga w pa×mie c. #f. $Rozcieranie dziesiÅcioma palcami. $Jedna rÅka opracowuje stronÅ grzbietowę i bocznę, dru- ga stronÅ grzbietowę i przy×rod- kowę. $RÅce, pracujęc naprze- miennie, wychodzę ponad #hc staw skokowy. #g. $Rozcieranie kåÅbami. $Rozcieranie kåÅbami, a dokåad- nie nasadami dåoni, wykonujemy jednę rÅkę po stronie podeszwo- wej, a druga po stronie grzbie- towej stopy. $Dåonie masažysty uåožone sę poprzecznie do ko×ci ×ródstopia. $Rozcierajęc naprze- miennie, rÅce przesuwaję siÅ od- powiednio: jedna do piÅty, druga po grzbiecie stopy ponad staw skokowy. #h. $Rozcieranie (grzebyczko- we). $Rozcieranie to wykonujemy tylko po stronie podeszwowej stopy. $RÅka masažysty zwiniÅta jest w piÅ׏ ze schowanym kciu- kiem. $Rozcierajęc poruszamy siÅ od nasady palców do piÅty. #i. $Rozcieranie piÅty o×mioma palcami. $Pracujęc naprzemien- nie, rozcieramy piÅtÅ jednę rÅkę po stronie przy×rodkowej, a dru- gę po stronie bocznej. #aj. $Rozcieranie piÅty kåÅba- mi. $Pracujęc naprzemiennie, je- dnę rÅkę po stronie przy×rodko- wej, a drugę po stronie bocznej rozcieramy piÅtÅ nasadami dåoni. #aa. $Rozcieranie poprzeczne. $Rozcieranie poprzeczne stosowa- ne jest w zapaleniu ×ciÅgien i pochewek ×ciÅgnistych. $Wy- konujemy go po grzbietowej stro- nie stopy, rozcierajęc czterema palcami poprzecznie do ko×ci ×ródstopia, rozpoczynamy kolejne pasma od strony bocznej i ko„czymy na stronie przy×rod- kowej. $Ugniatania #a. $Ugniatanie poprzeczne. $Ugniatanie to wykonujemy naj- pierw na przy×rodkowym, a potem na bocznym brzegu stopy. $Jak zawsze przy ugniataniu po- przecznym, rÅce masažysty uåožo- ne sę obok siebie poprzecznie do ko×ci =w tym przypadku ×ródsto- pia=. $Tkanki ugniecione przez rÅkÅ uåožonę bližej stawu skoko- wego sę nastÅpnie przekazywane rÅce drugiej, która powtarza czynno׏. #he #b. $Ugniatanie piÅty. $W tym ugniataniu obejmujemy piÅtÅ po- miÅdzy palce obu ręk a kciuki i ugniatamy caåę piÅtÅ w kierun- ku od ×ródstopia do guza piÅtowego. #c. $Ugniatanie podåužne. $RÅ- ce masažysty pracuję naprzemien- nie na jednej wysoko×ci. $Jedna rÅka opracowuje brzeg boczny, a druga brzeg przy×rodkowy sto- py. $Uciski. #a. $Ucisk podåužny. $Wy- konujemy go obydwoma rÅkami jed- nocze×nie. $Kciuki uåožone sę na stronie grzbietowej, za× pozo- staåe palce szczelnie obejmuję stopÅ zamykajęc (pier×cie„). $W tym uåoženiu, przesuwajęc dåonie od palców w kierunku sta- wu skokowego, wykonujemy uciski. #b. $Ksztaåtowanie sklepie„ stopy. $Ksztaåtowanie sklepie„ stopy odbywa siÅ w trzech fa- zach: a. $Kciuki obydwu ręk umiesz- czamy na stronie podeszwowej, za× pozostaåe palce na grzbieto- wej stronie stopy. $Wykonujęc jednoczesne uciski kciukami w linii ×rodkowej stopy, palcami pozostaåymi rozcięgamy ko×ci ×ródstopia. $Powtarzajęc tÅ czynno׏, posuwamy siÅ od nasady palców do piÅty. b. $Kciuki i kåÅby masažysty znajduję siÅ na brzegach stopy =jednej rÅki na brzegu przy×rod- kowym, drugiej rÅki na brzegu bocznym. $Pozostaåe palce znaj- duję siÅ w linii ×rodkowej po stronie podeszwowej stopy. $Wy- konujemy jednocze×nie uciski palcami na stronie podeszwowej i rozcięganie ko×ci ×ródstopia kciukami i kåÅbami. $W kolejnych uciskach posuwamy siÅ od nasady palców do piÅty. c. $Dåonie masažysty uåožone sę obok siebie, poprzecznie do stopy po jej stronie przy×rodko- wej. $Kciuki znajduję siÅ na stronie grzbietowej, za× palce pozostaåe na stronie #hg podeszwowej. $Wykonujęc jedno- cze×nie uciski na stronie podeszwowej i wygiÅcie kciukami strony grzbietowej, ksztaåtujemy sklepienie podåužne stopy. #c. ($œruba podwójna). $Chwyt ten wykonujemy ×ródrÅczami obu ręk jednocze×nie, lecz w prze- ciwnych kierunkach. $RÅce masa- žysty uåožone sę poprzecznie do ko×ci ×ródstopia: jedna na stro- nie grzbietowej, druga na stro- nie podeszwowej. $Ruch, jaki wy- konuję rÅce, przypomina czynno׏ wykonywanę przy rozgniataniu czy rozcieraniu jakiego× przedmiotu uåožonego na dåoni. $Rozcierajęc ten przedmiot, wykonujemy skrÅty obydwoma rÅkami w kierunkach przeciwnych, raz w jednę, raz w drugę stronÅ. $Opracowujęc stopÅ, posuwamy siÅ od nasady palców do stawu skokowego. $Uciski. $Uciski w przestrzeniach miÅ- dzykostnych. $Technika tego chwytu jest identyczna jak przy opracowywaniu przestrzeni miÅ- dzykostnych ×ródrÅcza. $Oklepywanie. $Wykonujemy tu tak zwane okle- pywanie (widelcowe). $Polega ono na rytmicznym uderzaniu opuszka- mi zgiÅtych palców jednej rÅki. $Oklepywanie to wykonujemy tylko po stronie podeszwowej. $Wibracja. $Wykonujemy ję po stronie podeszwowej w dwóch i po stronie grzbietowej w czterech pasmach. $Roztrzęsanie. $Wykonujęc naprzemienne ruchy jak przy zacieraniu ręk, roz- trzęsamy stopÅ. $RozluŽnianie ko×ci ×ródsto- pia. $Kciuki masažysty uåožone sę na dwóch sęsiednich ko×ciach ×ródstopia. $Pozostaåe palce obejmuję z dwóch stron stopÅ. $RozluŽnianie polega na #hi kilkakrotnym przesuniÅciu wzglÅ- dem siebie sęsiednich ko×ci ×ródstopia w påaszczyŽnie pro- stopadåej do påaszczyzny stopy. $Staw skokowy $Gåaskania. #a. $Gåaskanie poprzeczne. $Gåaskanie to wykonujemy jedno- cze×nie dwoma poprzecznie uåožo- nymi rÅkami. $Jedna rÅka gåasz- cze po stronie grzbietowej stopy i przedniej powierzchni stawu skokowego, druga za× od guza piÅtowego po ×ciÅgnie $Achillesa na podudzie. #b. $Gåaskanie (maåe c). $Kciuki i palce wskazujęce uåo- žone sę pod kostkami: przy×rod- kowę i bocznę. $Wykonujemy gåa- skanie w ksztaåcie maåej litery c. #c. $Gåaskanie (duže c). $Kciuki i palce wskazujęce uåo- žone sę pod kostkami. $Wykonuje- my gåaskanie w ksztaåcie dužej litery c. #f. $Gåaskanie o×mioma palcami dookoåa kostek. $Jedna rÅka gåaszcze dookoåa kostki przy×ro- dkowej, druga dookoåa kostki bocznej. $RÅce pracuję naprze- miennie. #g. $Gåaskanie paliczkowe. $Grzbietowę stronę zgiÅtych i rozluŽnionych palców jednej rÅki wykonujemy gåaskanie po przedniej stronie stawu skokowe- go oraz po bokach ×ciÅgna $Achillesa. $Rozcierania. #a. ($Maåe c). $Kciuki i palce wskazujęce uåožone sę pod ko- stkami. $Rozcieranie wykonujemy posuwajęc kciuki i palce wskazu- jęce po linii w ksztaåcie maåej litery c. #b. ($Duže c). $Kciuki i palec wskazujęce uåožone sę pod ko- stkami. $Rozcieramy w liniach w ksztaåcie dužej litery c. #c. $Rozcieranie o×mioma pal- cami dookoåa kostek. $Dwoma rÅ- kami naprzemiennie rozcie- #ia ramy wokóå kostek. $Jedna rÅka wokóå kostki przy×rodkowej, dru- ga wokóå kostki bocznej. #d. $Rozcieranie czterema pal- cami. $Rozcieranie to wykonujemy poruszajęc siÅ poprzecznie uåo- žonę rÅkę od kostki bocznej do kostki przy×rodkowej. $Najpierw opracowujęc przednię powierzch- niÅ stawu, potem po ×ciÅgnie $Achillesa =poprzecznie=. #e. $Rozcieranie ×ciÅgna $Achillesa. $Wykonujemy go dwoma rÅkami po bokach ×ciÅgna. $Roz- cierajęc naprzemiennie, posuwamy siÅ od guza piÅtowego na pod- udzie. #f. $Rozcieranie stawu skoko- wego dziesiÅcioma palcami. $RÅce umieszczone: jedna na przy×rod- kowej, druga na bocznej po- wierzchni stopy naprzemiennie rozcieraję staw, posuwajęc siÅ ze stopy na podudzie. #g. $Rozcieranie kåÅbami. $Po- przecznie uåožonymi rÅkami: jed- na na przedniej stronie stawu skokowego, druga na guzie piÅtowym, wykorzystujęc nasady dåoni, rozcieramy naprzemiennie ×ciÅgno $Achillesa i przednię powierzchniÅ stawu skokowego. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne. $RÅkami uåožonymi obok siebie po stronie przedniej stawu skokowe- go, wykorzystujęc kciuki i palce wskazujęce, chwytamy tkanki znajdujęce siÅ pomiÅdzy kostkami i ugniatamy je, posuwajęc siÅ od ko×ci stÅpu na podudzie. $W podobny sposób ugniatamy ×ciÅgno $Achillesa, posuwajęc siÅ od guza piÅtowego na pod- udzie. #b. $Ugniatanie podåužne. $Wy- konujemy go dwoma rÅkami naprze- miennie. $Jedna rÅka ugniata tkanki pomiÅdzy kostkami po stronie przedniej stawu skokowe- go, druga opracowuje ×ciÅgno $Achillesa. $Uciski. $Na stawie skokowym wy- #ic konujemy uciski (pier×cieniowe). $Kciuki uåožone obok siebie znajduję siÅ na przedniej po- wierzchni stawu skokowego. $Po- zostaåe palce szczelnie obejmuję stopÅ tuž ponižej stawu. $Wy- konujęc uciski jednocze×nie dwo- ma rÅkami, przesuwamy siÅ sto- pniowo, wychodzęc ponad staw skokowy. $Podudzie $Gåaskania. $Gåaskania možemy wykonywa przy nodze wyprostowanej lub przy nodze zgiÅtej w kolanie pod kętem #ij stopni. #a. $Gåaskanie wideåkowe jednę rÅkę. $RÅkę wykonujemy gåaskanie od stawu skokowego do miejsca powyžej stawu kolanowego po stronie przedniej i bocznej oraz przy drugim pa×mie po stronie przedniej i przy×rodkowej pod- udzia. #b. $Gåaskanie dwoma rÅkami. $Gåaskanie to stanowi poåęczenie obydwu pasm poprzedniego gåaska- nia. $RÅce gåaszczę równocze×- nie, opracowujęc stronÅ przed- nię, bocznę i przy×rodkowę pod- udzia. #c. $Gåaskanie rÅka za rÅkę. $RÅce masažysty wykonuję gåaska- nie od stawu skokowego do stawu kolanowego. $Po doj×ciu do stawu kolanowego kciuk rÅki znajduję- cej siÅ wyžej przegåaskuje oko- licÅ nad rzepkę, za× kciuk rÅki znajdujęcej siÅ nižej - pod rze- pkę. #d. $Gåaskanie poprzeczne. $Poprzecznie uåožonymi rÅkami wykonujemy gåaskanie w trzech pasmach: a - po stronie przy×rodkowej, b - po stronie bocznej, c - po ko×ci strzaåkowej =po- wierzchnia przednio-boczna= pod- udzia. #e. $Gåaskanie (pÅtlowe). $Po- przecznie uåožonymi rÅkami, na zmianÅ - raz jednę, raz drugę wykonujemy gåaskanie po stronie tylnej podudzia. $Jednę rÅ- #ie kÅ ukåadamy od strony przy×rod- kowej, za× drugę od strony bocz- nej. $Po sze×ciokrotnym przegåa- skaniu tylnej strony podudzia každę rÅkę, dostawiajęc drugę rÅkÅ, zatrzymujemy siÅ w okolicy stawu kolanowego. $Teraz rÅce bÅdę pracowaåy równocze×nie. $Gåaszczemy w dóå, schodzęc do stawu skokowego po stronie przy- ×rodkowej i bocznej podudzia. $NastÅpnie przesuwajęc siÅ na powierzchniÅ przednię, gåaszcze- my po niej uåožonymi obok siebie rÅkami, wychodzęc ponad staw ko- lanowy i tu zgåaskujemy na boki. #f. $Gåaskanie paliczkowe. $Grzbietowę stronę zgiÅtych i rozluŽnionych palców jednej rÅki wykonujemy gåaskanie wszy- stkich stron podudzia. #g. $Gåaskanie (pier×cienio- we). $Kciuki umieszczone sę obok siebie na stronie strzaåkowej. $Pozostaåe palce szczelnie obej- muję podudzie. $Tak utworzonym pier×cieniem wykonujemy gåaska- nie, posuwajęc siÅ od stawu sko- kowego do stawu kolanowego. $Rozcierania. $Rozcierania, podobnie jak gåaskania, možemy wykonywa za- równo przy nodze wyprostowanej, jak i zgiÅtej. #a. $Rozcieranie pasmowe kciu- kami. $Kciukami ustawionymi obok siebie, pracujęc naprzemiennie, rozcieramy caåę powierzchniÅ podudzia. $Ilo׏ pasm jest uza- ležniona od objÅto×ci podudzia. #b. $Rozcieranie o×mioma pal- cami. $RÅce, pracujęc naprze- miennie, opracowuję najpierw stronÅ przednię, potem stronÅ przy×rodkowę i bocznę, a nastÅp- nie stronÅ tylnę podudzia. #c. $Rozcieranie piÅcioma pal- cami. $Rozcieranie to wykonujemy w dwóch pasmach: a - $Rozcieranie po stronie bocznej obejmujęce swoim zasiÅ- giem stronÅ przednię i tylnę podudzia. b - $Rozcieranie po stronie przy×rodkowej obejmujęce #ig równiež stronÅ przednię i tylnę podudzia. #d. $Rozcieranie dziesiÅcioma palcami. $RÅce pracujęc naprze- miennie: jedna po stronie bocz- nej, druga po stronie przy×rod- kowej, opracowuję caåe podudzie, åęczęc obydwa pasma z poprzed- niego rozcierania. $Oczywi×cie przy rozcieraniu posuwamy siÅ od stawu skokowego do stawu kolano- wego. #e. $Rozcieranie kåÅbami. $Rozcieranie kåÅbami, a dokåad- niej mówięc nasadami dåoni. $Na- przemiennie rozcieramy - jednę rÅkę powierzchniÅ tylno-bocznę, drugę rÅkę powierzchniÅ tylno- -przy×rodkowę. #f. $Rozcieranie (grzebyczko- we). $Rozcieranie to wykonujemy jednę rÅkę po stronie strzaåko- wej i tylnej podudzia. $RÅkę zwiniÅtę w piÅ׏ ze schowanym kciukiem wykonujemy rozcieranie, posuwajęc siÅ od stawu skokowego do stawu kolanowego. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne. $Ugniatanie to wykonujemy po stronie przy×rodkowej, bocznej i strzaåkowej. #b. $Ugniatanie rÅka za rÅkę. $Ugniatanie to wykonujemy po stronie tylnej podudzia i jest ono formę ugniatania poprzeczne- go. $RÅce masažysty wykonuję ugniatanie raz jednę, raz drugę rÅkę, posuwajęc siÅ od stawu skokowego do stawu kolanowego. #c. $Ugniatanie ze skrÅceniem. $Noga pacjenta jest zgiÅta w ko- lanie i skrÅcona na zewnętrz w stawie biodrowym. $Uåoženie ręk masažysty jak przy ugniata- niu poprzecznym, tzn. rÅka obok rÅki, za× kciuki znajduję siÅ po przeciwnej stronie palców. $RÅce masažysty wykonuję jednocze×nie ruchy w przeciwnych kierunkach. $W chwili kiedy palcami jednej rÅki pocięgamy miÅ×nie, kciukiem drugiej rÅki popychamy w kierun- ku przeciwnym. $W drugiej fazie zmieniamy czynno׏ ręk. #ii #d.)$Przeåamywanie). $Uåoženie zarówno nogi pacjenta, jak i ręk masažysty jest podobne jak w po- przednim ugniataniu. $Kciuki ma- sažysty uåožone sę obok siebie, za× pozostaåe palce odsuniÅte od siebie. $Obydwie rÅce pracuję jednocze×nie, wciskajęc kciukami miÅ×nie =w tym uåoženiu= w dóå i podcięgajęc pozostaåymi palca- mi tkanki znajdujęce siÅ po bo- kach. $Ruch ten zbližony jest do czynno×ci, jakę wykonujemy przy przeåamywaniu patyka. $W kolej- nych (przeåamywaniach) posuwamy siÅ od stawu skokowego do stawu kolanowego. #e. $Ugniatanie podåužne. $RÅ- ce masažysty uåožone sę na jed- nej wysoko×ci i ruchami naprze- miennymi ugniataję - jedna rÅka po stronie przy×rodkowej, druga po stronie bocznej podudzia. #f.$Ugniatanie (pier×cienio- we). $RÅce masažysty uåožone sę na jednej wysoko×ci. $Kciuki znajduję siÅ po stronie strzaå- kowej jeden nad drugim. $Pozo- staåe palce obejmuję podudzie. $RÅka, której kciuk znajduje siÅ wyžej, przesuwa siÅ nieznacznie w kierunku stawu kolanowego i wykonuje ucisk. $Druga rÅka (dogania) rÅkÅ pierwszę i rów- niež wykonuje ucisk. $Z kolei rÅka pierwsza znów przesuwa siÅ w kierunku stawu kolanowego i tak postÅpujęc, dochodzimy do stawu kolanowego. $Uciski. #a. $Ucisk (póåpier×cieniowy). $Noga pacjenta jest zgiÅta w stawie kolanowym. $Jednę rÅkÅ ukåadamy na kolanie pacjenta, stabilizujęc tym samym caåę ko„czynÅ. $Drugę rÅkę wykonujemy uciski caåę dåonię z odwiedzio- nym kciukiem opracowujęc naj- pierw przednię, przy×rodkowę i tylnę, a nastÅpnie w drugim pa×mie - stronÅ przednię, bocznę i tylnę. $Opracowujęc drugie pa- smo, zmieniamy funkcje ręk. #b. $Ucisk (pier×cieniowy). $Ucisk (pier×cieniowy) #aja stanowi poåęczenie obydwu pasm z ucisków póåpier×cieniowych. $RÅce masažysty uåožone sę na jednej wysoko×ci - jedna po stronie przedniej, bocznej i tylnej, druga po stronie przedniej, przy×rodkowej i tyl- nej. $Po stronie przedniej znaj- duję siÅ ustawione obok siebie kciuki, za× pozostaåe palce obejmuję podudzie. $Ruchem jed- noczesnym obydwie rÅce wykonuję ucisk w miejscu, a nastÅpnie przesuwaję siÅ nieznacznie w kierunku proksymalnym. $W ko- lejnych uciskach dochodzimy do stawu kolanowego. $Oklepywania. #a. $Oklepywanie (mioteåkowe). $PamiÅtajęc o zasadzie oklepywa- nia: zawsze wykonujemy w poprzek wåókien miÅ×niowych. #b. ($Jodeåka). $Jest to jeden z rodzajów oklepywania (mioteå- kowego). $Wibracja $WibracjÅ wykonujemy w czte- rech pasmach: a - po stronie strzaåkowej, b - po stronie bocznej, c - po stronie tylnej, d - po stronie przy×rodkowej. $Roztrzęsanie. $Opisanę juž technikę roztrzę- sania opracowujemy tylnę grupÅ miÅ×ni podudzia przy zgiÅtej no- dze pacjenta. $Staw kolanowy $Gåaskania. $Rozpoczynamy od gåaska„ przy ko„czynie zgiÅtej w stawie kola- nowym. #a. $Gåaskanie (wideåkowe). $Opisanę juž technikę gåaskania (wideåkowego) opracowujemy staw kolanowy na zmianÅ: raz jednę, raz drugę rÅkę. #b. $Gåaskanie (budkowe). $Opisanę technikę gåaskania (bu- dkowego) opracowujemy staw kola- nowy na zmianÅ: raz jednę, #ajc raz drugę rÅkę. #c. $Gåaskanie (daszkowe). $Rozpoczynajęc ponižej stawu gåaszczemy po jego bokach i przechodzimy ponad staw. $Pal- ce obu ręk, schodzęc ze stawu, åęczę siÅ ze sobę, tworzęc nad stawem daszek. #d. $Gåaskanie dziesiÅcioma palcami. $RÅce masažysty sę uåo- žone ponižej stawu kolanowego po jego bokach. $Kciuki, uåožone na przedniej stronie podudzia, przy wykonywaniu gåaskania przechodzę przez rzepkÅ. $RÅce masažysty pracuję jednocze×nie. #e. $Gåaskanie paliczkowe. $Grzbietowę stronę zgiÅtych i rozluŽnionych palców jednej lub obu ręk, jednocze×nie lub na zmianÅ wykonujemy gåaskanie po stronie bocznej, przedniej i przy×rodkowej stawu kolanowe- go. #f. ($œruba). $To gåaskanie wykonujemy w dole podkolanowym. $Palce masažysty sę wyprostowane i zåęczone. $RÅka znajduje siÅ w pronacji. $Tak ustawionę rÅkÅ ukåadamy w dole podkolanowym pa- cjenta i wykonujemy przekrÅcenie rÅki do supinacji. $RÅkÅ naležy tak uåožy, aby przy wykonywaniu skrÅtu od pronacji do supinacji wykona gåaskanie w kierunku do- sercowym. #g. $Gåaskanie paliczkowe po- przeczne. $Stronę grzbietowę zgiÅtych i rozluŽnionych palców jednej rÅki wykonujemy gåaskanie doåu podkolanowego od strony bocznej do przy×rodkowej. $Druga rÅka w tym czasie stabilizuje kolano. $NastÅpnie zmieniamy funkcje ręk i wykonujemy gåaska- nie od strony przy×rodkowej w kierunku strony bocznej. $Gåaskania przy ko„czynie wy- prostowanej w stawie kolanowym. #h. $Gåaskanie (wideåkowe). $Wykonujemy w sposób opisany przy gåaskaniu nr #a. #i. $Gåaskanie (budkowe). #aj. $Gåaskanie (daszkowe). #aa. $Gåaskanie dziesiÅcioma palcami. #aje #ab. $Gåaskanie paliczkowe. #ac. $Gåaskanie kciukami do- okoåa rzepki (kierownica). $RÅce masažysty uåožone sę w ten spo- sób, že kciuk jednej rÅki nad rzepkę a pozostaåe palce obejmu- ję czÅ׏ uda, natomiast kciuk drugiej rÅki pod rzepkę a pozo- staåe palce obejmuję podudzie. $Po wykonaniu gåaskania zmienia- my funkcjÅ kciuków, a wiÅc kciuk, który gåaskaå pod rzepkę, teraz bÅdzie opracowywaå tkanki nad rzepkę. #ad. $Gåaskanie czterema pal- cami dookoåa rzepki. $Czterema palcami jednej rÅki wykonujemy gåaskania, posuwajęc siÅ dookoåa rzepki. $Rozcierania. $Rozpoczynamy od rozciera„ przy ko„czynie zgiÅtej w stawie kolanowym. #a. $Rozcieranie kciukami =(cebulka)=. $Rozcieranie to wy- konujemy dwoma kciukami. $Kciuki pracuję naprzemiennie. $Wszyst- kie pasma rozpoczynaję siÅ od guzowato×ci ko×ci piszczelowej, a ko„czę siÅ na przedniej stro- nie uda tuž nad rzepka. $Przy pierwszym pa×mie kciuki posuwaję siÅ obok siebie przechodzęc przez ×rodek rzepki, w kolejnych pasmach, w ×rodkowym odcinku kciuki rozchodzę siÅ coraz bar- dziej. $Linie, którymi poruszaję siÅ kciuki, wyględaję podobnie jak na przekroju podåužnym cebu- li. #b. $Rozcieranie o×mioma pal- cami =(cebulka)=. $W odróžnieniu od poprzedniego rozcierania pra- cujemy palcami od #b do #e obu ręk. $Przebieg pasm jest iden- tyczny. #c. $Rozcieranie podåužne. $Wykonujemy go dwoma rÅkami. $Rozpoczynajęc ponižej rzepki i stawu kolanowego, rÅkami, uåo- žonymi - jedna na przy×rodkowej, druga na bocznej stronie, roz- cieramy, posuwajęc siÅ ponad staw kolanowy. $Dåonie i palce ręk opracowuję powierzch- #ajg niÅ bocznę i przy×rodkowę, za× odwiedzione kciuki powierzchniÅ przednię. #d. $Rozcieranie kåÅbami. $Na- sady obydwu dåoni ukåadamy na podudziu. $Jedna rÅka na stronie przy×rodkowej, druga na stronie bocznej. $Rozcierajęc naprze- miennie nasadami dåoni, posuwamy siÅ wychodzęc na udo. $Rozcierania przy ko„czynie wyprostowanej w stawie kolano- wym. #e. $Rozcieranie kciukami =(cebulka)=. $Rozcieranie wy- konujemy identycznie jak przy nodze zgiÅtej w kolanie. #f. $Rozcieranie o×mioma pal- cami =(cebulka)=. #g. $Rozcieranie podåužne. #h. $Rozcieranie kåÅbami. #i. $Rozcieranie okolicy rzep- ki =(kierownica)=. $W taki spo- sób, jak opisany przy gåaskaniu kciukami dookoåa rzepki, teraz rozcieramy. $Kciuki pracuję jed- nocze×nie, posuwajęc siÅ po tych samych liniach co w gåaskaniu. #aj. $Rozcieranie czterema palcami wokóå rzepki. $Wykonujęc spiralne rozcieranie czterema palcami jednej rÅki, poruszamy siÅ wokoåo rzepki. $Ugniatania. $Ugniatania przy ko„czynie zgiÅtej w stawie kolanowym. #a. $Ugniatanie poprzeczne. $Wykonujemy go w trzech pasmach: a. $Po stronie przy×rodkowej stawu kolanowego. $RÅce, uåožone obok siebie, ugniataję naprze- miennie tkanki po stronie przy- ×rodkowej, posuwajęc siÅ z pod- udzia przez staw na udo. b. $RÅce masažysty, uåožone od strony przy×rodkowej, ujmuję po- miÅdzy palce a kciuki caåę tylnę powierzchniÅ stawu kolanowego. $Ugniatajęc naprzemiennie, opra- cowujemy zarówno stronÅ przy×ro- dkowę, jak i bocznę. c. $Ugniatanie po stronie bocznej. $RÅce masažysty uåožone sę obok siebie, poprzecznie do stawu kolanowego. $Kciuki #aji znajduję siÅ w dole podkolano- wym, za× palce pozostaåe na po- wierzchni bocznej. $Ugniatajęc naprzemiennie po- suwamy siÅ z podudzia na udo. $Teraz prostujemy nogÅ pacjenta w kolanie. #b. $Ugniatanie podåužne. $Ugniatanie podåužne wykonujemy oburęcz naprzemiennie, po stro- nie przy×rodkowej jednę rÅkę, a drugę po stronie bocznej. #c. $Ugniatanie podåužne rÅka za rÅkę. $RÅkami wykonujemy ugniatanie posuwajęc siÅ z pod- udzia na udo. $RÅce pracuję na- przemiennie. $RÅka uåožona wyžej ugniata i przesuwa siÅ wyžej, za× rÅka znajdujęca siÅ nižej, powtarzajęc za rÅkę pierwszę, (dogania) ję. #d. $Mieszenie. $RÅce masažy- sty uåožone sę poprzecznie poni- žej stawu kolanowego. $Kciuki znajduję siÅ na stronie bocznej, za× pozostaåe palce na stronie przy×rodkowej. $RÅce pracuję je- dnocze×nie i caåy czas sę zåę- czone. $Chwytamy tkanki, próbu- jemy je przesunę w kierunku do- sercowym i (oderwa) od podåoža. $Po zatoczeniu pionowego koåa chwytamy tkanki, tym razem ležę- ce proksymalnie do poprzednio opracowywanych, i powtarzamy czynno׏. $Tak postÅpujęc, po- suwamy siÅ na udo. $Uciski. #a. $Ucisk podåužny. $RÅce ma- sažysty uåožone sę na jednej wy- soko×ci tuž ponižej stawu kola- nowego. $Jedna rÅka znajduje siÅ na stronie bocznej, druga na stronie przy×rodkowej, za× obyd- wa kciuki na stronie przedniej. $Wykonujęc uciski jednocze×nie dwoma rÅkami, posuwamy siÅ powy- žej stawu kolanowego. $RozluŽnianie rzepki. $Aby przeprowadzi rozluŽnia- nie rzepki, musimy wycięgnę wa- åeczek spod kolan pacjenta i uåožy nogÅ caåkiem wyprosto- wanę. #aaa #a. $RozluŽnianie dwoma rÅka- mi. $RÅce masažysty uåožone sę poprzecznie do osi nogi. $Kciu- kami chwytamy rzepkÅ od strony zewnÅtrznej za× pozostaåymi pal- cami od strony wewnÅtrznej. $W tym uchwycie wykonujemy prze- suwanie rzepki - raz w stronÅ przy×rodkowę, raz w stronÅ bocz- nę suwu kolanowego. #b. $RozluŽnianie jednę rÅkę. $Wykonujęc ruchy w kierunku przy×rodkowym i bocznym, rozluŽ- niamy rzepkÅ. $Udo $Pod kolana podkåadamy waåe- czek. $Gåaskania. #a. $Gåaskanie podåužne. $Noga pacjenta jest wyprostowana. $Gåaskanie to wykonujemy dwoma rÅkami jednocze×nie w dwóch pas- mach. a. $Jedna rÅka na stronie bocznej, druga na stronie przed- niej. b. $Jedna rÅka na stronie przedniej, druga na stronie przy×rodkowej. $Gåaskania te wykonujemy od stawu kolanowego po udzie, kie- rujęc siÅ w stronÅ krÅtarza wiÅkszego. $NastÅpnie zginamy nogÅ pacjenta w stawie kolanowym i wykonujemy gåaskanie znowu w dwóch pasmach: a. $Jedna rÅka znajduje siÅ na stronie bocznej, druga na stro- nie tylnej uda. b. $Jedna rÅka znajduje siÅ na stronie tylnej, a druga na stro- nie przy×rodkowej uda. $Prostujemy nogÅ pacjenta. #b. $Gåaskanie poprzeczne. $Gåaskanie to wykonujemy obu- ręcz. $RÅce uåožone sę obok sie- bie i wykonuję gåaskania w trzech pasmach: a. po stronie przy×rodkowej, b. po stronie przedniej, c. po stronie bocznej. #c. $Gåaskanie (grzebyczkowe). $Dåonie masažysty, zwiniÅte w piÅ×ci, uåožone sę obok #aac siebie podåužnie do ko×ci udo- wej. $Tak uåožonymi rÅkami wy- konujemy gåaskania w trzech pas- mach: a. po stronie bocznej, b. po stronie przedniej, c. po stronie przy×rodkowej. #d. $Gåaskanie paliczkowe. $Grzbietowę stronę zgiÅtych i rozluŽnionych palców obu ręk wykonujemy gåaskania w trzech pasmach: a. po stronie bocznej, b. po stronie przedniej, c. po stronie przy×rodkowej. $RÅce pracuję jednocze×nie obok siebie. $Zginamy nogÅ pacjenta w sta- wie kolanowym. #e. $Gåaskanie (grzebyczkowe) po stronie tylnej uda. #f. $Gåaskanie paliczkowe po stronie tylnej uda. $Rozcierania. $Prostujemy nogÅ pacjenta w stawie kolanowym. #a. $Rozcieranie (pasmowe). $Kciuki pracuję naprzemiennie obok siebie. $Ilo׏ pasm uzalež- niona jest od objÅto×ci uda pa- cjenta. #b. $Rozcieranie o×mioma pal- cami. $O×mioma palcami obu ręk naprzemiennie rozcieramy po stronie przy×rodkowej, przedniej i bocznej. $Istnieje tu wiele možliwo×ci. $W jednej z nich rÅ- ce mogę pracowa obok siebie, w innej jedna rÅka opracowuje np. stronÅ bocznę, a druga w tym czasie stronÅ przy×rodkowę, a nastÅpnie obydwie rozcieraję stronÅ przednię. $W jeszcze in- nej jedna rÅka rozciera stronÅ bocznę, druga stronÅ przednię, a w dalszej kolejno×ci - jedna stronÅ przednię, a druga stronÅ przy×rodkowę. $Zginamy nogÅ pacjenta w sta- wie kolanowym. #c. $Rozcieranie tylnej strony uda o×mioma palcami. $Wykonujęc ruchy naprzemienne, rÅkami uåo- žonymi obok siebie rozcieramy tylnę stronÅ uda. #aae #d. $Rozcieranie dziesiÅcioma palcami. $Rozcierajęc naprze- miennie opracowujemy wszystkie powierzchnie uda, uwzglÅdniajęc možliwe kombinacje. #e. $Rozcieranie kåÅbami. $Rozcierajęc nasadami dåoni na- przemiennie, opracowujemy wszy- stkie powierzchnie uda. #f.$Rozcieranie (grzebyczko- we). $RÅkami zwiniÅtymi w piÅ×ci ze schowanymi kciukami naprze- miennie rozcieramy wszystkie po- wierzchnie uda. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne. $ZgiÅtę w stawie kolanowym nogÅ pacjenta skrÅcamy na zewnętrz i wykonujemy ugniatanie po- przeczne po stronie tylnej uda. $RÅce uåožone obok siebie pracu- ję naprzemiennie. $Teraz prostujemy nogÅ pacjen- ta i wykonujemy ugniatanie po- przeczne po stronie przy×rodko- wej, przedniej i bocznej uda. #b. $Ugniatanie podåužne. $RÅ- ce masažysty uåožone sę na jed- nej wysoko×ci wzdåuž ko×ci udo- wej. $Ugniatajęc naprzemiennie, opracowujemy przy pierwszym pa×- mie - jednę rÅkę stronÅ bocznę, drugę rÅkę stronÅ przednię, przy drugim pa×mie - jednę rÅkę stro- nÅ przednię, drugę rÅkę stronÅ przy×rodkowę. $Zginamy nogÅ pa- cjenta w stawie kolanowym i w kolejnym pa×mie opracowujemy jednę rÅkę powierzchniÅ tylno- -bocznę, za× drugę rÅkę po- wierzchniÅ tylno-przy×rodkowę. #c. $Mieszenie. $Stosujęc te- chnikÅ mieszenia opracowujemy miÅsie„ czworogåowy uda. $Przy- pominam, že poprzecznie uåožone rÅce pracuję jednocze×nie, wy- konujęc pionowe duže koåa. $RÅ- kami staramy siÅ uchwyci, prze- sunę w kierunku dosercowym i (oderwa) od podåoža tkanki znajdujęce siÅ na przedniej stronie uda. #d. $Ugniatanie ze skrÅceniem. $Przy zgiÅtej w kolanie i skrÅ- conej na zewnętrz nodze #aag pacjenta wykonujemy ugniatanie ze skrÅceniem po stronie tylnej uda. $RÅce pracuję naprzemien- nie. $W chwili kiedy jedna rÅka przepycha palcami faåd miÅ×nio- wy, druga tuž obok kciukiem pcha w kierunku przeciwnym. $Powoduje to skrÅcenie miÅ×nia w ksztaåcie litery ($S). $Prostujemy nogÅ pacjenta i przystÅpujemy do wykonania ugniatania ze skrÅceniem na stronie przedniej i przy×rodko- wej, opisanę juž metoda. $Uciski. #a. $Ucisk podåužny. $RÅkami uåožonymi jak do ugniatania podåužnego, obydwoma jednocze×- nie wykonujemy uciski podåužne, opracowujęc wszystkie powierzch- nie uda. $Przy opracowaniu tyl- nej powierzchni niezbÅdne jest wcze×niejsze zgiÅcie nogi pa- cjenta w kolanie. $Oklepywania. #a. $Oklepywanie (mioteåkowe). #b. $Oklepywanie (åyžeczkowe). $Z dåoni i palców formujemy (åy- žeczki), którymi wykonujemy oklepywanie. $Naležy zwróci uwagÅ, aby nie oklepywa otwartę dåonię, gdyž jest to bolesne dla pacjenta. $Oklepywanie åyžeczko- we jest oklepywaniem pneumatycz- nym i nie obowięzuje tu uåoženie dåoni w poprzek przebiegu wåó- kien miÅ×niowych. #c. $Oklepywanie (póåpięstko- we). $RÅkami, zwiniÅtymi nie do ko„ca w piÅ×ci, naprzemiennie wykonujemy oklepywanie. $Jak przy wszystkich oklepywaniach, nie obowięzuje nas kierunek do- sercowy. $Oklepujęc, poruszamy siÅ po caåej opracowywanej po- wierzchni. #d. $Oklepywanie (karatowe). $Palce každej rÅki sę wyprosto- wane i zåęczone. $Poruszajęc siÅ po stronie przedniej i bocznej uda, wykonujemy oklepywanie. $RÅce masažysty sę uåožone po- przecznie do przebiegu wåókien miÅ×niowych. $Jest to #aai oklepywanie bardzo mocne i može by wykonywane jedynie u pacjen- tów o budowie atletycznej. $Wibracja. $WibracjÅ wykonujemy w trzech pasmach. $Po stronie przy×rodko- wej, przedniej i bocznej. $Wy- konujęc bardzo szybkie rytmiczne ruchy, wprawiamy w drgania opra- cowywane miÅ×nie. $Roztrzęsania. #a. $Roztrzęsanie jednę rÅkę. $Wykonujęc szybkie ruchy po- przeczne rÅkę, z czÅstotliwo×cię mniejszę niž przy wibracji, jed- nak z wiÅkszę amplitudę drga„, roztrzęsamy tkanki po stronie przy×rodkowej, przedniej i bocz- nej uda. $NastÅpnie zginamy nogÅ pacjenta w kolanie i wykonujemy roztrzęsanie po stronie tylnej uda. #b. $Roztrzęsanie dwoma rÅka- mi. $Noga pacjenta pozostaje zgiÅta w stawie kolanowym. $RÅce masažysty, pracujęc naprzemien- nie, opracowuję najpierw stronÅ bocznę jednę rÅkę i przy×rodkowę drugę rÅkę, potem przednię - je- dnę rÅkę i tylnę - drugę rÅkę. $Waåkowanie. $Stosujęc technikÅ åęczęcę ce- chy roztrzęsania, rozcierania i ugniatania, dwoma rÅkami na- przemiennie opracowujemy po- wierzchnie przy×rodkowę i bocz- nę. $Staw biodrowy $Pacjent uåožony jest na boku. $Nogi sę lekko zgiÅte w kola- nach. $PomiÅdzy kolana wkåadamy poduszkÅ, aby rozluŽni napiÅcia w okolicy lÅdŽwiowo-krzyžowej. $Gåaskania. #a. $Gåaskanie caåę dåonię. $Na zmianÅ: raz jednę, raz drugę rÅkę wykonujemy gåaskanie stawu biodrowego. $Po przej×ciu przez staw docięgamy kciuk do pozosta- åych palców. #aba #b. $Gåaskanie (budkowe). $Na zmianÅ: raz jednę, raz drugę rÅ- kę wykonujemy gåaskanie stawu biodrowego. $Po przej×ciu przez staw zawijamy palce i przycięga- my je do kciuka. #c. $Gåaskanie (daszkowe). $Dwoma rÅkami jednocze×nie wy- konujemy gåaskanie. $Po przej×ciu przez staw dåonie schodzę siÅ palcami, tworzęc da- szek. #d. $Gåaskanie (pÅtlowe). $Dwoma rÅkami jednocze×nie wy- konujemy gåaskanie stawu biodro- wego. $Po przej×ciu przez staw rÅce rozchodzę siÅ na boki, wy- konuję obrót o #ij stopni i zgåaskuję: jedna w kierunku krÅgosåupa, druga w kierunku li- nii biaåej. #e. $Gåaskanie w ksztaåcie gwiazdy. $Dwoma rÅkami jednocze- ×nie, rozpoczynajęc po przeciw- nych stronach, wykonujemy gåa- skanie, schodzęc siÅ za každym razem rÅkami na krÅtarzu wiÅk- szym. #f. $Gåaskanie podåužne, po- przecznie uåožonymi rÅkami. $Po- przecznie uåožonymi rÅkami, jed- na obok drugiej, wykonujemy gåa- skanie stawu biodrowego w trzech pasmach: - po stronie po×ladka, - ×rodkiem stawu przechodzęc przez krÅtarz wiÅkszy, - od przedniej strony stawu i talerza biodrowego. #g. $Gåaskanie czterema palca- mi dookoåa krÅtarza wiÅkszego. #h. $Gåaskanie dwoma rÅkami =(kierownica)=. $Obydwoma rÅkami wykonujemy gåaskania wokóå stawu biodrowego w tym samym kierunku. $RÅce uåožone sę po przeciwnych stronach stawu, podobnie jak na kierownicy samochodowej. $Gåa- skanie polega na wykonywaniu gåaskania ruchem identycznym, jak przy ostrym skrÅcie kierow- nicę z konieczno×cię przekåada- nia jednej rÅki nad drugę. #i. $Gåaskanie paliczkowe. $Grzbietowę stronę zgiÅtych i rozluŽnionych palców obu #abc ręk wykonujemy jednoczesne gåa- skanie w kierunku od uda, przez staw biodrowy, na talerz biodro- wy. #aj. $Gåaskanie z obcięženiem =(želazko)=. $Rozpoczynajęc zawsze od krÅtarza, wykonujemy gåaskania we wszystkich kierun- kach påasko uåožonę dåonię, ob- cięžonę drugę rÅkę. $ZwiÅkszajęc stopniowo ucisk, posuwamy siÅ w kierunku wykonywanego gåaska- nia. $Po przegåaskaniu okoåo #aj cm zmniejszamy nacisk, nie odry- wajęc jednak rÅki od powierzchni masowanej. $Jednocze×nie cofamy siÅ nieznacznie w kierunku krÅ- tarza i znów, zwiÅkszajęc ucisk, posuwamy siÅ w kierunku wykony- wanego gåaskania. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie pasmowe o×mioma palcami. $Dwoma rÅkami, uåožonymi obok siebie, naprze- miennie wykonujemy rozcieranie w trzech pasmach, posuwajęc siÅ od uda do miednicy. #b. $Rozcieranie w ksztaåcie gwiazdy. $Dwoma rÅkami naprze- miennie, rozpoczynajęc po prze- ciwnych stronach krÅtarza, roz- cieramy w pasmach we wszystkich kierunkach, schodzęc siÅ rÅkami przy každym pa×mie na krÅtarzu wiÅkszym. #c. $Rozcieranie czterema pal- cami wokóå krÅtarza. #d. $Rozcieranie caåymi dåo„- mi. $Dwoma rÅkami naprzemiennie opracowujemy caåy staw biodrowy, posuwajęc siÅ od uda w kierunku miednicy. #e. $Rozcieranie kåÅbami. $W dwóch lub w trzech pasmach rozcieramy naprzemiennie nasada- mi dåoni obu ręk, posuwajęc siÅ od uda w kierunku miednicy. #f. $Mieszenie. $Stosujęc te- chnikÅ mieszenia opracowujemy staw biodrowy. $Kciuki umiesz- czone sę po stronie przedniej, za× pozostaåe palce po stronie tylnej stawu. $Mieszenie wy- konujemy rozpoczynajęc na udzie, a ko„częc na talerzu bio- #abe drowym. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne. $RÅkami, uåožonymi poprzecznie do ko×ci udowej i obok siebie, wykonujemy ugniatania w trzech pasmach, przechodzęc kolejno: po stronie tylnej krÅtarza, po krÅ- tarzu i po stronie przedniej krÅtarza. #b. $Ugniatanie podåužne. $RÅ- kami, uåožonymi obok siebie na jednej wysoko×ci wzdåuž ko×ci udowej, wykonujemy naprzemiennie ugniatanie posuwajęc siÅ z uda na miednicÅ. $RÅce, przechodzęc obok krÅtarza, omijaję go. $Uciski #a. $Uciski podåužne. $RÅkami, uåožonymi jak przy ugniataniu podåužnym, jednocze×nie wy- konujemy uciski, posuwajęc siÅ z uda w kierunku miednicy. $Przy wykonywaniu ucisków omijamy krÅ- tarz. #b. $Uciski poprzeczne. $RÅka- mi, uåožonymi jak przy ugniata- niu poprzecznym, ale z przywie- dzionymi kciukami, wykonujemy jednocze×nie uciski, posuwajęc siÅ z uda w kierunku miednicy. $Przy wykonywaniu ucisków krÅ- tarz przechodzi pod stawami ×ródrÅczno-paliczkowymi obu ręk. #c. ($Szczypanie). $Stosujęc opisanę juž technikÅ (szczypa- nia) opracowujemy caåę po- wierzchniÅ stawu biodrowego. $Oklepywania. #a. $Oklepywanie (åyžeczkowe). $Utworzonymi z dåoni (åyžeczka- mi) wykonujemy oklepywanie po caåej powierzchni stawu biodro- wego. $Wibracja. $W pasmach wykonujemy wibracjÅ stawu biodrowego. $Roztrzęsanie. $Dwoma rÅkami naprzemiennie wykonujemy roztrzęsanie stawu biodrowego. #abg $Po×ladki $Przy masažu po×ladków ukåada- my pacjenta na brzuchu. $Pod stopy podkåadamy waåeczek, aby stawy kolanowe byåy lekko zgiÅ- te, co daje peåne rozluŽnienie miÅ×ni. $Gåaskania. #a. $Gåaskanie caåymi dåo„mi. $Caåymi dåo„mi z odwiedzionymi kciukami i szeroko rozstawionymi palcami wykonujemy gåaskanie obu po×ladków jednocze×nie. $Po przej×ciu przez po×ladki rÅce zgåaskuję na boki, za× kciuki opracowuję tkanki od ko×ci krzy- žowej do talerzy ko×ci biodro- wych. #b. $Gåaskanie caåymi dåo„mi. $Gåaskanie to wykonujemy podob- nie jak poprzednie. $Róžnica po- lega na tym, že w ko„cowej fazie gåaskania palce docięgamy do kciuków, wychodzęc na ko׏ krzy- žowę. #c. $Gåaskanie podåužne po- przecznie uåožonymi rÅkami. $RÅce masažysty uåožone sę obok siebie, poprzecznie do osi dåugiej ciaåa. $Tak uåožonymi rÅkami wykonujemy gåaskania obu po×ladków, posuwajęc siÅ wzdåuž osi dåugiej ciaåa z uda, przez po×ladki, na okolicÅ krzyžowę. #d. $Gåaskanie poprzeczne. $Poprzecznie uåožonymi rÅkami wykonujemy gåaskanie najpierw jednego, a potem drugiego po×la- dka. $Gåaskanie wykonujemy w dwóch pasmach po jednej i dwóch po drugiej stronie, w kierunku od szpary miÅdzypo- ×ladkowej do stawu biodrowego. #e. $Gåaskanie okrŞne. $Dwoma rÅkami naprzemiennie wykonujemy gåaskanie wokóå po×ladków. $Na po×ladku prawym prawę rÅkę i w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara, za× na po×lad- ku lewym lewę rÅkę i w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. #f. $Gåaskanie (grzebyczkowe). $Wyróžniamy tu dwa sposoby #abi opracowania: - $Gåaskanie (grzebyczkowe) podåužne. $Wykonujemy je podåuž- nie uåožonymi rÅkami najpierw na jednym, potem na drugim po×lad- ku. $Gåaskanie to wykonujemy wzdåuž osi dåugiej ciaåa. - $Gåaskanie (grzebyczkowe) poprzeczne. $Wykonujemy je na obu po×ladkach jednocze×nie. $RÅce zwiniÅte sę w piÅ×ci, jak zawsze przy opracowaniu (grze- byczkowym). $Rozpoczynajęc od szpary miÅdzypo×ladkowej, gåasz- czemy na boki do stawów biodro- wych. $Gåaskanie to wykonujemy w kilku pasmach w zaležno×ci od objÅto×ci po×ladków. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie pasmowe. $Rozcieranie wykonujemy o×mioma palcami. $RÅce pracuję naprze- miennie obok siebie. $W zaležno- ×ci od objÅto×ci miÅ×ni po×lad- kowych ilo׏ pasm bÅdzie siÅ wa- ha od dwóch do czterech na kaž- dym po×ladku. $Rozcierajęc po- suwamy siÅ od uda do okolicy krzyžowej. #b. $Rozcieranie poprzeczne o×mioma palcami. $RÅkami uåožo- nymi poprzecznie do osi dåugiej ciaåa, wykonujęc ruchy naprze- mienne, rozcieramy najpierw je- den, potem drugi po×ladek, po- suwajęc siÅ od szpary miÅdzypo- ×ladkowej w kierunku stawu bio- drowego. $W kolejnych pasmach posuwamy siÅ w kierunku proksy- malnym. $Ilo׏ pasm zaležna jest od objÅto×ci miÅ×ni po×ladkowych i waha siÅ od dwóch do czterech. #c. $Rozcieranie dziesiÅcioma palcami. $Dwoma rÅkami naprze- miennie rozcieramy: jednę rÅkę jeden, drugę rÅkę drugi po×la- dek. $Rozcierajęc posuwamy siÅ od uda, przez po×ladki, do oko- licy krzyžowej. #d. $Rozcieranie kåÅbami. $W sposób opisany w poprzednim chwycie, wykonujemy rozcieranie nasadami dåoni. $Ilo׏ pasm za- ležna jest od objÅto×ci miÅ×ni po×ladkowych i waha siÅ od #aca dwóch do czterech. #e. $Rozcieranie (grzebyczko- we). $Wyróžniamy tu trzy fazy opracowania: - $Rozcieranie (grzebyczkowe) obydwu po×ladków. $RÅkami, zwi- niÅtymi w piÅ×ci ze schowanymi kciukami, rozcieramy naprzemien- nie rÅkę lewę - lewy po×ladek, rÅkę prawę - prawy po×ladek. $I- lo׏ pasm uzaležniona jest od objÅto×ci miÅ×ni po×ladkowych. - $Rozcieranie (grzebyczkowe) jednego po×ladka. $Opracowujemy najpierw jeden, potem drugi po- ×ladek. $RÅce, zwiniÅte w piÅ×- ci, pracuję naprzemiennie obok siebie. $Rozcieramy w pasmach od uda do okolicy krzyžowej. $Ilo׏ pasm uzaležniona jest od objÅto- ×ci miÅ×ni po×ladkowych. - $Rozcieranie (grzebyczkowe) jednoczesne. $Dåonie masažysty, zwiniÅte w piÅ×ci ze schowanymi kciukami, pracuję jednocze×nie obok siebie. $Zåęczonymi piÅ×- ciami rozcieramy, wykonujęc duže koåa, najpierw jeden, potem dru- gi po×ladek. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne. $RÅce masažysty uåožone sę obok siebie poprzecznie do osi dåu- giej ciaåa. $Ugniatajęc naprze- miennie, posuwamy siÅ od szpary miÅdzypo×ladkowej do stawu bio- drowego. $Kolejne pasma rozpo- czynamy proksymalnie do poprzed- niego. $Tak ugniatajęc, opraco- wujemy najpierw jeden, potem drugi po×ladek. #b. $Ugniatanie podåužne po- przecznie uåožonymi rÅkami. $RÅ- ce masažysty uåožone sę po- przecznie do osi dåugiej ciaåa. $Každy po×ladek opracowujemy w trzech pasmach. $Každe pasmo rozpoczynamy na udzie, a ko„czy- my w okolicy krzyžowej. #c. $Ugniatanie podåužne. $Sposób wykonania tego chwytu uzaležniony jest od objÅto×ci miÅ×ni po×ladkowych. $Przy maåej objÅto×ci, np. u dzieci, ugnia- tamy jednę rÅkę jeden, #acc a drugę drugi po×ladek. $RÅce poruszaję siÅ naprzemiennie, po- suwajęc siÅ od uda do okolicy krzyžowej. $U osób o dužej masie miÅ×ni po×ladkowych opracowujemy dwoma rÅkami jeden, a potem dru- gi po×ladek. $RÅce pracuję na- przemiennie obok siebie. $Uciski. #a. $Uciski jednoczesne kåÅba- mi. $W zaležno×ci od masy miÅ×ni po×ladkowych opracowujemy jeden lub obydwa po×ladki jednocze×- nie. $Uciski rozpoczynamy od okolicy krzyžowej miÅ×ni po×lad- kowych wykonujęc jednocze×nie dwoma rÅkami ucisk pod kętem #de stopni w kierunku dosercowym, przy každym kolejny ucisku po- suwamy siÅ w kierunku uda. #b. $Uciski naprzemienne kåÅ- bami. $Uciski róžnię siÅ od po- przedniego tym, že rÅce pracuję na zmianÅ, raz jedna, raz druga rÅka. $Oklepywania. $Przy oklepywaniach nie obowięzuje nas kierunek doserco- wy. $Tak wiÅc možemy porusza siÅ po caåej powierzchni miÅ×ni po×ladkowych, zwracajęc jednak uwagÅ na ko׏ krzyžowę i czÅ׏ ogonowę krÅgosåupa. $Naležy rów- niež pamiÅta, že z wyjętkiem oklepywania (åyžeczkowego), oklepujemy zawsze rÅkami uåožo- nymi poprzecznie do przebiegu wåókien miÅ×niowych, ažeby nie doprowadzi do ich rozszczepie- nia. #a. $Oklepywanie (mioteåkowe). #b. $Oklepywanie (åyžeczkowe). #c. $Oklepywanie (póåpięstko- we). #d. $Oklepywanie (pięstkowe). $W oklepywaniu tym uderzamy rytmicznie, na zmianÅ dwoma rÅ- kami zwiniÅtymi w piÅ×ci ze schowanymi kciukami. #e. $Oklepywanie grzbietowę stronę palców. $RÅkami odwróco- nymi wykonujemy oklepywanie, uderzajęc w ciaåo pacjenta grzbietowę stronę pierw- #ace szych i drugich paliczków. $Grzbiet i krÅgosåup $Gåaskania. #a. $Gåaskanie (odcinkowe). $Dwoma rÅkami jednocze×nie, jed- na po lewej, druga po prawej stronie krÅgosåupa, wykonujemy gåaskania w odpowiednich odcin- kach. $Rozpoczynajęc za každym razem od ko×ci krzyžowej, ko„czymy na coraz wyžszych seg- mentach. $Przy ostatnim pa×mie wchodzimy na szyjÅ, zawracamy i gåaszczęc po waåach miÅ×nia czworobocznego, dochodzimy do stawów ramiennych, a nastÅpnie zakrÅcamy okręžajęc åopatki od zewnętrz. #b. $Gåaskanie podåužne. $Gåa- skanie to wykonujemy dwoma rÅka- mi równocze×nie. $Gåaszczęc w liniach pachowych, posuwamy siÅ od talerzy biodrowych do do- åów pachowych. #c. $Gåaskanie czterema palca- mi po bokach krÅgosåupa. $Czte- rema palcami uåožonymi wzdåuž osi dåugiej ciaåa, po jednej, a potem po drugiej stronie krÅ- gosåupa, wykonujemy gåaskania, rozpoczynajęc od ko×ci krzyžo- wej, a ko„częc na siódmym krÅgu szyjnym. #d. $Gåaskanie czterema palca- mi z obcięženiem. $Jednę rÅkÅ ukåadamy na ko×ci krzyžowej, palcami wzdåuž krÅgosåupa. $Dru- gę rÅkÅ ukåadamy poprzecznie na poprzedniej. $Tak uåožonymi rÅ- kami wykonujemy gåaskanie po krÅgosåupie až do siódmego krÅgu szyjnego. #e. $Gåaskanie podåužne po- przecznie uåožonymi rÅkami. $RÅ- kami, uåožonymi obok siebie po- przecznie do krÅgosåupa, wy- konujemy gåaskania od wysoko×ci ko×ci krzyžowej do wysoko×ci siódmego krÅgu szyjnego przy pierwszym pa×mie, do waåu miÅ×- nia czworobocznego przy drugim, do wyrostka barkowego przy trze- cim i do doåu pachowego przy czwartym pa×mie. $W tych #acg samych pasmach opracowujemy na- stÅpnie stronÅ drugę. #f. $Gåaskanie poprzeczne w przestrzeniach miÅdzyžebro- wych. $Rozstawione palce jednej rÅki umieszczamy w przestrze- niach miÅdzyžebrowych w okolicy krÅgosåupa. $Posuwajęc siÅ do linii pachowej wzdåuž przebiegu žeber, opracowujemy miÅ×nie miÅ- dzyžebrowe. #g. $Gåaskanie poprzeczne w przestrzeniach miÅdzyžebrowych z obcięženiem. $Gåaskanie to wy- konujemy podobnie jak poprzednie z tym, že drugę rÅkę obcięžamy rÅkÅ opracowujęcę przestrzenie miÅdzyžebrowe. $Powoduje to zwiÅkszenie siåy nacisku. #h. $Gåaskanie (rÅka przed rÅ- kę). $Wykonujemy gåaskanie od ko×ci krzyžowej do siódmego krÅ- gu szyjnego. #i. $Gåaskanie kciukami dooko- åa wyrostków kolczystych. $Kciu- kami (obrysowujemy) wyrostki kolczyste wszystkich krÅgów, od siódmego krÅgu szyjnego do pię- tego lÅdŽwiowego. #aj.$Gåaskanie czterema palca- mi. $Gåaskanie to wykonujemy na waåach miÅ×nia czworobocznego od szyi do wyrostków barkowych. $Opracowujemy równiež miÅ×nie nadgrzebieniowy i podgrzebienio- wy. #aa.$Gåaskanie dookoåa åopa- tek. $O×mioma palcami naprze- miennie gåaszczemy dookoåa åopa- tek. #ab. $Gåaskanie drugimi pa- liczkami. $Palce wskazujęcy i ×rodkowy sę rozstawione. $Zgi- namy je caåkowicie w stawach miÅdzypaliczkowych. $Tak przygo- towanę rÅkę wykonujemy gåaskanie po krÅgosåupie od ko×ci krzyžo- wej do siódmego krÅgu szyjnego. $Wyrostki kolczyste krÅgów pod- czas gåaskania przechodzę w przestrzeni pomiÅdzy rozsta- wionymi palcami. #ac. $Gåaskanie drugimi pa- liczkami z obcięženiem. $Gåaska- nie to wykonujemy bardzo podob- nie jak poprzednie. $Doda- #aci tkowo obcięžamy gåaszczęcę rÅkÅ drugę rÅkę. #ad. $Gåaskanie o×mioma palca- mi przy krÅgosåupie. $RÅce uåo- žone sę po obu stronach krÅgo- såupa. $Palce skierowane w kie- runku gåowy. jednocze×nie dwoma rÅkami gåaszczemy tuž przy krÅ- gosåupie, posuwajęc siÅ do siód- mego krÅgu szyjnego. #ae. $Gåaskanie paliczkowe. $Gåaskanie to wykonujemy w trzech fazach: - $Gåaskanie podåužne. - $Gåaskanie (odcinkowe). - $Gåaskanie (choinkowe). $Rozcierania. #a. $Rozcieranie odcinkowe. $W pasmach, opisanych przy gåa- skaniu odcinkowym, wykonujemy rozcierania dwoma rÅkami naprze- miennie. #b. $Rozcieranie dziesiÅcioma palcami wzdåuž linii pachowej. #c. $Rozcieranie czterema pal- cami wokóå wyrostków kolczystych krÅgów: od siódmego szyjnego do piętego lÅdŽwiowego. #d. $Rozcieranie (rÅka przed rÅkę). $RÅce masažysty uåožone jak przy gåaskaniu. $Rozcieranie wykonujemy dwoma sposobami: - rozcierajęc jednocze×nie palcami obydwu ręk, - rozcierajęc naprzemiennie. #e. $Rozcieranie podåužne o×mioma palcami. $W pasmach wy- konujemy rozcieranie naprzemien- nie o×mioma palcami. $RÅce pra- cuję po przeciwnych stronach krÅgosåupa. $Pierwsze pasmo opracowujemy tuž przy krÅgosåu- pie, za× przy kolejnych rÅce od- dalaję siÅ od niego na boki. #f. $Rozcieranie czterema pal- cami z obcięženiem w przestrze- niach miÅdzyžebrowych. #g. $Rozcieranie kciukami do- okoåa wyrostków kolczystych. $Przy uåoženiu ręk jak w gåaska- niu nr #i rozcieramy naprzemien- nie kciukami. #h. $Rozcieranie drugimi pa- liczkami po bokach krÅgosåupa. $RÅce masažysty, uåožone #ada jak przy gåaskaniu drugimi pa- liczkami, wykonuję rozcierania. #i. $Rozcieranie podåužne kåÅ- bami uåožonymi poprzecznie. $Na- sady dåoni uåožone sę obok sie- bie, poprzecznie do osi krÅgo- såupa. $W tym uåoženiu wykonuje- my rozcieranie najpierw po jed- nej, a potem po drugiej stronie krÅgosåupa. $Przy rozcieraniu posuwamy siÅ od ko×ci krzyžowej do siódmego krÅgu szyjnego. #aj. $Rozcieranie podåužne kåÅbami. $RÅkami, uåožonymi wzdåuž krÅgosåupa po jego obu stronach, wykonujemy naprzemien- nie rozcieranie w trzech pas- mach: - przy krÅgosåupie, - bocznie do poprzedniego, do waåów miÅ×nia czworobocznego, - bocznie do poprzedniego, do wyrostków barkowych. #aa. $Rozcieranie czterema palcami waåów miÅ×nia czworo- bocznego, miÅ×nia nadgrzebienio- wego i miÅ×nia podgrzebieniowe- go. #ab. $Rozcieranie o×mioma pal- cami dookoåa åopatek. #ac. $Rozcieranie (grzebyczko- we) po bokach krÅgosåupa. $RÅka- mi zwiniÅtymi w piÅ×ci ze scho- wanymi kciukami i uåožonymi po bokach krÅgosåupa, rozcieramy naprzemiennie, opracowujęc miÅ×- nie przykrÅgosåupowe. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie podåužne po- przecznie uåožonymi rÅkami. $RÅ- ce masažysty uåožone sę po- przecznie do osi krÅgosåupa. $Przy pierwszym i piętym pa×mie kciuki znajduję siÅ po jednej stronie krÅgosåupa, za× palce pozostaåe po drugiej stronie. $Ugniatajęc, posuwamy siÅ od ko- ×ci krzyžowej do siódmego krÅgu szyjnego. $W drugim pa×mie ugniatamy po boku krÅgosåupa, dochodzęc do waåu miÅ×nia czwo- robocznego; przy trzecim opraco- wujemy pasmo bocznie do poprzed- niego, dochodzęc do wyrostka ba- rkowego; a przy czwartym #adc caåkiem z boku, dochodzęc do do- åu pachowego. $Te same pasma po- wtarzamy nastÅpnie po drugiej stronie krÅgosåupa. #b. $Ugniatanie w ksztaåcie litery ($N). $Wykonujemy ugnia- tania najpierw po jednej, a po- tem po drugiej stronie krÅgosåu- pa. #c. $Ugniatanie poprzeczne. $W pasmach wykonujemy ugniata- nia, posuwajęc siÅ od krÅgosåupa do linii pachowej przy každym pa×mie. $Ugniatanie to powtarza- my nastÅpnie po drugiej stronie krÅgosåupa. #d. $Ugniatanie zygzakowe. $Odpowiednio uåožonymi rÅkami wykonujemy ugniatanie rozpoczy- najęc od ko×ci krzyžowej, a ko„częc na wyrostku barkowym. #e. $Ugniatanie waåów miÅ×nia czworobocznego. $Wykonujemy ugniatanie od szyi do wyrostka barkowego. #f. $Ugniatanie miÅ×nia nad- grzebieniowego i podgrzebienio- wego. $Wykonujemy ugniatanie miÅ×ni nadgrzebieniowego i pod- grzebieniowego. $Po opracowaniu z jednej strony przechodzimy na stronÅ drugę. #g. $Ugniatanie podåužne. $Ugniatanie to wykonujemy w piÅ- ciu pasmach. $RÅce pracuję na- przemiennie po obu stronach krÅ- gosåupa na jednej wysoko×ci. a. $Pasma tuž przy krÅgosåupie po obu stronach. b. $Pasma ležęce bocznie do poprzednich, z doj×ciem do waåów miÅ×nia czworobocznego. c. $Pasma ležęce bocznie do poprzednich z doj×ciem do wyro- stków barkowych. d. $Pasma w liniach pachowych z doj×ciem do doåów pachowych. e. $Po miÅ×niach szyi na waåy miÅ×nia czworobocznego, z doj×ciem do wyrostków barko- wych. #h. $Mieszenie. $Stosujęc te- chnikÅ mieszenia opracowujemy okolice krÅgosåupa, posuwajęc siÅ od ko×ci krzyžowej do siód- mego krÅgu szyjnego. $Przy #ade chwytaniu miÅ×ni zwracamy uwagÅ, aby kciuki znajdowaåy siÅ po przeciwnej stronie krÅgosåupa w stosunku do pozostaåych pal- ców. #i. $Ugniatanie (esowate). $Do wykonania tego ugniatania užywa- my wyåęcznie kciuków. $Rozpoczy- najęc od wysoko×ci siódmego krÅ- gu szyjnego, wykonujemy ugniata- nie, przenoszęc palec znajdujęcy siÅ bližej gåowy, z zagarniÅciem faåów, ponižej drugiego palca. $Teraz role siÅ zmieniaję i pa- lec, który byå nieruchomy, prze- nosimy ponižej przestawionego poprzednio. $Tak postÅpujęc, do- chodzimy do ko×ci krzyžowej. $NastÅpnie przechodzimy do opra- cowania po drugiej stronie krÅ- gosåupa. $Trzecie pasmo wy- konujemy w ten sposób, že krÅgo- såup znajduje siÅ pomiÅdzy na- szymi kciukami. $Uciski. #a. $Uciski czterema palcami z obcięženiem w przestrzeniach miÅdzyžebrowych. #b. $Uciski drugim i trzecim palcem na wyrostki poprzeczne z obcięženiem. $Rozstawionymi palcami: wskazujęcym i ×rodkowym wykonujemy lekkie uciski na wy- rostki poprzeczne wszystkich krÅgów, od siódmego krÅgu szyj- nego do piętego lÅdŽwiowego. #c. ($Spacerek). $Rozpoczynamy od ustawienia palca wskazujęcego na wyrostku kolczystym siódmego krÅgu szyjnego. $NastÅpnie palec ×rodkowy stawiamy na wyrostku kolczystym pierwszego krÅgu pie- rsiowego, potem przestawiamy pa- lec wskazujęcy na wyrostek kolczysty drugiego krÅgu pier- siowego i, tak przestawiajęc palce, dochodzimy do ko×ci krzy- žowej. $Wracamy po wyrostkach poprzecznych. $Palec wskazujęcy stawiamy na wyrostku poprzecznym piętego krÅgu lÅdŽwiowego. $Na- stÅpnie dostawiamy na drugi wy- rostek palec ×rodkowy. $Dalej palec wskazujęcy przestawiamy na wyrostek poprzeczny czwar- #adg tego krÅgu lÅdŽwiowego, a nastÅ- pnie dostawiamy palec ×rodkowy na drugi wyrostek poprzeczny czwartego krÅgu lÅdŽwiowego. $Tak postÅpujęc, dochodzimy do siódmego krÅgu szyjnego. #d. ($Podwažanie) wyrostków poprzecznych. $Palec wskazujęcy i ×rodkowy znajduję siÅ pomiÅdzy wyrostkami poprzecznymi dwóch sęsiednich krÅgów. $Wykonujemy delikatny ucisk w gåęb, a nastÅ- pnie, obnižajęc nadgarstek, wy- konujemy ruch jakby×my chcieli podwažy wyrostki poprzeczne. $Tak postÅpujęc, posuwamy siÅ do ko×ci krzyžowej. #e. $Ucisk kåÅbem z obcięže- niem. $NasadÅ dåoni ukåadamy na wyrostku kolczystym. $Palce zwrócone sę w kierunku gåowy. $Obcięžajęc uåožonę rÅkÅ drugę dåonię, wykonujemy delikatny ucisk, a nastÅpnie przesuwamy siÅ w dóå na sęsiedni wyrostek kolczysty. $Tak postÅpujęc, opracowujemy wyrostki kolczyste od siódmego krÅgu szyjnego do piętego lÅdŽwiowego. #f. $Uciski drugimi paliczka- mi. $Drugimi paliczkami, odwie- dzionych i zgiÅtych palców wska- zujęcego i ×rodkowego, wykonuje- my uciski na wyrostki poprzeczne krÅgów: od siódmego szyjnego do piętego lÅdŽwiowego. $Oklepywania. #a. $Oklepywanie (åyžeczkowe) po krÅgosåupie. $RÅce, zwiniÅte w (åyžeczki) i uåožone wzdåuž krÅgosåupa palcami do siebie, wykonuję naprzemiennie rytmiczne oklepywanie, posuwajęc siÅ w gó- rÅ i w dóå po caåej dåugo×ci krÅgosåupa =z wyjętkiem odcinka szyjnego=. #b. $Oklepywanie (åyžeczkowe). $Przemieszczajęc siÅ po caåej powierzchni grzbietu, z wyjęt- kiem okolicy nerek, oklepujemy dwoma rÅkami naprzemiennie. $Wibracje. #a. $Wibracja poprzeczna. $Wi- bracjÅ tÅ wykonujemy #adi w opisany juž sposób. $Najpierw opracowujemy krÅgosåup, wy- konujęc wibracjÅ od siódmego krÅgu szyjnego do ko×ci krzyžo- wej i z powrotem. $NastÅpnie opracowujemy miÅ×nie przykrÅgo- såupowe po obu stronach krÅgo- såupa, od ko×ci krzyžowej do siódmego krÅgu szyjnego. #b. $Wibracja (dŽgajęca). $Ru- chem (dŽgajęcym), czyli skiero- wanym w gåęb tkanek, opracowuje- my przestrzenie miÅdzyžebrowe. $W ten sam sposób opracowujemy krÅgosåup, wykonujęc wibracjÅ (dŽgajęcę) od siódmego krÅgu szyjnego do ko×ci krzyžowej i z powrotem. #c. $Wibracja pneumatyczna. $WibracjÅ tÅ wykonujemy na krÅ- gosåupie. $Jedna dåo„ zwiniÅta jest w (åyžeczkÅ) jak do oklepy- wania i uåožona palcami w kie- runku gåowy. ($yžeczkÅ) powoli cięgniemy w kierunku ko×ci krzy- žowej, uderzajęc w nię rytmicz- nie drugę rÅkę zwiniÅtę w piÅ׏. $Roztrzęsania. #a. $Roztrzęsanie jednę rÅkę. $Caåę dåonię z rozstawionymi palcami wykonujemy roztrzęsanie prawej i lewej strony grzbietu. #b. $Roztrzęsanie oburęcz. $Dwoma rÅkami naprzemiennie roz- trzęsamy caåy grzbiet. $MiÅsie„ czworoboczny $Przy opracowaniu miÅ×nia czworobocznego pacjent siedzi na krze×le okrakiem w ten sposób, že oparcie krzesåa znajduje siÅ z przodu pacjenta. $Gåaskania. #a. $Gåaskanie podåužne. $RÅce masažysty uåožone sę na kresie karkowej =lewa rÅka na lewej, prawa na prawej kresie=. $Tak uåožonymi rÅkami wykonujemy gåa- skanie, posuwajęc siÅ od kresy karkowej, po waåach miÅ×nia czworobocznego do wyrostków bar- kowych. $W poczętkowej fazie opracowania kciuki gåasz- #aea czę po miÅ×niu czworobocznym, a pozostaåe palce po miÅ×niu mo- stkowo-obojczykowo-sutkowym. $Posuwajęc siÅ dalej, kciuki przechodzę na grzbiet i przy ma- ksymalnym odwiedzeniu przegåa- skuję po miÅ×niach podgrzebie- niowych, za× pozostaåe palce opracowuję powierzchnie nadobojczykowe. $Po doj×ciu do wyrostków barkowych energicznym ruchem przywodzimy kciuki do po- zostaåych palców, mocno zahacza- jęc o waåy miÅ×nia czworoboczne- go. #b. $Gåaskanie podåužne od dwunastego krÅgu piersiowego. $Rozpoczynajęc od wysoko×ci #ab krÅgu piersiowego, gåaszczemy po bokach krÅgosåupa, posuwajęc siÅ w kierunku dogåowowym i na boki do wyrostków barkowych. $W ko„cowej fazie chwytu, podob- nie jak przy poprzednim gåaska- niu, energicznie przywodzimy kciuki do pozostaåych palców. #c. $Gåaskanie (póåpier×cie- niowe) z zej×ciem po m. $M-$O- -$S. $Kciuki uåožone sę na otwo- rze potylicznym, pozostaåe palce na wyrostkach sutkowatych ko×ci potylicznej. $W pierwszej fazie opracowania wykonujemy gåaskanie kciukami, przywodzęc je do pozo- staåych palców. $W ten sposób opracowujemy kresy karkowe dolne. $W drugiej fazie chwytu kciukami zåęczonymi z pozostaåy- mi palcami wykonujemy gåaskanie po miÅ×niu mostkowo-obojczykowo- -sutkowym, dochodzęc do mostka. #d. $Gåaskanie (póåpier×cie- niowe) z zej×ciem po m. czworo- bocznym. $Uåoženie ręk w poczęt- kowej fazie jest takie samo jak przy poprzednim gåaskaniu. $Przegåaskujęc kresy karkowe palcami od drugiego do piętego, dochodzimy do miejsc, w których znajduję siÅ kciuki. $Teraz kciukami zåęczonymi z pozostaåy- mi palcami gåaszczemy po miÅ×niu czworobocznym. $Na wysoko×ci siódmego krÅgu szyjnego odwodzi- my kciuki i wykonujęc dalej gåa- skanie, dochodzimy do wy- #aec rostków barkowych. #e. $Gåaskanie pomiÅdzy bocz- nymi kętami åopatek. $Caåę dåo- nię prawej rÅki, rozpoczynajęc od bocznego kęta prawej åopatki pacjenta, gåaszczemy w kierunku lewej åopatki, przechodzęc powy- žej siódmego krÅgu szyjnego. $Gåaskanie ko„czymy po doj×ciu do bocznego kęta lewej åopatki. $Teraz caåę dåonię lewej rÅki, gåaszczemy od lewego bocznego kęta åopatki, powyžej siódmego krÅgu szyjnego i schodzimy do bocznego kęta prawej åopatki. #f. ($Kierownica). $Dwoma rÅ- kami naprzemiennie wykonujemy koliste gåaskania po caåym miÅ×- niu czworobocznym. $Technika te- go gåaskania jest zbližona do ruchu, jaki wykonuje kierowca przy gwaåtownym skrÅcie w prawę stronÅ. #g. $Gåaskanie poprzeczne. $RÅkami, uåožonymi jak na foto- grafii, wykonujemy gåaskania w piÅciu pasmach: a. $Od kresy karkowej dolnej, po bocznej powierzchni szyi, gåaszczemy przez waå miÅ×nia czworobocznego do wyrostka bar- kowego. b. $Od bocznej powierzchni otworu potylicznego gåaszczemy do grzebienia åopatki. c. $Od otworu potylicznego, gåaszczemy wzdåuž krÅgosåupa, do wysoko×ci #ab krÅgu piersiowego. d. $Opracowanie to jest iden- tyczne jak w pa×mie a. z tym, že dotyczy drugiej strony szyi. e. $Pasmo to jest identyczne jak pasmo b. $Wykonujemy go po przeciwnej stronie krÅgosåupa. f. $Pasmo to jest dokåadnę ko- pię pasma c. $Tak wiÅc, mimo sze×ciokrotnego gåaskania wy- konujemy piŏ pasm. #h. $Gåaskanie paliczkowe. $Gåaskanie to wykonujemy w czte- rech pasmach: a. $Od kresy karkowej dolnej lewej i prawej do wyrostków bar- kowych. b. $Od kresy karkowej dolnej lewej i prawej do przy×ro- #aee dkowych kętów åopatek. c. $Od otworu potylicznego, po bokach krÅgosåupa, do #ab krÅgu piersiowego. d. $Od #ab krÅgu piersiowego w górÅ do otworu potylicznego, dalej wykonujęc zwrot, schodzimy po waåach miÅ×nia czworobocznego do wyrostków barkowych. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie po wyrostkach kolczystych. $Rozpoczynajęc od otworu potylicznego, rozcieramy naprzemiennie kciukami do siód- mego krÅgu szyjnego. $Zahaczamy palcami =od drugiego do piętego= o waåy miÅ×nia czworobocznego, za× kciukami rozcieramy dalej po wyrostkach kolczystych, docho- dzęc jak najnižej, tzn. do szó- stego, siódmego krÅgu piersiowe- go. #b. $Rozcieranie o×mioma pal- cami. $Dwoma rÅkami naprzemien- nie rozcieramy w piÅciu pasmach: a. $Od wyrostków sutkowatych do wyrostków barkowych. b. $Od miejsc pomiÅdzy wyrost- kami sutkowatymi a otworem poty- licznym po obu stronach do przy- ×rodkowych kętów åopatek. c. $Od otworu potylicznego, po bokach krÅgosåupa, do wysoko×ci #ab krÅgu piersiowego. d. $Od wysoko×ci #ab krÅgu piersiowego, przez przy×rodkowe kęty åopatek, do wyrostków bar- kowych. e. $Od #ab krÅgu piersiowego, przez boczne brzegi åopatek, wy- rostków barkowych. #c. $Rozcieranie pomiÅdzy bocznymi kętami åopatek. $Na zmianÅ: raz jednę, raz drugę rÅ- kę opracowujemy podobnie jak przy gåaskaniu, tkanki pomiÅdzy bocznym kętem prawej i bocznym kętem lewej åopatki. $Rozciera- jęc przesuwamy siÅ powyžej siód- mego krÅgu szyjnego. #d. $Rozcieranie caåymi dåo„- mi. $Pracujęc lewę rÅkę po lewej stronie, a prawę po prawej roz- cieramy, wykonujęc ruchy naprze- mienne w pasmach: #aeg a. $Od otworu potylicznego do wyrostków barkowych. b. $Od otworu potylicznego, po bokach krÅgosåupa, do wysoko×ci #ab krÅgu piersiowego. c. $Od #ab krÅgu piersiowego w górÅ i przez åopatki do wyro- stków barkowych. #e. $Rozcieranie kåÅbami. $W sposób opisany wyžej i w tych samych pasmach wykonujemy roz- cieranie nasadami dåoni. #f. $Rozcieranie (grzebyczko- we). $Rozcieramy naprzemiennie såabiej - od kresy karkowej pra- wej i lewej do wysoko×ci siódme- go krÅgu szyjnego i nieco moc- niej - po waåach miÅ×nia czworo- bocznego do wyrostków barkowych. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne. $RÅkami uåožonymi obok siebie, naprzemiennie wykonujemy ugnia- tania w piÅciu pasmach: a. $Od wyrostka sutkowatego, wzdåuž szyi, po wale miÅ×nia czworobocznego do wyrostka bar- kowego. b. $Od kresy karkowej dolnej do przy×rodkowego kęta åopatki. c. $Od otworu potylicznego po krÅgosåupie =krÅgosåup znajduje siÅ pomiÅdzy kciukami a pozosta- åymi palcami= do wysoko×ci #ab krÅgu piersiowego. $Pasmo d. i e. wykonujemy i- dentycznie jak a. i b. tylko po przeciwnej stronie. $Pasmo f jest takie samo jak pasmo c. $Pokrywajęc siÅ z nim, mimo dwu- krotnego opracowania stanowi je- dno pasmo. #b. $Ugniatanie podåužne. $Le- wę rÅkę po lewej i prawę po pra- wej stronie naprzemiennie ugnia- tamy w pasmach identycznych jak przy rozcieraniu caåymi dåo„mi. #c. $Ugniatanie ze skrÅceniem. $Ugniatanie to wykonujemy na wa- åach miÅ×nia czworobocznego. $Technika wykonania ugniatania ze skrÅceniem zostaåa omówiona wcze×niej. #d. $Mieszenie. $Opisanę juž technikę mieszenia opraco- #aei wujemy waåy miÅ×nia czworobocz- nego, posuwajęc siÅ od wyrostka barkowego do kresy karkowej. $Uciski. #a. $Ucisk ogólny. $Obydwoma rÅkami jednocze×nie, prawa rÅka po prawej, lewa po lewej stro- nie, uciskamy w gåęb tkanek. $Wykonujęc uciski posuwamy siÅ od kresy karkowej do wyrostków barkowych. #b. $Uciski kciukami. $W zale- žno×ci od potrzeb wykonujemy uciski jednoczesne dziaåajęce rozluŽniajęco lub uciski naprze- mienne dziaåajęce pobudzajęco. $Uciski te wykonujemy w dwóch pasmach: a. $PomiÅdzy wyrostkami kolczystymi krÅgów od potylicy do wysoko×ci siódmego krÅgu pie- rsiowego. b. $Od wyrostków sutkowatych, po bocznych powierzchniach szyi i dalej po waåach miÅ×nia czwo- robocznego do wyrostków barko- wych. #c. ($Szczypanie). $Technikę (szczypania) opracowujemy waåy miÅ×nia czworobocznego. $Oklepywania. #a. $Oklepywanie (åyžeczkowe). $Technikę oklepywania (åyžeczko- wego) opracowujemy czÅ׏ grzbie- tu powyžej #ab krÅgu piersiowego oraz waåy miÅ×nia czworoboczne- go. #b. $Oklepywanie (mioteåkowe). $Technikę oklepywania (mioteåko- wego) opracowujemy waåy miÅ×nia czworobocznego. $Naležy pamiÅ- ta, že przy tym rodzaju oklepy- wania rÅce masažysty muszę by uåožone poprzecznie do przebiegu wåókien miÅ×niowych. #c. $Oklepywanie (karatowe). $Ten rodzaj oklepywania wy- konujemy tylko i wyåęcznie u osób z bardzo rozwiniÅtę mu- skulaturę. $Opracowujemy waåy miÅ×nia czworobocznego i, podob- nie jak przy oklepywaniu po- przednim, pamiÅtamy o po- przecznym uåoženiu ręk #afa w stosunku do przebiegu wåókien miÅ×niowych. $Wibracja. $WibracjÅ wykonujemy w piÅciu pasmach: a. $Od wyrostka sutkowatego do wyrostka barkowego. b. $Od kresy karkowej do przy- ×rodkowego kęta åopatki. c. $Od otworu potylicznego wzdåuž krÅgosåupa do wysoko×ci #ab krÅgu piersiowego: d. $Od wyrostka sutkowatego do wyrostka barkowego =po stronie przeciwnej niž w pa×mie a.=. e. $Od kresy karkowej do przy- ×rodkowego kęta åopatki =po stronie przeciwnej niž w pa×mie b.=. $Roztrzęsanie. #a. $Roztrzęsanie jednę rÅkę. $Roztrzęsanie to wykonujemy w trzech pasmach: a. $Po prawym wale miÅ×nia czworobocznego. b. $Od otworu potylicznego wzdåuž krÅgosåupa do wysoko×ci #ab krÅgu piersiowego. c. $Po lewym wale miÅ×nia czworobocznego $Koniec tomu $ii #afc $Spis tre×ci $Wpåyw masažu na ukåad mo- czowo-påciowy --------------#a $Wpåyw masažu na ukåad we- wnętrz-wydzielniczy --------#d $Masaž poszczególnych czÅ×ci ciaåa ----------------------#e $Ko„czyna górna --------------#e $Ko„czyna dolna -------------#gg $Grzbiet i krÅgosåup -------#acf $MiÅsie„ czworoboczny ------#aea $Adam $Zborowski $Masaž klasyczny i segmentarny $Tom $iii $Caåo׏ w #d tomach $p.$w.$z.$n. ($Print #f_) $Lublin #aiie $Adaptacja na podstawie księžek: $Adam $Zborowski ($Masaž klasyczny) i ($Masaž segmentarny) $Wydawnictwo ($AZ) $Kraków #aiid $Redakcja techniczna wersji brajlowskiej: $Artur $api„ski $Druk: $Zakåad $Nagra„ i $Wydawnictw $P$Z$N ul. $Konwiktorska #g8#i #jj-baf $Warszawa $Skåad i oprawa: $p.$w.$z.$n. ($Print #f_) ul. $Wieniawska #ac #bj-jga $Lublin tel. =#j-ha= #bie-ah $I$S$B$N #hc-#heihg-#af-#i $Kark $Gåaskania. #a. $Gåaskanie dziesiÅcioma palcami. $Kciuki uåožone sę na otworze potylicznym, za× pozo- staåe palce na bocznych po- wierzchniach szyi =palce wskazu- jęce na kresach karkowych=. $Tak uåožonymi rÅkami wykonujemy gåa- skanie do wyrostków barkowych. #b. $Gåaskanie poprzeczne. $Gåaskanie to wykonujemy podob- nie jak przy opracowywaniu miÅ×- nia czworobocznego. #c. $Gåaskanie (daszkowe). $Dwoma rÅkami równocze×nie, roz- poczynajęc od wyrostków barko- wych, gåaszczemy w kierunku sió- dmego krÅgu szyjnego. $Po zej×ciu siÅ rÅce masažysty utwo- rzę daszek nad wyrostkiem kolczystym tego krÅgu. #d. $Gåaskanie kciukami dooko- åa wyrostków kolczystych. $Podobnie jak przy opracowaniu grzbietu i krÅgosåupa, wykonuje- my gåaskanie kciukami wokóå #a wyrostków kolczystych krÅgów szyjnych, rozpoczynajęc od pierwszego krÅgu szyjnego, a ko„częc na siódmym krÅgu szyj- nym. #e. $Gåaskanie (paliczkowe). $Grzbietowę stronę zgiÅtych i rozluŽnionych palców obu ręk wykonujemy gåaskanie w dwóch pa- smach: a. $Od kresy karkowej po bocz- nych powierzchniach szyi, po wa- åach miÅ×nia czworobocznego do wyrostków barkowych. b. $Od otworu potylicznego wzdåuž krÅgosåupa i do przy×rod- kowych brzegów åopatek. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie kciukami. $Kciukami, pracujęcymi obok sie- bie naprzemiennie, rozcieramy w siedmiu pasmach: a. $Od wyrostka sutkowatego, po miÅ×niu $M-$O-$S do obojczy- ka, po stronie lewej. b. $Od kresy karkowej lewej, pomiÅdzy miÅ×niem $M-$O-$S a miÅ×niem czworobocznym do bar- ku. c. $Od lewej krawÅdzi otworu potylicznego po miÅ×niu czworo- bocznym do przy×rodkowego kęta åopatki. d. $Od otworu potylicznego wzdåuž krÅgosåupa =jeden kciuk po stronie lewej, a drugi po stronie prawej krÅgosåupa= do drugiego krÅgu piersiowego. e. $Od prawej krawÅdzi otworu potylicznego po miÅ×niu czworo- bocznym do przy×rodkowego kęta åopatki. f. $Od kresy karkowej prawej, pomiÅdzy miÅ×niem $M-$O-$S a miÅ×niem czworobocznym, do ba- rku. g. $Od prawego wyrostka sutko- watego po miÅ×niu $M-$O-$S do obojczyka. #b. $Rozcieranie o×mioma pal- cami. $RÅce masažysty pracuję naprzemiennie: lewa rÅka po stronie lewej, prawa po stronie prawej. $Rozcieranie wykonujemy w pasmach opisanych w po- #c przednim rozcieraniu, z tym že pasma symetryczne opracowywane sę w tym samym czasie =np. pasmo a. i pasmo g.=. #c. $Rozcieranie wokóå siódme- go krÅgu szyjnego. $Rozcieranie to wykonujemy nasadę dåoni wokóå siódmego krÅgu szyjnego. #d. $Rozcieranie kciukami wo- kóå wyrostków kolczystych. $Roz- cieranie to wykonujemy podobnie, jak rozcieranie wyrostków kolczystych przy opracowywaniu grzbietu i krÅgosåupa. $Rozcie- rajęc, posuwamy siÅ od potylicy do siódmego krÅgu szyjnego. #e. $Rozcieranie kresy karko- wej dolnej. $KresÅ dolnę opraco- wujemy po stronie lewej i pra- wej, posuwajęc siÅ od wyrostka sutkowatego do otworu potylicz- nego. #f. $Rozcieranie dziesiÅcioma palcami. $RÅce, pracujęc naprze- miennie, opracowuję kark w dwóch pasmach: a. $Od otworu potylicznego i kres karkowych, po waåach miÅ- ×nia czworobocznego do wyrostków barkowych. b. $Od otworu potylicznego i kres karkowych, w dóå wzdåuž krÅgosåupa do przy×rodkowych kę- tów åopatek. #g. $Rozcieranie kåÅbami. $Na- sadami dåoni naprzemiennie: le- wej rÅki po lewej, prawej po prawej stronie rozcieramy w pas- mach opisanych w poprzednim po- cieraniu. $Ugniatania #a. $Ugniatanie poprzeczne. $Ugniatanie to wykonujemy w piÅ- ciu pasmach w sposób identyczny, jak przy opracowywaniu miÅ×nia czworobocznego. #b. $Ugniatanie podåužne. $Ugniatanie to wykonujemy w dwóch pasmach. #c. $Mieszenie. $Ujmujęc miÅ×- nie karku wykonujemy mieszenie, posuwajęc siÅ od wysoko×ci siód- mego krÅgu szyjnego do otworu potylicznego. #e $Uciski. #a. $Uciski caåymi dåo„mi. $Wykonujemy je identycznie jak ucisk ogólny przy opracowywaniu miÅ×nia czworobocznego. #b. $Uciski kciukami. $Wy- konujemy je identycznie jak uci- ski przy opracowywaniu miÅ×nia czworobocznego. $Oklepywanie $Oklepywanie wykonujemy, ude- rzajęc rytmicznie opuszkami wszystkich palców po caåej po- wierzchni karku. $Palce pracuję niejednocze×nie, przypominajęc bardzo szybkę grÅ na pianinie. $Wibracja. $WibracjÅ wykonujemy identycz- nie jak przy opracowywaniu miÅ×- nia czworobocznego. $Roztrzęsanie. $Roztrzęsanie wykonujemy tak samo, jak przy opracowywaniu miÅ×nia czworobocznego. $MiÅsie„ mostkowo- obojczykowo-sutkowy $Gåaskania. #a. $Gåaskanie czterema palca- mi. $Jednę rÅkę stabilizujemy gåowÅ pacjenta, drugę wykonujemy gåaskanie w dwóch pasmach: a. od wyrostka sutkowatego do mostka, b. od wyrostka sutkowatego do obojczyka. #b. $Gåaskanie o×mioma palca- mi. $Je×li nie jest konieczna stabilizacja gåowy pacjenta, mo- žemy wykona gåaskanie od razu po obu stronach jednocze×nie. $Podobnie jak przy gåaskaniu po- przednim, opracowujemy miÅ×nie $M-$O-$S w dwóch pasmach. #c. $Gåaskanie (rÅka za rÅkę). $Wykonujemy w dwóch pasmach po prawej i w dwóch po lewej stro- nie. $Pasmo pierwsze obejmuje czÅ׏ mostkowę i opracowujemy miÅsie„ od wyrostka sutkowatego do mostka. $Pasmo drugie obejmu- je czÅ׏ obojczykowę #g i gåaszczemy od wyrostka sutko- watego do obojczyka. #d. $Gåaskanie (paliczkowe). $Grzbietowę stronę zgiÅtych i rozluŽnionych palców obu ręk wykonujemy gåaskanie jednocze×- nie po prawej i lewej stronie. $Gåaskanie wykonujemy w dwóch pasmach tak jak poprzednie chwy- ty. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie czterema pal- cami. $Jednę rÅkę stabilizujemy gåowÅ pacjenta, czterema palcami drugiej rÅki wykonujemy rozcie- ranie po miÅ×niu $M-$O-$S w dwóch pasmach: a. od wyrostka sutkowatego do mostka, b. od wyrostka sutkowatego do obojczyka. #b. $Rozcieranie o×mioma pal- cami. $RÅce masažysty pracuję naprzemiennie: jedna rÅka po le- wej, druga po prawej stronie. $Rozcierajęc, opracowujemy miÅ×- nie $M-$O-$S w dwóch pasmach, i- dentycznych jak przy poprzednim rozcieraniu. $Ugniatania #a. $Ugniatanie poprzeczne. $RÅkami uåožonymi obok siebie, wykonujemy ugniatania naprze- miennie, w dwóch pasmach po le- wej i w dwóch po prawej stronie szyi. $Pasma te sę identyczne jak przy pierwszym rozcieraniu. #b. $Ugniatanie podåužne. $RÅ- ce pracuję naprzemiennie. $Lewa rÅka ugniata lewy miÅsie„, a prawa prawy miÅsie„ $M-$O-$S. $Ugniatanie to, podobnie jak pierwsze rozcieranie, wykonujemy w dwóch pasmach. $Uciski. $Uciski wykonujemy jednocze×- nie czterema palcami každej rÅ- ki. $Prawa rÅka uciska prawy miÅsie„, za× rÅka lewa - lewy. $Oklepywanie. $Technika oklepywania jest tu taka sama, jak przy oklepy- #i waniu karku. $Opracowujemy w ten sposób miÅ×nie $M-$O-$S. $Wibracje. #a. $Wibracja pionowa =dŽgaję- ca=. $Pionowo ustawionymi czte- rema palcami wykonujemy ruchy dŽgajęce, posuwajęc siÅ przy tym od wyrostka sutkowatego do obojczyka. $Tak samo postÅpujemy po stronie przeciwnej. #b. $Wibracja poprzeczna. $Czterema palcami påasko uåožo- nej dåoni wykonujemy wibracjÅ poziomę, posuwajęc siÅ równiež od wyrostka sutkowatego do obojczyka po lewej i po prawej stronie. $Klatka piersiowa $Ze wzglÅdu na wystÅpujęce in- ne dolegliwo×ci lub konieczno׏ leženia pacjenta w ×ci×le okre- ×lonej pozycji przedstawiÅ masaž klatki piersiowej w uåoženiu na boku i w uåoženiu na grzbiecie. $Masaž klatki piersiowej jest bowiem czÅsto zalecany przez le- karza nawet w ciŞkich stanach chorobowych. $Usprawnienie ukåa- du oddechowego, a tym samym krę- ženia, jest czasami niezbÅdnym czynnikiem warunkujęcym powrót do zdrowia. $A. $Masaž klatki piersiowej w uåoženiu na boku. $Gåaskania. #a. $Gåaskanie podåužne caåymi dåo„mi. $Wykonujemy gåaskania w trzech pasmach: a. $W linii pachowej - od ko- ×ci biodrowej do doåu pachowego. b. $Jedna rÅka od ko×ci bio- drowej z boku krÅgosåupa, przez åopatkÅ na waå miÅ×nia czworo- bocznego. $Druga w tym samym czasie wykonuje gåaskanie po przedniej powierzchni žeber, do- chodzęc u mŞczyzn do obojczyka, u kobiet ko„częc pod gruczoåem piersiowym. c. $Jedna rÅka opracowuje krÅ- gosåup, posuwajęc siÅ od #aa ko×ci krzyžowej do siódmego krÅ- gu szyjnego, druga w tym czasie gåaszcze od pÅpka w linii biaåej, nastÅpnie po mostku do stawów mostkowo-obojczykowych. #b. $Gåaskanie poprzeczne. $RÅce masažysty uåožone sę obok siebie. $Wzdåuž przebiegu žeber wykonujemy gåaskanie z przodu od mostka do linii pachowej =przy ostatnim pa×mie omijamy gruczoå piersiowy tak, že jedna rÅka gåaszcze pod, a druga nad gru- czoåem=, za× z tyåu od krÅgosåu- pa do linii pachowej. #c. $Gåaskanie (daszkowe). $Gåaskanie wykonujemy jednocze×- nie dwoma rÅkami. $W kolejnych pasmach posuwamy siÅ w kierunku doåu pachowego. #d. $Gåaskanie (piåowe). $RÅka prawa masažysty uåožona jest przy krÅgosåupie, za× rÅka lewa na mostku. $RÅce, pracujęc jed- nocze×nie, wykonuję gåaskanie w kierunku linii pachowej i tam tež siÅ spotykaję. $Odrywamy rÅ- ce i ukåadamy je nieco wyžej =proksymalnie do poprzedniego uåoženia= jednak po przeciwnych stronach niž poprzednio. $RÅka prawa jest teraz uåožona na mo- stku, za× rÅka lewa przy krÅgo- såupie. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie podåužne. $Rozcieranie to wykonujemy caåy- mi dåo„mi naprzemiennie, w pas- mach opisanych przy gåaskaniu podåužnym caåymi dåo„mi. #b. $Rozcieranie poprzeczne. $Rozcieranie to wykonujemy dwoma rÅkami naprzemiennie w sposób opisany przy gåaskaniu po- przecznym. #c. $Rozcieranie (daszkowe). $Pracujęc rÅkami naprzemiennie, rozcieramy w sposób opisany przy gåaskaniu (daszkowym). #d. $Rozcieranie mostka. $Czterema palcami jednej rÅki opracowujemy stawy mostkowo-že- browe, wykonujęc rozcierania w dwóch pasmach. #ac $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne. $RÅkami naprzemiennie ugniatamy, posuwajęc siÅ z przodu od mostka do linii pachowej, z tyåu od krÅgosåupa do linii pachowej. $U kobiet omijamy gruczoå pier- siowy. #b. $Ugniatanie poprzeczne wzdåuž žeber. $Ugniatanie wy- konujemy dwoma rÅkami. $RÅce ma- sažysty uåožone sę wzdåuž osi ciaåa i opracowujęc w pasmach przebiegu žeber, posuwamy siÅ od mostka do linii pachowej =u ko- biet omijamy gruczoå piersiowy=. $W podobny sposób opracowujemy tkanki od krÅgosåupa do linii pachowej. #c. $Ugniatanie podåužne. $Ugniatanie podåužne wykonujemy dwoma rÅkami naprzemiennie w trzech pasmach: - $Jednę rÅkę od wysoko×ci #ab krÅgu piersiowego tuž przy krÅ- gosåupie do wysoko×ci siódmego krÅgu szyjnego, druga rÅka w tym samym czasie od - wyrostka mie- czykowatego mostka do stawów mo- stkowo-obojczykowych. - $Jednę rÅkę, w poåowie odle- gåo×ci pomiÅdzy krÅgosåupem a linię pachowę, rozpoczynajęc od ostatniego žebra, a ko„częc na wale miÅ×nia czworobocznego, drugę rÅkę =w tym samym czasie= w linii sutka od ostatniego že- bra do obojczyka u mŞczyzn, za× do gruczoåu piersiowego u ko- biet. - $W linii pachowej od dolnego brzegu klatki piersiowej do doåu pachowego. $W tym pa×mie rÅce pracuję obok siebie. $Uciski. #a. $Uciski podåužne. $Uciski wykonujemy dwoma rÅkami jedno- cze×nie, w trzech pasmach opisa- nych przy ugniataniu podåužnym. $Uciski wykonujemy w gåęb ciaåa pacjenta, czyli rÅce uciskaję do siebie. #b. $Uciski poprzeczne. $RÅkę wykonujemy uciski wzdåuž prze- biegu žeber od mostka do #ae linii pachowej, a potem od krÅ- gosåupa do linii pachowej. $Oklepywania. $Wykonujemy oklepywanie åy- žeczkowe, poruszajęc siÅ po opracowywanej powierzchni klatki piersiowej i grzbietu, z ominiÅ- ciem gruczoåu piersiowego u ko- biet. $Wibracja. $WibracjÅ wykonujemy jednę rÅ- kę, opracowujęc sze׏ pasm opi- sanych przy ugniataniu podåuž- nym. $Roztrzęsanie. $Wykonujemy dwoma rÅkami na- przemiennie. $Jedna rÅka opraco- wuje przednię, a druga tylnę czÅ׏ klatki piersiowej. $Waåkowanie $Dwoma rÅkami naprzemiennie wykonujemy waåkowanie: jednę rÅ- kę po stronie przedniej, a drugę po stronie tylnej klatki pier- siowej. $B. $Masaž klatki piersiowej w uåoženiu na plecach. $Gåaskania. #a. $Gåaskanie podåužne. $Dwoma rÅkami jednocze×nie wy- konujemy gåaskanie w trzech pas- mach: - $RÅkami uåožonymi obok sie- bie gåaszczemy po mostku, a na- stÅpnie wzdåuž obojczyków do stawów ramiennych. - $W liniach sutków - od dolnego brzegu klatki piersiowej do gruczoåów piersiowych u ko- biet i do obojczyków u mŞczyzn. - $W liniach pachowych - od dolnego brzegu klatki piersiowej do doåów pachowych. #b. $Gåaskanie podåužne czte- rema palcami z obcięženiem. $Gåaskanie to wykonujemy po mo- stku. $Czterema palcami uåožony- mi wzdåuž mostka, rozpoczynajęc od wyrostka mieczykowatego, gåaszczemy mostek kilkakro- #ag tnie, schodzęc raz wzdåuž lewego obojczyka do stawu ramiennego, a raz wzdåuž prawego obojczyka do stawu ramiennego. $RÅkÅ wy- konujęcę gåaskanie, obcięžamy ukåadajęc na niej poprzecznie drugę rÅkÅ. #c. $Gåaskanie poprzeczne o×mioma palcami. $Gåaskanie to wykonujemy u mŞczyzn oraz u ko- biet o niewielkiej objÅto×ci gruczoåów piersiowych. $Opraco- wujemy tu przestrzenie miÅdzyže- browe w dwóch pasmach: - ponižej sutka, - jednę rÅkę powyžej, a drugę ponižej sutka. $U kobiet z dužymi gruczoåami piersiowymi wykonujemy gåaskanie czterema palcami, omijajęc gru- czoå piersiowy. #d. $Gåaskanie poprzeczne czterema palcami i z obcięže- niem. $Gåaskanie to wykonujemy w trzech pasmach: dwa ponižej sutka lub gruczoåu piersiowego i trzecie powyžej. $RÅka wy- konujęca gåaskanie obcięžona jest poprzecznie uåožonę na niej drugę rÅkę. #e. $Gåaskanie (paliczkowe). $Grzbietowę stronę zgiÅtych i rozluŽnionych palców obu ręk, naprzemiennie wykonujemy gåaska- nie po mostku z zej×ciem wzdåuž obojczyka do stawu ramiennego =raz lewego, raz prawego=. $Na- stÅpnie w pasmach, dwoma rÅkami, jednocze×nie po obu stronach klatki piersiowej gåaszczemy od mostka do linii pachowej. $W pa- ×mie powyžej gruczoåów piersio- wych gåaszczemy od mostka wzdåuž obojczyków do stawów ramiennych. $NastÅpnie wykonujemy gåaskanie dwoma rÅkami jednocze×nie w li- niach pachowych - od dolnych brzegów klatki pier- siowej do doåów pachowych. #f. $Gåaskanie po obojczykach. $Masažysta staje za gåowę pa- cjenta. $O×mioma palcami, rozpo- czynajęc od stawów mostkowo- -obojczykowych, gåaszczemy dwoma rÅkami jednocze×nie do stawów ramiennych. #ai $Rozcierania. $W pasmach i w kolejno×ci omó- wionych przy gåaskaniach, z wyjętkiem gåaskania (paliczko- wego), wykonujemy teraz rozcie- rania. $Naležy pamiÅta, že przy rozcieraniach dwoma rÅkami rÅce pracuję naprzemiennie. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie poprzeczne wzdåuž osi ciaåa. $Ugniatanie to wykonujemy w dwóch pasmach po lewej i prawej stronie klatki piersiowej: - $Od wyrostka mieczykowatego wzdåuž mostka, a nastÅpnie wzdåuž obojczyka do stawu ra- miennego. - $Obejmujęc jak najwiÅkszę i- lo׏ masy miÅ×niowej opracowuje- my od dolnych žeber do doåu pa- chowego. $U kobiet omijamy gru- czoå piersiowy. #b. $Ugniatanie poprzeczne wzdåuž przebiegu žeber. $RÅce masažysty uåožone wzdåuž osi ciaåa. $Rozpoczynajęc od mostka, ugniatamy naprzemiennie wzdåuž przebiegu žeber, posuwajęc siÅ do linii pachowej. $W kolejnych pasmach posuwamy siÅ w kierunku do obojczyka. $U kobiet omijamy gruczoå piersiowy. #c. $Ugniatanie (zygzakowate). $Posuwajęc siÅ po ruchem zygza- kowym ugniatamy dwoma rÅkami na- przemiennie. #d. $Ugniatanie podåužne wzdåuž przebiegu žeber. $RÅkami uåožonymi obok siebie, naprze- miennie, wzdåuž przebiegu žeber, ugniatamy od mostka do linii pa- chowej. $W kolejnych pasmach po- suwamy siÅ w kierunku obojczyka. $U kobiet omijamy gruczoå pier- siowy. #e. $Ugniatanie podåužne w li- niach pachowych. $RÅce opracowu- ję jednocze×nie prawę i lewę stronÅ klatki piersiowej. $Uåo- žone sę na jednej wysoko×ci i, wykonujęc ruchy naprzemiennie, ugniataję wzdåuž linii pachowych do doåów pachowych. #ba $Uciski. #a. $Uciski na mostek. $RÅka masažysty uåožona jest wzdåuž mostka. $Wykonujęc lekkie ryt- miczne uciski, posuwamy siÅ od wyrostka mieczykowatego mostka do stawów mostkowo-obojczyko- wych. #b. $Uciski na žebra. $Masažy- sta staje za gåowę pacjenta. $RÅce uåožone sę wzdåuž przebie- gu žeber. $Pracujęc jednocze×nie =lewę rÅkę po lewej, a prawę po prawej stronie= wykonujemy uci- ski wzdåuž przebiegu žeber od mostka do linii pachowych. $W kolejnych pasmach posuwamy siÅ w kierunku obojczyków. $U kobiet omijamy gruczoåy pier- siowe. #c. $Uciski pod obojczykami. $Stojęc za gåowę pacjenta, ukåa- damy rÅce wzdåuž obojczyków pal- cami zwróconymi w kierunku most- ka. $Wykonujęc uciski jednocze×- nie dwoma rÅkami, posuwamy siÅ w kierunku stawów ramiennych. $Oklepywania. #a. $Oklepywanie po mostku i w liniach pachowych. $Stosujęc technikÅ oklepywania (åyžeczko- wego), opracowujemy najpierw je- dnę rÅkę mostek, a drugę np. prawę bocznę powierzchniÅ klatki piersiowej, póŽniej jednę rÅkę lewę bocznę powierzchniÅ klatki piersiowej, a drugę mostek. #b. $Oklepywanie szczytów påuc. $Masažysta staje za gåowę pacjenta. $RÅkami, uåožonymi jak przy uciskach pod obojczykami, oklepujemy posuwajęc siÅ od mo- stka na boki w kierunkach stawów ramiennych i z powrotem. $Wibracje. #a. $Wibracja poprzeczna po mostku. $Rozpoczynajęc od wyro- stka mieczykowatego, wykonujemy wibracjÅ poprzecznę, posuwajęc siÅ do stawów mostkowo-obojczy- kowych. $RÅka masažysty wykonuje drgania w påaszczyŽnie równole- gåej do przedniej powierzchni klatki piersiowej. #bc #b. $Wibracja pionowa po most- ku. $Rozpoczynajęc od wyrostka mieczykowatego mostka, wykonuje- my wibracjÅ do stawów mostkowo- -obojczykowych. $RÅka masažysty wykonuje drgania w påaszczyŽnie prostopadåej do powierzchni przedniej klatki piersiowej =w gåęb tkanek=. #c. $Wibracja pionowa wzdåuž žeber. $WibracjÅ wykonujemy jed- nę rÅkę. $Palce masažysty sę rozstawione i umieszczone každy w innej przestrzeni miÅdzyžebro- wej. $Rozpoczynajęc od mostka, wykonujemy wibracjÅ pionowę (dŽgajęcę), posuwajęc siÅ do li- nii pachowej. $Roztrzęsanie. $Stosujęc technikÅ roztrzęsa- nia, oburęcz naprzemiennie roz- trzęsamy w liniach pachowych, posuwajęc siÅ od dolnych brzegów klatki piersiowej do doåów pa- chowych. $Powåoki brzuszne $Pacjent ležy na plecach. $No- gi sę zgiÅte w stawach kolano- wych pod kętem okoåo #ij stopni w celu rozluŽnienia miÅ×ni brzu- cha. $Gåaskania. #a. $Gåaskanie žoåędka. $Czte- rema palcami jednej rÅki wy- konujemy gåaskanie od wyrostka mieczykowatego mostka åukiem w lewo, a nastÅpnie åukiem do pÅpka. #b. $Gåaskanie wętroby. $Czte- rema palcami jednej rÅki gåasz- czemy od wyrostka mieczykowatego mostka, wzdåuž åuku žeber do li- nii pachowej prawej. #c. $Gåaskanie brzucha $I. $Rozpoczynamy czterema palcami. $Gåaszczęc wokóå pÅpka, zatacza- my coraz wiÅksze koåa, ko„częc po doj×ciu do prawego talerza biodrowego. $Teraz caåę dåonię gåaszczemy do prawego åuku že- browego. $SkrÅcamy dåonię i gåaszczemy do momentu, #be kiedy palce masažysty dojdę do lewego åuku žeber. $Traktujęc palce jak o× obrotu, wykonujemy skrÅt rÅkę tak, že nasada dåoni przesunie siÅ z prawego pod- žebrza do lewego talerza biodro- wego. $NastÅpnie wykonujęc deli- katny ucisk palcami, przesuwamy jednocze×nie rÅkÅ w kierunku gåowy pacjenta, (wchodzęc) koniuszkami palców pod žebra. $Na zako„czenie opracowania gåaszczemy, cięgnęc palce do le- wego talerza biodrowego. #d. $Gåaskanie brzucha $Ii. $Podobnie jak przy poprzednim gåaskaniu rozpoczynamy czterema palcami, wykonujęc okrŞne ruchy o coraz wiÅkszym promieniu. $Po doj×ciu do prawego talerza bio- drowego zatrzymujemy siÅ i pozo- stawiajęc palce przy prawym ta- lerzu biodrowym, ukåadamy caåę dåo„ nasadę w kierunku lewego talerza biodrowego. $Gåaszczemy teraz caåę dåonię, do chwili doj×cia nasadę dåoni do lewego talerza biodrowego. $Traktujęc nasadÅ dåoni jako ×rodek obrotu, skrÅcamy dåo„ gåaszczęc tkanki zgodnie ze wskazówkami zegara do momentu, kiedy palce znajdę siÅ w okolicy lewego podžebrza. $De- likatnie uciskajęc palcami, po- suwamy siÅ w kierunku dogåowo- wym, (wchodzęc) pod žebra. $W ko„cowej fazie gåaszczemy ca- åę dåonię do lewego talerza bio- drowego. #e. $Gåaskanie wzdåuž okrŞni- cy. $Gåaskanie wykonujemy rozpo- czynajęc od prawego talerza bio- drowego. $Posuwajęc siÅ wzdåuž wstÅpnicy, po doj×ciu do prawego åuku žebrowego przestawiamy dåo„ na poprzecznicÅ, traktujęc palce jak ×rodek obrotu. $Gåaszczęc dalej, cięgniemy palce po po- przecznicy, a nastÅpnie zstÅpni- cy do lewego talerza biodrowego. #f. $Gåaskanie caåymi dåo„mi naprzemiennie =(kierownica)=. $Lewę rÅkę wykonujemy gåaskania po caåym brzuchu w kierunku zgo- dnym z ruchem wskazówek zegara. $Prawę rÅkę równiež wy- #bg konujemy gåaskania w tym samym kierunku, jednak znajduje siÅ ona po przeciwnej stronie zata- czanego koåa w stosunku do rÅki lewej. $W chwili krzyžowania siÅ ręk odrywamy na moment rÅkÅ pra- wę i przepuszczamy rÅkÅ lewę, po czym kåadziemy prawę rÅkÅ i wy- konujemy gåaskanie dalej. $Ruchy ręk przypominaję czynno×ci wy- konywane przez kierowcÅ przy gwaåtownym skrÅcie kierownicy w prawę stronÅ. #g. $Gåaskanie oburęcz po okrŞnicy. $RÅce masažysty uåo- žone sę poprzecznie do wstÅpni- cy, jedna obok drugiej. $W tym uåoženiu wykonujemy gåaskanie, dochodzęc do prawego podžebrza. $Nie odrywajęc ręk, zmieniamy kierunek gåaskania i posuwamy siÅ w kierunku zstÅpnicy. $Przy tym uåoženiu ręk opracowany zo- staje obszar zawarty pomiÅdzy žebrami a pÅpkiem. $Po doj×ciu do zstÅpnicy zmieniamy kierunek gåaskania i posuwamy siÅ teraz w dóå w kierunku talerza biodro- wego. #h. $Gåaskanie paliczkowe. $Grzbietowę stronę zgiÅtych i rozluŽnionych palców gåaszcze- my od prawego talerza biodrowego po okrŞnicy do lewego talerza biodrowego. $Rozcierania. #a. $Rozcieranie žoåędka. $W pa×mie opisanym przy gåaska- niu žoåędka wykonujemy rozciera- nie czterema palcami. #b. $Rozcieranie wętroby. $W pa×mie opisanym przy gåaska- niu wętroby wykonujemy rozciera- nie czterema palcami. #c. $Rozcieranie okrŞne. $Rozcieramy czterema palcami, posuwajęc siÅ dookoåa pÅpka. $ZwiÅkszamy promie„ zataczanego koåa. $Opracowanie ko„czymy po doj×ciu do lewego talerza bio- drowego. #d. $Rozcieranie okrŞne kåÅ- bami. $Rozcieranie to wykonujemy podobnie jak poprzednie z tę ró- žnicę, že pracujemy nasada- #bi mi dåoni obu ręk naprzemiennie. $Podczas rozcierania rÅce pracu- ję caåy czas obok siebie. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie po okrŞnicy. $RÅkami uåožonymi poprzecznie do wstÅpnicy, naprzemiennie, rozpo- czynajęc od prawego talerza bio- drowego, ugniatamy posuwajęc siÅ do prawego boku žeber. $Przesta- wiamy rÅce tak, aby uåožone byåy teraz poprzecznie do poprzeczni- cy i ugniatajęc dalej naprze- miennie, opracowujemy po- przecznicÅ, a potem, po wy- konaniu skrÅtu, zstÅpnicÅ docho- dzęc do lewego talerza biodrowe- go. #b. $Ugniatanie w ksztaåcie litery ($V). $Poprzecznie uåožo- nymi rÅkami jedna obok drugiej, rozpoczynajęc od spojenia åono- wego, ugniatamy po skosie w kie- runku prawego åuku žebrowego, a nastÅpnie - znów od spojenia åonowego - w kierunku lewego åu- ku žebrowego. #c. $Ugniatanie (maåe $X). $Wszystkie pasma w tym ugniata- niu rozpoczynamy od pÅpka, a ko„czymy: - przy prawym talerzu biodro- wym, - przy prawym åuku žebrowym, - przy lewym åuku žebrowym, - przy lewym talerzu biodro- wym. #d. $Ugniatanie (duže $X). $Ugniatanie to wykonujemy w dwóch pasmach: - od prawego talerza biodrowe- go do lewego åuku žeber, - od prawego åuku žeber do le- wego talerza biodrowego. #e. $Ugniatanie (krzyžowe). $Ugniatanie to wykonujemy w czterech pasmach, rozpoczyna- jęc každe od pÅpka, a ko„częc na: - wyrostku mieczykowatym most- ka, - spojeniu åonowym, - w linii pachowej na wysoko- ×ci pÅpka po stronie prawej, - w linii pachowej na wy- #ca soko×ci pÅpka po stronie lewej. #f. $Ugniatanie podåužne. $Wy- konujemy je w liniach pachowych od talerzy biodrowych do åuków žebrowych: lewego i prawego. $Ugniatanie wykonujemy dwoma rÅ- kami naprzemiennie. $Jedna rÅka pracuje po stronie lewej, a dru- ga po stronie prawej. $Twarz $A. $Masaž czoåa $Pacjent siedzi na krze×le. $Masažysta stoi z tyåu za pa- cjentem. $Gåaskania. #a. $Gåaskanie od nasady nosa do linii owåosienia. $Raz jednę, raz drugę rÅkę gåaszczemy od na- sady nosa do linii owåosienia. $Po sze×ciokrotnym przegåaskaniu každę rÅkę, do rÅki wykonujęcej ostatnie przegåaskanie, dosta- wiamy drugę rÅkÅ i rozchodzęc siÅ na boki jednocze×nie dwoma rÅkami gåaszczemy do skroni. #b. $Gåaskanie rÅka za rÅkę. $Rozpoczynajęc od linii ×rodko- wej czoåa, gåaszczemy najpierw w prawę, a potem w lewę stronÅ. #c. $Gåaskanie czterema palca- mi. $Rozpoczynamy gåaskanie od linii ×rodkowej czoåa. $Ježeli opracowujemy najpierw stronÅ prawę, to palce: wskazujęcy i ×rodkowy naszej prawej rÅki rozcięgaję skórÅ na czole, za× palce: ×rodkowy i serdeczny rÅki lewej wsuwamy pomiÅdzy palce prawej rÅki. $Tak uåožonymi rÅ- kami wykonujemy gåaskanie od ×rodka czoåa do skroni. $Przy opracowywaniu strony lewej zmie- niamy czynno×ci ręk. #d. $Gåaskanie (eliptyczne). $Rozpoczynajęc od linii ×rodko- wej czoåa, dwoma rÅkami jedno- cze×nie, poruszajęc siÅ po li- niach zbližonych ksztaåtem do e- lipsy, gåaszczemy lewę rÅkę do lewej skroni, prawę rÅkę do pra- wej skroni. #cc $Rozcierania. #a. $Rozcieranie od ×rodka czoåa do skroni. $Dwoma rÅkami naprzemiennie rozcieramy lewę rÅkę do lewej skroni, prawę rÅkę do prawej skroni. $Rozcieranie to wykonujemy w dwóch pasmach: - tuž nad åukami brwiowymi, - ponižej poprzedniego pasma. #b. $Rozcieranie rÅka za rÅkę. $RÅkami rozcieramy naprzemien- nie, posuwajęc siÅ najpierw do prawej, a potem do lewej skroni. #c. $Przepychanie faådu. $RÅce masažysty uåožone sę jak po- przednio. $Przy posuwaniu siÅ w kierunku lewej skroni palcami prawej rÅki caåy czas popychamy skórÅ w kierunku palców lewej rÅki tak, že pomiÅdzy palcami obu ręk utrzymuje siÅ faåd skór- ny. $Palcami lewej rÅki rozcie- ramy tkanki, posuwajęc siÅ za rÅkę prawę. $Przy wykonywaniu rozcierania po stronie lewej zmieniamy czynno×ci ręk. #d. $Rozcieranie czterema pal- cami. $Przy opracowywaniu tkanek od ×rodka czoåa do prawej skroni palcami: wskazujęcym i ×rodkowym prawej rÅki rozcięgamy skórÅ na czole. $Palce: ×rodkowy i ser- deczny lewej rÅki wsuwamy pomiÅ- dzy palce rÅki prawej i rozcie- ramy rozcięgniÅte tkanki. $Przy rozcieraniu posuwamy siÅ sto- pniowo w kierunku prawej skroni. $Przy opracowywaniu strony lewej =od ×rodka czoåa do lewej skro- ni= zmieniamy czynno×ci ręk. $Ugniatania. #a. $Ugniatanie ze skrÅceniem. $Rozstawionymi palcami wskazuję- cymi i ×rodkowymi obu ręk wy- konujemy ugniatanie, posuwajęc siÅ od ×rodka czoåa do skroni prawej, a potem do lewej. $Tech- nika chwytu polega na wysuwaniu i wsuwaniu palców miÅdzy siebie. #b. $Ugniatanie dziesiÅcioma palcami. $Rozpoczynamy od linii ×rodkowej. $RÅkami pracujemy na- przemiennie. $Kciukami podpycha- my skórÅ do palców, ugniatamy ję i posuwamy siÅ w kierunku #ce skroni, palcami wyrównujęc faåd. $Powtarzajęc tÅ czynno׏, docho- dzimy do prawej skroni prawę rÅ- kę i do lewej skroni lewę rÅkę. $Uciski. $Dwoma rÅkami jednocze×nie wy- konujemy uciski od ×rodka czoåa do skroni. $Palce obydwu ręk w pozycji wyj×ciowej stykaję siÅ ze sobę w linii ×rodkowej czoåa, a nastÅpnie dochodzę: prawa rÅka do prawej skroni, lewa rÅka do lewej skroni. $Oklepywania. #a. $Oklepywanie opuszkami palców. $Opuszkami wszystkich palców rytmicznie uderzamy w tkanki, przemieszczajęc siÅ po caåej powierzchni czoåa. $Palce pracuję naprzemiennie. $Oklepy- wanie to wyględa jak bardzo szy- bka gra na pianinie. #b. $Oklepywanie caåymi dåo„- mi. $Przemieszczajęc siÅ po ca- åej powierzchni czoåa, oklepuje- my dwoma rÅkami naprzemiennie. $Gdyby×my zwolnili tempo tego oklepywania, to przypominaåoby ono gåaskanie od brwi w kierunku owåosienia poprzecznie uåožonymi rÅkami, raz jednę raz druga rÅ- kę. $Wibracja. $Wykonujęc bardzo szybkie ru- chy poprzeczne, wibrujemy: jednę rÅkę posuwajęc siÅ od ×rodka czoåa do lewej skroni =wibracja lewę rÅkę= i drugę - od ×rodka czoåa do prawej skroni =wibracja prawę rÅkę=. $B. $Masaž okolic oczu $Gåaskania. #a. $Gåaskanie dookoåa oczu. $Trzecimi palcami obu ręk jedno- cze×nie gåaszczemy rozpoczynajęc od nasady nosa. $Przesuwamy siÅ do góry wychodzęc na åuki brwio- we, dalej do zewnÅtrznych kęci- ków oczu, przechodzimy pod ocza- mi do wewnÅtrznych kęcików oczu i do nasady nosa. #cg #b. $Gåaskanie (okularowe). $Trzecim palcem jednej rÅki wy- konujemy gåaskanie wokóå oczu. $Rozpoczynamy od nasady nosa. $Posuwamy siÅ po åuku brwiowym do zewnÅtrznego kęcika oka, pod okiem do wewnÅtrznego kęcika oka, do nasady nosa i po åuku brwiowym drugiego oka do kęcika zewnÅtrznego oka. $NastÅpnie pod okiem do wewnÅtrznego kęcika oka i do nasady nosa. #c. $Gåaskanie dookoåa oczu z uciskami. $Gåaskanie to wy- konujemy podobnie jak gåaskanie pierwsze. $Róžnica polega na tym, že zatrzymujemy siÅ na chwilÅ i wywieramy ucisk w pew- nych punktach. #d. $Gåaskanie (okularowe) z uciskami. $Posuwajęc siÅ jak przy gåaskaniu drugim, gåaszcze- my dookoåa oczu. $Rozcierania. $Stosujęc rozcieranie spiral- ne, opracowujemy okolice oczu w sposób opisany przy gåaska- niach. $Ugniatanie. $Palcami drugimi i trzecimi obu rak, tworzęcymi szczypce ujmujemy tkanki i ugniatamy w dwóch pasmach: - $Od nasady nosa, posuwajęc siÅ po åukach brwiowych, do ze- wnÅtrznych kęcików oczu. - $Od wewnÅtrznych kęcików oczu, pod oczami, do zewnÅtrz- nych kęcików oczu. $Oklepywanie. $Opuszkami drugich i trzecich palców wykonujemy oklepywanie dookoåa oczu. $Palce, pracujęc naprzemiennie, uderzaję o tkan- ki. $C. $Masaž powiek $Gåaskanie. $Opuszkami palców, od drugiego do piętego obu ręk, wykonujemy gåaskanie powiek przy zamkniÅ- tych oczach pacjenta. $Roz- #ci poczynajęc od wewnÅtrznych kętów oczu, posuwamy siÅ do zewnÅtrz- nych kętów oczu. $Rozcieranie $Podobnie jak przy gåaskaniu opracowujemy powieki, wykonujęc spiralne rozcieranie. $D. $Usuwanie (kurzych åapek) #a. $Usuwanie (kurzych åapek) po stronie prawej, rozpoczynamy od rozcięgniÅcia palcami wskazu- jęcym i ×rodkowym prawej rÅki skóry w okolicy zewnÅtrznego kę- ta oka. $œrodkowym palcem lewej rÅki gåaszczemy w trzech pasmach pomiÅdzy rozcięgajęcymi palcami, w kierunku od palca ×rodkowego do palca wskazujęcego =od doåu do góry=. #b. $W sposób opisany w po- przednim punkcie, teraz rozcie- rajęc ×rodkowym palcem, opraco- wujemy tkanki w okolicy ze- wnÅtrznego kęta oka. #c. $Rozcierajęc palcami: wskazujęcym, ×rodkowym i ser- decznym jednej rÅki opracowujemy okolicÅ zewnÅtrznego kęta oka, posuwajęc siÅ od policzka do skroni. #d. $Opuszkami palców: wskazu- jęcego i ×rodkowego oklepujemy naprzemiennie okolicÅ zewnÅtrz- nego kęta oka. #e. $Drugim, trzecim i czwar- tym palcem jednej rÅki wykonuje- my wibracjÅ, posuwajęc siÅ od zewnÅtrznego kęta oka do ucha. $NastÅpnie opracowujemy (kurze åapki) po stronie prawej, w ten sam sposób, zmieniajęc tylko czynno×ci ręk. $E. $Masaž nosa $Gåaskania. #a. $œrodkowymi palcami obu ręk wykonujemy gåaskanie rozpo- czynajęc od nasady nosa. $Po- suwajęc siÅ po grzbiecie nosa, dochodzimy do koniuszka nosa. $NastÅpnie zgåaskujemy po skrzy- deåkach nosa, wykonujemy #da ucisk w miejscu i, przesuwajęc palce po bokach nosa, dochodzimy do nasady nosa. #b. $Palcami: ×rodkowymi i se- rdecznymi obu ręk jednocze×nie wykonujemy gåaskanie w dwóch pa- smach. $Przy gåaskaniu posuwamy siÅ od grzbietu nosa do po- liczków. #c. $Równiež palcami: ×rodko- wymi i serdecznymi obu ręk, w pasmach, gåaszczemy od grzbie- tu nosa do policzków i z powro- tem. $Rozcierania. $W sposób opisany przy gåaska- niach, wykonujęc spiralne roz- cieranie dwoma rÅkami naprze- miennie, opracowujemy nos. $Uciski. $œrodkowymi palcami obu ręk jednocze×nie wykonujemy uciski posuwajęc siÅ od skrzydeåek no- sa, po bocznych powierzchniach nosa do nasady nosa. $F. $Masaž wargi górnej $Gåaskania. $Palcami ×rodkowymi obu ręk jednocze×nie, rozpoczynajęc w linii ×rodkowej wargi górnej pod nosem, gåaszczemy na boki, przez kęciki ust do wargi dolnej. $Zawracamy i posuwamy siÅ znów przez kęciki ust do punktu wyj×cia, tworzęc faåd skórno-miÅ×niowy. $Rozcieranie. $W sposób opisany przy gåaska- niu, stosujęc technikÅ rozciera- nia spiralnego, dwoma rÅkami na- przemiennie rozcieramy wargÅ gó- rnę. $Ksztaåtowanie wargi górnej. $PomiÅdzy kciuk a palce: wska- zujęcy i ×rodkowy chwytamy faåd skórno-miÅ×niowy pod nosem. $Za- taczajęc pionowe koåa =jak przy mieszeniu=, opracowujemy wargÅ górnę. #dc $G. $Masaž wargi dolnej $Gåaskania. #a. $Kciukami obydwu ręk na zmianÅ =raz jednym, raz drugim= wykonujemy gåaskanie wargi dolnej. #b. $Kciukami obydwa ręk jed- nocze×nie gåaszczemy od ×rodka wargi dolnej na boki. #c. $Palcami wskazujęcymi i ×rodkowymi obu ręk jednocze×- nie, rozpoczynajęc od ×rodka wa- rgi dolnej, gåaszczemy na boki. #d. $Dwoma rÅkami jednocze×- nie, rozpoczynajęc od linii ×ro- dkowej wargi dolnej, gåaszczemy na boki. $Istotne jest tutaj uåoženie palców. $Kciuki uåožone sę na wardze dolnej, za× pozo- staåe palce na krawÅdzi žuchwy. $Rozcieranie. $W sposób opisany przy gåaska- niach, stosujęc technikÅ rozcie- rania spiralnego, dwoma rÅkami naprzemiennie opracowujemy wargÅ dolnę. $Ksztaåtowanie wargi dolnej. $Podobnie jak przy ksztaåtowa- niu wargi górnej, pomiÅdzy kciuk a palce: wskazujęcy i ×rodkowy chwytamy faåd skórno-miÅ×niowy i technikę mieszenia (usiåujemy wepchnę wargÅ dolna do ust pa- cjenta). $H. $Masaž policzków $Gåaskania. #a. $Gåaskanie o×mioma palca- mi. $Dwoma rÅkami jednocze×nie po dwóch stronach twarzy gåasz- czemy w trzech pasmach, opraco- wujęc kolejno: - miÅ×nie jarzmowe, - miÅ×nie ×miechowe, - miÅ×nie policzkowe. #b. ($Wachlarzyk). $O×mioma rozstawionymi palcami obu ręk, jednocze×nie po obu stronach twarzy, gåaszczemy w kierunku skroni. $Odwracamy dåonie i gåaszczemy w dóå, až do ze×li- zgniÅcia siÅ palców z twarzy. #c. $Gåaskanie caåymi #de dåo„mi. $Dåo„mi uåožonymi po- przecznie, na zmianÅ: raz jednę, raz drugę, gåaszczemy najpierw po stronie lewej, potem po stro- nie prawej. $Przy gåaskaniu rÅce posuwaję siÅ od krawÅdzi žuchwy do ko×ci jarzmowej. $Rozcieranie. $O×mioma palcami obu ręk, na- przemiennie, po obu stronach twarzy rozcieramy w czterech pa- smach: - od nosa pod oczami do uszu, - od skrzydeåek nosa, przez policzki do uszu, - od kęcików ust do kętów žu- chwy, - od ×rodka brody po krawÅ- dziach žuchwy do kętów žuchwy. $Ugniatania. $W pasmach jak przy rozciera- niu wykonujemy ugniatania dwoma rÅkami naprzemiennie, stosujęc trzy techniki: - $Tkanki ujmujemy pomiÅdzy kciuki i opuszki pozostaåych palców. - $Tkanki ujmujemy pomiÅdzy palce wskazujęce i ×rodkowe =ugniatanie (szczypcowe)=. - $Tkanki ujmujemy pomiÅdzy kciuki i zwiniÅte w piÅ×ci rÅce. $Uciski. $W tych samych pasmach obydwo- ma rÅkami jednocze×nie wykonuje- my uciski o×mioma palcami. $Oklepywania. #a. $Oklepywanie opuszkami palców. $Poruszajęc siÅ po caåej powierzchni policzków dwoma rÅ- kami, palcami pracujęcymi na- przemiennie, oklepujemy obydwie strony twarzy. #b. $Oklepywanie caåymi dåo„- mi. $RÅkami uåožonymi po- przecznie, raz jednę, raz drugę rÅkę, wykonujemy szybkie oklepy- wania od žuchwy do ko×ci jarzmo- wej. $Najpierw opracowujemy stronÅ prawę, a potem lewę. $Wibracja. #dg $W pasmach opisanych przy roz- cieraniu wykonujemy wibracjÅ czterema palcami jednej rÅki. $Masaž szyi $Gåaskania. #a. $Gåaskanie poprzecznie uåožonymi rÅkami. $Dwoma rÅkami naprzemiennie =raz jednę, raz drugę= wykonujemy gåaskanie od obojczyka do krawÅdzi žuchwy. $W kolejnych pasmach przemiesz- czamy siÅ od lewej strony do prawej. #b. $Gåaskanie poprzeczne. $Dwoma rÅkami na zmianÅ gåasz- czemy w poprzek szyi od strony lewej do prawej - prawę rÅkę ma- sažysty i od strony prawej do lewej - lewę rÅkę masažysty. #c. $Gåaskanie z pÅtlę. $Dwoma rÅkami jednocze×nie, rozpoczyna- jęc od mostka, gåaszczemy po szyi dochodzęc do brody. $Zawra- camy i po bocznych powierzch- niach szyi dochodzimy do doåów nadobojczykowych. $Rozcierania. $Technikę rozcierania spiral- nego, w pasmach opisanych przy gåaskaniach, wykonujemy rozcie- ranie szyi. $Oklepywanie. $W juž opisany sposób oklepu- jemy dwoma poprzecznie uåožonymi rÅkami, po caåej powierzchni szyi. $Masaž twarzy metodę uciskowę $Do opracowania twarzy tę me- todę stosujemy tylko jedna tech- nikÅ. $Posuwajęc siÅ po ustalo- nych trasach, wykonujemy uciski punktowe o×mioma palcami. $RÅce, pracujęc jednocze×nie, wykonuję uciski po obu stronach twarzy. #a. $Od ×rodka czoåa do skroni i do uszu. #b. $Od zewnÅtrznych kętów oczu ku górze do skroni i do uszu. #c. $Od skrzydeåek nosa do skroni. #di #d. $Od kęcików ust do uszu. #e. $Od ×rodka brody do uszu. #f. $Od ×rodka brody do ze- wnÅtrznych kętów oczu. #g. $Od ×rodka brody przez ze- wnÅtrzne kęty oczu, przez åuki brwiowe do wewnÅtrznych katów oczu. #h. $Od ×rodka brody przez kę- ciki ust, po skrzydeåkach nosa do wewnÅtrznych kętów oczu, da- lej na czoåo i powyžej åuków brwiowych do uszu. #i. $Od ×rodka brody przez kę- ty žuchwy i po miÅ×niach $M-$O- -$S do obojczyków. #aj. $Od ×rodka brody przez kęty žuchwy do wyrostków sutko- watych i w dóå na waåy miÅ×nia czworobocznego. $Gåowa $Masaž gåowy wykonujemy w czterech fazach. $A. $Faza pierwsza $Masažysta staje z przodu pa- cjenta. #a. $Gåaskanie. $Dåo„mi, uåo- žonymi jak na fotografii, wy- konujemy gåaskanie dwoma rÅkami jednocze×nie. $RÅce przesuwaję siÅ po policzkach, miÅ×niach $M- -$O-$S i wchodzę na waåy miÅ×nia czworobocznego. #b. $Rozcieranie. $W sposób opisany przy gåaskaniu, dwoma rÅkami naprzemiennie wykonujemy rozcieranie. #c. $Ugniatanie. $RÅkami, uåo- žonymi naprzemiennie ugniatamy, zagarniajęc faåd palcami i do- ciskajęc go kciukiem. $Przy ugniataniu posuwamy siÅ w pa×mie opisanym w gåaskaniu. $Po doj×ciu do miÅ×ni $M-$O-$S prze- krÅcamy rÅce tak, že kciuki znajduję siÅ na przedniej stro- nie miÅ×ni $M-$O-$S, za× palce pozostaåe na miÅ×niach karku. #d. $Uciski. $W tym samym pa×- mie dwoma rÅkami jednocze×- #ea nie, gåaszczemy wykonujęc uci- ski. $Masažysta staje z tyåu pa- cjenta. $W tym uåoženiu powta- rzamy wszystkie techniki od #a.-#d. $B. $Faza druga $Masažysta stoi za pacjentem. #e. $Gåaskanie. $W odpowied- nich liniach wykonujemy gåaska- nia dwoma rÅkami jednocze×nie: - $Od ko×ci czoåowej w linii ×rodkowej z zej×ciem na miÅsie„ czworoboczny. - $Od guzowato×ci czoåowych po bokach linii ×rodkowej z zej×ciem na waå miÅ×nia czwo- robocznego. - $Od kęcików oczu nad uszami i w dóå na waåy miÅ×nia czworo- bocznego. #f. $Rozcieranie. $Rozcieranie wykonujemy podobnie jak przy gåaskaniu dwoma rÅkami, jednak teraz pracuję one naprzemiennie. #g. $Ugniatanie. $Ugniatanie wykonujemy w pasmach opisanych przy gåaskaniu, stosujęc techni- kÅ opisanę w pierwszej fazie opracowania gåowy. #h. $Uciski. $Uciski wykonuje- my dwoma rÅkami jednocze×nie w pasmach opisanych przy gåaska- niu. #i. $Gåaskanie od ×rodka czoåa na boki. $Dwoma rÅkami jednocze- ×nie wykonujemy gåaskanie od ×rodka czoåa na boki do skroni. $Lewa rÅka po stronie lewej, prawa po stronie prawej. #aj. $Ogólne przegåaskanie gåowy. $Dwoma rÅkami jednocze×- nie, z odwiedzionymi kciukami wykonujemy gåaskanie, schodzęc kciukami na miÅsie„ czworobocz- ny, a pozostaåymi palcami na miÅsie„ $M-$O-$S. $C. $Faza trzecia $Masažysta stoi za pacjentem. #aa. $Gåaskanie. $Gåaszczemy caåymi dåo„mi od czubka gåowy na boki, przez uszy na waåy #ec miÅ×nia czworobocznego. #ab.$Rozcieranie. $W tej fazie opracowania rozcieranie przypo- mina ruchy, jakie wykonuję rÅce przy myciu gåowy. #ac. $Ugniatanie poprzeczne. $Dwoma rÅkami uåožonymi naprze- miennie wykonujemy ugniatanie w czterech pasmach po prawej i czterech po lewej stronie gåo- wy. #ad. $Ugniatanie (esowate). $Dwoma kciukami naprzemiennie wykonujemy ugniatanie w czterech pasmach po prawej i w czterech po lewej stronie gåowy. $Wszyst- kie pasma ko„czymy przy otworze potylicznym. $D. $Faza czwarta #ae. $Gåaskanie. $Dwoma rÅkami jednocze×nie, gåaszczemy od czu- bka gåowy po bokach przez uszy i na waåy miÅ×nia czworoboczne- go. #af. $Ruch rozcierajęco-ugnia- tajęcy. $Dwoma rÅkami naprze- miennie wykonujemy =zgiÅtymi palcami= ruchy stanowięce poåę- czenie rozcierania i ugniatania. $Technikę tę opracowujemy kilka pasm: - w linii ×rodkowej gåowy, - od guzów czoåowych, po bo- kach linii ×rodkowej do otworu potylicznego, - od skroni, nad uszami i w dóå na waåy miÅ×nia czworo- bocznego. #ag. $Rozcieranie z przepycha- niem faådu. $Stajemy z boku pa- cjenta i opieramy jego gåowÅ o naszę klatkÅ piersiowę. $Pal- cami prawej rÅki podpychamy faåd skórny w kierunku rÅki lewej, cofajęc siÅ jednocze×nie w kie- runku otworu potylicznego. $Czterema palcami rÅki lewej, w tym samym czasie, rozcieramy podepchniÅty faåd. $Rozcieranie to prowadzimy w trzech pasmach po prawej i trzech po lewej stronie gåowy: - w linii ×rodkowej gåowy do otworu potylicznego, #ee - od guzów ko×ci czoåowej, po bokach linii ×rodkowej do otworu potylicznego, - od skroni nad uchem do otwo- ru potylicznego. #ah.$Uciski. $Ucisk caåej gåo- wy wykonujemy w dwóch pasmach dwoma rÅkami jednocze×nie: - $Dåonie z odwiedzionymi kciukami przechodzę od czubka gåowy przez uszy i w dóå na waåy miÅ×nia czworobocznego. - $Od czubka gåowy po tylnej stronie gåowy z zej×ciem na miÅ- ×nie karku. #ai. $Oklepywanie gåowy. $Opuszkami palców obu ręk wy- konujemy oklepywanie po caåej powierzchni gåowy. $Palce pracu- ję naprzemiennie, przypominajęc szybkę grÅ na pianinie. #bj. $Oklepywanie czoåa. $W sposób opisany przy masažu czoåa wykonujemy oklepywanie dwoma poprzecznie uåožonymi rÅ- kami. $Wskazówki i przeciwwskazania do stosowania masažu $Wskazania do stosowania masa- žu možna podzieli na wskazania do stosowania masažu caåkowitego i wskazania do stosowania masažu czÅ×ciowego. $Wskazania do masažu caåkowitego $Masaž ogólny jeszcze niedawno stosowany byå w leczeniu otyåo×- ci, dny i cukrzycy. $Obecnie, poprzez wprowadzenie nowych me- tod leczenia tych schorze„, ma- saž traktowany jest jako uzupeå- nienie kuracji. $Natomiast sze- roko stosuje siÅ masaž ogólny w stanach wyczerpania u osób bez zmian organicznych, w rekonwale- scencji jako masaž kondycyjny, jak równiež w sporcie. $Možna go stosowa w ogólnych zaburzeniach statyki jako sposób zapobiegania odležynom, zaburzeniom w ukåa- dzie kręženia i oddychania. #eg $Masaž ogólny wykorzystuje siÅ równiež w leczeniu nerwic typu psychogennego. $U dzieci dobre efekty lecznicze uzyskuje siÅ w leczeniu krzywicy, hipotrofii, hipotonii miÅ×niowej i nadwagi. $Wskazania do masažu czÅ×ciowego $Choroby ukåadu kręženia: - $Przewlekåa niewydolno׏ kręženia obwodowego. - $Obnižone ci×nienie krwi. - $Nieznacznego stopnia otåuszczenia serca. - $Stwardnienie tÅtnic obwodo- wych =bardzo delikatny masaž=. - $Stany po zakrzepowym zapa- leniu žyå =nie wcze×niej niž #f miesiÅcy po ustępieniu stanu ostrego=. - $Choroba $Raynauda. - $Choroba $Burgera =$I i $Ii stadium choroby=. - $Zespoåy žylakowe bez owrzo- dze„. $Choroby ukåadu oddechowego: - $Rozedma påuc. - $Niedodma påuc. - $Przewlekåy niežyt oskrzeli. - $Astma oskrzelowa =w okresie miÅdzynapadowym=. - $Stany po zabiegach torako- chirurgicznych. - $Stany po zapaleniu påuc i oskrzeli. $Choroby skóry: - $Zaburzenia odžywcze. - $Choroby naczy„ limfatycz- nych. - $Przewlekåe odmroženia. - $Blizny pourazowe i pozabie- gowe. - $Doåy poinsulinowe. - $W celach kosmetycznych. $Choroby miÅ×ni poprzecznie pręžkowanych: - $Przeciwdziaåanie zanikom miÅ×niowym z nieczynno×ci. - $Dla uzyskania przyrostu ma- sy miÅ×niowej. - $Zaniki miÅ×ni pochodzenia neurogennego. - $Zmiaždženia miÅ×ni. - $Zerwania wåókien miÅ×- #ei niowych. - $Wylewy krwawe ×ródmiÅ×nio- we. - $Przewlekåe stany zapalne miÅ×ni. - $ZmÅczenie miÅ×ni po wysiåku fizycznym. $Zaburzenia napiÅcia miÅ×ni gåadkich narzędów jamy brzusz- nej: - $Niedowåady žoåędka. - $Niedowåady jelit. - $Zaparcie nawykowe. - $OpadniÅcie trzewi. $Choroby nerwów obwodowych: - $Przewlekåe zapalenia ner- wów. - $Nerwobóle. - $Sympatialgie. - $Kauzalgie. - $Zapalenie wielonerwowe splotów nerwowych. - $W zespole wypadniÅcia kręž- ka miÅdzykrÅgowego. $Choroby o×rodkowego ukåadu nerwowego: - $Zapalenie przednich rogów rdzenia. - $Stany po urazach o×rodkowe- go ukåadu nerwowego. - $Choroby mózgu, opon mózgo- wych i choroby naczy„ krwiono×- nych mózgu. $Choroby narzędu ruchu: - $Ståuczenia. - $SkrÅcenia. - $ZwichniÅcia. - $Wylewy krwawe w tkankach miÅkkich po ustępieniu ostrego odczynu miejscowego. - $Zmiany przecięženiowe. - $Choroby ko×ci i stawów z przykurczami. - $Stany po zåamaniach =dopie- ro po peånej konsolidacji=. - $Stany pooperacyjne narzędu ruchu. - $Przewlekåe zapalenie stawów miÅ×ni i ×ciÅgien. - $Zapalenie pochewek ×ciÅgni- stych. - $Zmiany znieksztaåcajęce ko- stno-stawowe. - $Wady wrodzone oraz zaburze- nia rozwoju narzędu ruchu. - $Stany przed zabiegami #fa operacyjnymi narzędu ruchu. $Choroby reumatyczne: - $Wszelkie postacie go׏ca. - $Zmiany zwyrodnieniowo-wy- twórcze. - $Zmiany zwyrodnieniowe krÅ- gosåupa. - $Zmiany zwyrodnieniowe tka- nek miÅkkich. $Choroby dzieciÅce: - $Dysplazja stawu biodrowego. - $ZwichniÅcie stawu biodrowe- go. - $Wady postawy =skrzywienie krÅgosåupa=. - $Påaskostopie. $Choroby zawodowe: - $Choroba wibracyjna. - $Przewlekåa posta choroby $Banga. - $Przewlekåa posta choroby kesonowej. - $Nerwobóle w wyniku zatru. - $Zmiany wynikajęce ze zmien- nego mikroklimatu ×rodowiska pracy. - $Zmiany w narzędzie ruchu z przecięženia. - $Nerwice ruchowe i czynno×- ciowe zwięzane z charakterem i organizację pracy. - $Szczególnie ostrožnie nale- žy wykonywa masaž u pacjentów po kępielach kwasowÅglowych i borowinowych. $Przeciwwskazania do stosowania masažu $Nie naležy wykonywa masažu bez zlecenia lekarskiego. $W wę- tpliwych wypadkach masažysta wi- nien uzgodni z lekarzem szcze- góåy dotyczęce zabiegu. $Ponadto nie wykonujemy zabiegu: - $U chorych goręczkujęcych. - $W krwotokach lub przy za- groženiu ich występienia. - $W chorobach zakaŽnych. - $W ostrych stanach zapal- nych. - $W chorobach skóry, którym towarzyszę pÅcherze, wypryski i przerwanie cięgåo×ci. - $W postÅpujęcym zaniku miÅ×- ni. #fc - $W jamisto×ci rdzenia. - $W držęczce poražennej. - $W zapaleniu szpiku kostnego z przetokami. - $W åamliwo×ci ko×ci. - $We wczesnych stanach po zåamaniu ko×ci. - $Przy owrzodzeniu podudzi. - $W stanach ropnych. - $W zapaleniu žyå. - $Przy ×wiežych zakrzepach. - $W daleko posuniÅtej miaždž- cy. - $W niewyrównanych wadach se- rca. - $W chorobie nadci×nieniowej. - $Przy wystÅpowaniu tÅtnia- ków. - $W okresie cięžy. - $W okresie menstruacji. - $W chorobach nowotworowych. $Masaž powåok brzusznych jest przeciwwskazany w: - $Chorobie wrzodowej z krwa- wieniami. - $Kamicy wętrobowej i nerko- wej. - $Stanach zapalnych dróg žóå- ciowych. - $Chorobach jelit z owrzodze- niami, krwawieniami i przy prze- wlekåych niedrožno×ciach. - $Ostrych i podostrych zapa- leniach narzędów miednicy mniej- szej. - $Chorobach nowotworowych. - $Chorobach pasožytniczych. $Nie wykonujemy masažu powåok brzusznych przed upåywem dwóch godzin od spožycia posiåku przez pacjenta. #fe $Bibliografia #a. $Beck $Ernest $W.,$B.$S.,$M.$A, $Groer $M.,$R.$N.,$Ph.$D.: $Mosby.s atlas of $Functional human ana- tomy.- $St. $Louis - $Toronto - $London: $The $C.$V. $Mosby $Company, #aihb. #b. $Bochenek $A, $Reicherm.: $Anatomia czåowieka.- $Warszawa: $PZWL, #aifi. #c. $Jankowiak $J.: $Masaž leczniczy: $Warszawa $PZWL, #aigd. #d. $Kucharczyk $K, $Nowak $M.: $Anatomia i fizjologia czåowieka.- $Warszawa: $PZWL, #aigf. #e. $Podlewski $J. $K, $Chwalibogowska-$Podlewska $A: $Leki wspóåczesnej terapii.- $Warszawa: $PZWL, #aihg. #f. $Sokoåowska-$Pituchowa $J.: $Anatomia czåowieka.- $War- szawa: $PZWL, #aihh. #g. $Tidy $M.$N.: $¼wiczenia poprawcze i masaž leczniczy.- $Warszawa: $PZWL, #aife. #h. $Traczyk $W.$Z., $Trzebski $A: $Fizjologia czåowieka z ele- mentami fizjologii stosowanej i klinicznej.- $Warszawa: $PZWL, #aiij. #i. $Zaorski $J.: $PodrÅcznik mieszenia leczniczego,- $Warsza- wa: $PZWL, #aief. #aj. $ķaloudek $K: $Masaž.- $Praha: $Statni $Zdravotnicke $Nakladatelstvi, #aife. #fg $CzÅ׏ druga: masaž segmentarny $WstÅp $Masaž segmentarny, jako jeden z rodzajów masažu, jest zabie- giem fizykalnym. $Skåada siÅ z szeregu chwytów i opracowa„, których ×ci×le okre×lona techni- ka i kolejno׏ wykonania, przy uwzglÅdnieniu zasad dawkowania, pozwala na wykrywanie i usuwanie zmian chorobowych, a czÅsto rów- niež przyczyn chorobowych na drodze odruchowej. $W odróžnie- niu od masažu klasycznego, masaž segmentarny znajduje szczególne zastosowanie w leczeniu chorób narzędów wewnÅtrznych. $Twórcami masažu segmentarnego sę: kierownik oddziaåu i masažy- sta w $Instytucie $Promienio- lecznictwa $O. $Glaser oraz le- karz naczelny $Instytutu $Rentgenowskiego i $Promienio- lecznictwa doc. dr med. $W. $A. $Dalicho. $Na podstawie kilkunastolet- niej dziaåalno×ci praktycznej, w oparciu o prace licznych bada- czy =$Head, $Mackenzie, $Hansen, $Ricker, $Spera„ski, $Cornelius, $Hartmann, $Kohlrausch, $Lange, $Leube, $Dicke i inni= zajmuję- cych siÅ czynno×ciowymi wzajem- nymi oddziaåywaniami narzędów i tkanek organizmu, opracowali i opublikowali masaž segmentar- ny. $Metoda ta uwzglÅdnia wszelkie možliwe zmiany odruchowe powsta- jęce w róžnych tkankach i podaje sposoby ich usuwania poprzez za- stosowanie szczególnych, ×ci×le okre×lonych rÅkoczynów. $Ze wzglÅdu na wywieranie znacznego wpåywu na funkcjonowanie narzę- dów wewnÅtrznych oraz možliwo׏ leczenia i usuwania zmian odru- chowych w narzędach i tkankach metoda ta jest uzupeånieniem ma- sažu klasycznego lub, jak twier- dzę niektórzy, masaž klasyczny jest uzupeånieniem masažu seg- mentarnego. #fi $W księžce tej zajmÅ siÅ do- kåadnym omówieniem tej metody masažu oraz pokažÅ, jak pra- ktycznie wykonywa masaž segmen- tarny. $Podobnie jak w ($Masažu kla- sycznym) rezygnujÅ z zagåÅbiania siÅ w anatomiÅ i fizjologiÅ ma- jęc nadziejÅ, že czytelnik zna doskonale te zagadnienia będŽ uzupeåni swoje wiadomo×ci korzy- stajęc z literatury fachowej. $Pewne elementy anatomii i fi- zjologii, zwåaszcza ukåadu ner- wowego, zostanę omówione tylko na tyle, na ile jest to niezbÅd- ne do zrozumienia zagadnienia. $Adam $Zborowski $I. $CzÅ׏ teoretyczna #a. $Podstawy anatomiczne i fizjologiczne masažu segmentarnego $W bardzo wczesnym okresie rozwojowym komórki zarodka two- rzę pÅcherzyk zåožony z dwóch grup komórek: zewnÅtrznych sta- nowięcych jego ×cianÅ i we- wnÅtrznych skupionych w wÅzeå zarodkowy. $WÅzeå ten jest przy- mocowany do ×ciany pÅcherzyka, który zawiera nieco påynu. $Komórki wÅzåa zarodkowego ukåa- daję siÅ, w miarÅ rozwoju, w dwie warstwy zwane listkami zarodkowymi. $Sę to: listek za- rodkowy wewnÅtrzny, zwany endo- dermę, i listek zarodkowy ze- wnÅtrzny, zwany ektodermę. $W nastÅpnym etapie rozwoju powstaje miÅdzy innymi trzeci listek zarodkowy, zwany mezode- rmę, pochodny listka zewnÅtrz- nego. $Po wytworzeniu mezodermy rozpoczyna siÅ róžnicowanie #ga tych trzech listków i ksztaåto- wanie z nich tkanek i narzędów. $Z ektodermy powstaje ukåad ner- wowy i nabåonek powierzchni cia- åa. $Z endodermy rozwija siÅ na- båonek wy×cielajęcy przewód po- karmowy, oddechowy i ich gruczo- åy. $Mezoderma ma poczętkowo ksztaåt jednolitej påyty, która nastÅpnie dzieli siÅ na pasmo przy×rodkowe i boczne. $Pasmo przy×rodkowe zostaje podzielone przez påytkie szczeliny na od- cinki =praczåony, segmenty, so- mity=. $Tworzę one dwa szeregi uåožone wzdåuž linii ×rodkowej ciaåa zarodka po jego stronie grzbietowej. $Pasmo boczne jest poåęczone z przy×rodkowym mezo- dermę po×rednię. $Z segmentów mezodermy przy×rodkowej powsta- ję: szkielet osiowy =krÅgi=, miÅ×nie tuåowia i czÅ׏ wåa×ciwa skóry. $Každy wiÅc segment dzie- li siÅ wiÅc na zawięzek kostny =sklerotom=, zawięzek miÅ×niowy =miotom= i zawięzek skórny =de- rmatom=. $Z mezodermy po×redniej rozwija siÅ ukåad moczowy i påciowy. $Z mezodermy bocznej, zwanej tež mezodermę trzewnę, rozwijaję siÅ: miÅ×nie gåadkie, miÅsie„ sercowy, krew, ukåad na- czyniowy i tkanka åęczna. $Odcinkowa budowa ukåadu miÅ×- niowego zaciera siÅ w miarÅ po- suwania siÅ procesów rozwojo- wych. $Komórki miÅ×niowe przera- staję ležęce miÅdzy miotomami przegrody åęcznotkankowe, wsku- tek czego wiÅkszo׏ miÅ×ni za- wiera, po uko„czeniu rozwoju, skåadniki kilku miotomów. $Jedy- nie w odcinku piersiowym utrzy- muje siÅ ukåad odcinkowy =miÅ×- nie miÅdzyžebrowe=. $Podobnie zachowuje siÅ w zakresie klatki piersiowej segmentarny ukåad de- rmatomów. $Ukåad nerwowy rozwija siÅ z ektodermy zwanej neuroektoder- mę. $Poczętkowo jego zawięzek ma ksztaåt påytki, która zmienia siÅ w rynienkÅ, a wskutek zra- stania siÅ brzegów rynienki two- rzy siÅ cewa nerwowa cięg- #gc nęca siÅ wzdåuž tuåowia. $Jest to materiaå twórczy dla rdzenia krÅgowego i mózgowia. $Oba te twory wchodzę w skåad o×rodkowej czÅ×ci ukåadu nerwowego soma- tycznego, który przyjmuje bodŽce z otoczenia i umožliwia porusza- nie siÅ, unerwiajęc skåadniki narzędu ruchu. $W cewie nerwowej nastÅpuje róžnicowanie siÅ komó- rek. $Jedne z nich to neurobla- sty - zawięzek komórek nerwowych przewodzęcych bodŽce. $CzÅ׏ komórek wywÅdrowuje poza cewÅ nerwowę i ukåada siÅ wzdåuž niej, stanowięc zawięzki zwojów miÅdzykrÅgowych, czyli rdzenio- wych, i zwojów sympatycznych. $W samym rdzeniu krÅgowym komórki róžnicuję siÅ na ruchowe i czuciowe. $Wypustki komórek ruchowych opuszczaję rdze„ i tworzę korzenie przednie ner- wów rdzeniowych. $Komórki zwojów rdzeniowych maję dwie wypustki: jedna kieruje siÅ do rdzenia i wchodzi w skåad korzenia tyl- nego nerwu rdzeniowego, druga i- dzie na obwód i åęczy siÅ z ko- rzeniem przednim w nerw rdzenio- wy. $Nerw rdzeniowy dzieli siÅ na gaåÅzie gåówne: przednię i tylnę. $GaåÅzie przednie wra- staję w najbližej ležęce mioto- my, które sę zawięzkiem miÅ×ni przednich tuåowia: klatki pier- siowej, brzucha, szyi i ko„czyn. $GaåÅzie tylne równiež wrastaję w miotomy, których pozostaåa czÅ׏ jest zawięzkiem miÅ×ni wåasnych grzbietu. $GaåÅzie przednie nerwów rdzeniowych åę- czę siÅ miÅdzy sobę i tworzę sploty. $Jedynie w czÅ×ci pier- siowej utrzymuje siÅ påodowy ukåad segmentarny. $GaåÅzie tyl- ne nie tworzę splotów, stęd miÅ- ×nie wåasne grzbietu maję uner- wienie segmentarne. $Tak jak každy miotom otrzymu- je jeden nerw, tak i dermatomy pochodne segmentów maję swoje unerwienie przez wåókna czucio- we. $Dermatomy nie zachowuję ×cisåych granic miÅdzy sobę, najczÅ×ciej zachodzę na #ge siebie, stęd tež brak rozgrani- czenia unerwienia dermatomów. $W obrÅbie wegetatywnego =we- getacyjnego, autonomicznego, troficznego= ukåadu nerwowego wyróžniamy czÅ׏ wspóåczulnę =sympatycznę= i przywspóåczulnę =parasympatycznę=. $Ukåad wspóåczulny skåada siÅ z #bb-be zwojów nerwowych poåę- czonych ze sobę przez wåókna ne- rwowe, tworzęc pie„ wspóåczulny cięgnęcy siÅ po obu stronach krÅgosåupa od podstawy czaszki do ko×ci ogonowej. $Dzielimy go na czÅ׏ szyjnę, piersiowę, lÅ- dŽwiowę i krzyžowę. $Ilo׏ zwo- jów jest mniejsza niž ilo׏ zwo- jów rdzeniowych na skutek zlania siÅ o×miu zwojów w odcinku szyj- nym w trzy wiÅksze zwoje oraz piÅciu w odcinku lÅdŽwiowym rów- niež w trzy wiÅksze zwoje wspóå- czulne. $Obydwa pnie wspóåczulne poåęczone sę w odcinku lÅdŽwio- wym i krzyžowym gaåÅziami po- przecznymi. $Z ukåadem somatycz- nym pie„ wspóåczulny åęczy siÅ za pomocę gaåÅzi åęczęcych biaåych i szarych. $GaåÅzie åę- częce biaåe wychodzę z rogu bocznego rdzenia krÅgowego na poziomie segmentów $C#h lub $Th#a do $Th#ab, biegnę w korze- niach przednich nerwów rdzenio- wych, nastÅpnie dochodzę do zwo- jów wspóåczulnych zarówno na tym samym poziomie, jak i poåožonych wyžej i nižej. $Dlatego každy zwój zawiera wåókna z kilku seg- mentów rdzenia. $Od nerwów szyj- nych nie odchodzę gaåÅzie åęczę- ce biaåe, wobec czego zwoje szyjne sę zaopatrywane przez wåókna sympatyczne pochodzęce z #f górnych segmentów piersio- wych. $GaåÅzie åęczęce szare åęczę zwoje pnia sympatycznego z ner- wami rdzeniowymi, przebiegaję wraz z nimi na obwód i unerwiaję miÅ×nie gåadkie =równiež po- przecznie pręžkowane= i gruczo- åy. $Ze zwojów wspóåczulnych wy- chodzę gaåÅzie åęczęce sza- #gg re krótkie, dochodzęce do nerwów rdzeniowych, oraz gaåÅzie dåugie trzewne i naczyniowe. $GaåÅzie naczyniowe tworzę sploty w ×cia- nach naczy„ krwiono×nych i wraz z nimi podęžaję do narzędów. $GaåÅzie trzewne dochodzę bezpo- ×rednio do narzędów. $Wåókna przedzwojowe sympatyczne wycho- dzę z rdzenia krÅgowego, docho- dzę do zwojów pnia wspóåczulne- go, do splotów autonomicznych posiadajęcych równiež zwoje zwa- ne dawniej zwojami przedkrÅgowy- mi, dalej dochodzę do zwojów ×ród×ciennych w ×cianach narzę- dów. $CzÅ׏ wåókien przedzwojo- wych przechodzi przez zwoje pnia wspóåczulnego jako samodzielne nerwy trzewne, które odchodzę do splotu trzewnego w jamie brzusz- nej. $Wåókna wspóåczulne, wychodzę- ce ze zwojów pnia wspóåczulnego z obwodowo ležęcych zwojów wege- tatywnych lub ze zwojów miÅdzy- krÅgowych, wracaję do rdzenia krÅgowego zamykajęc åuk odrucho- wy. $Ukåad wspóåczulny pozostaje w ×cisåym zwięzku z ukåadem wspóåczulnym i zaopatruje te sa- me narzędy. $Z wyjętkiem nerwów miednicznych wåókna przywspóå- czulne nie przebiegaję samo- dzielnie, lecz dochodzę do na- rzędów wewnÅtrznych, naczy„, gruczoåów, miÅ×ni gåadkich i na- czy„ skóry drogę nerwów czaszko- wych i rdzeniowych. $Ukåad przy- wspóåczulny grupuje siÅ w czÅ׏ gåowowę, czÅ׏ krzyžowę i rdze- niowę. $Komórki poczętkowe czÅ×- ci gåowowej znajduję siÅ w ję- drach ležęcych w ×ródmózgowiu i tyåomózgowiu. $Wåókna przebie- gaję razem z nerwami czaszkowymi $Iii, $Vii, $Ix i $X unerwiaję miÅ×nie gåadkie oka, gruczoåy åzowe i ×linowe, naczynia skóry gåowy, båonÅ ×luzowę jamy ustnej i nosowej. $NajwiÅkszym przed- stawicielem ukåadu przywspóå- czulnego jest nerw båÅdny, który unerwia narzędy szyi, klatki piersiowej i jamy brzusz- #gi nej. $CzÅ׏ rdzeniowa ukåadu przy- wspóåczulnego znajduje siÅ gåów- nie w odcinku krzyžowym rdzenia krÅgowego. $Wychodzęce z niej wåókna biegnę w nerwach krzyžo- wych od #b do #d, nastÅpnie odåęczaję siÅ od nich jako nerwy trzewne miedniczne, które docho- dzę do zwojów autonomicznych miednicznych. $Sę to wåókna przedzwojowe. $Wåókna pozazwojo- we dochodzę do miÅ×ni gåadkich ×cian czÅ×ci jelita grubego, na- rzędów moczowych i påciowych oraz do naczy„ krwiono×nych. $W pozostaåej czÅ×ci rdzenia krÅgowego komórki ukåadu przy- wspóåczulnego ležę w istocie po- ×redniej istoty szarej, a wycho- dzęce z nich wåókna przebiegaję przez korzenie przednie i tylne nerwów rdzeniowych do odpowied- nich narzędów. $Badania histologiczne $Bocke, $St@chra i innych wykazaåy, že obwodowe wypustki ukåadu wegeta- tywnego nie dadzę siÅ zróžnico- wa na wspóåczulne i przywspóå- czulne. $Obydwa ukåady tworzę wspólnę sie neurofibrylli, skęd odchodzę delikatne odgaåÅzienia tworzęce (siateczkÅ ko„cowę). $Siateczka ko„cowa otacza wszy- stkie komórki narzędów i može wpåywa na ich czynno׏. $Wpåyw ten dochodzi do skutku poprzez: - naczynia, których szeroko- ×cię zawiaduję wåókna przywspóå- czulne i wspóåczulne, - miÅ×niówkÅ gåadkę narzędów wewnÅtrznych, której napiÅcie može ulega zmianom na drodze wegetatywno-nerwowej, - przemianÅ materii, podlega- jęcę wahaniom ilo×ciowym przez zmiany ukrwienia i jako×ciowym za po×rednictwem okre×lonych substancji czynnych, - wpåywy troficzne, które do- chodzę do skutku na drodze waha„ ukrwienia, przemiany materii, przez wyåęczenie odczuwania bólu i przez specjalne troficzne wåó- kienka nerwowe. $W ten sposób mogę by #ha wywoåane zarówno nieznaczne za- burzenia czynno×ciowe, jak rów- niež ciŞkie zmiany organiczne. $O przebiegu procesów wegetatyw- nych decyduje pierwotnie narzęd obwodowy. $Czynno׏ trzewi, na- czy„, miÅ×ni gåadkich skóry, gruczoåów potowych itp. odbywa siÅ bez udziaåu ×wiadomo×ci czy woli, podczas gdy przeciÅcie ne- rwu rdzeniowego znosi czynno׏ gruczoåu wykonawczego, prze- rwanie nerwu wegetatywnego nie zakåóca czynno×ci zaopatrywanego narzędu. $Wpåyw unerwienia wegetatywne- go na narzędy wykonawcze zacho- dzi bezpo×rednio na drodze prze- wodzenia bodŽców oraz po×rednio przy pomocy neurotransmitterów. $Przy podražnieniu nerwu wspóå- czulnego wytwarza siÅ noradrena- lina, przy podražnieniu nerwu przywspóåczulnego - acetylocho- lina. $Wåęczenie tych hormonów tåumaczy przedåužone przewodnic- two bodŽców w ukåadzie wegetaty- wnym w stosunku do przewodnictwa nerwów rdzeniowych. $Noradrena- lina przenosi siÅ natychmiast na caåy ustrój poprzez ukåad kręže- nia, acetylocholina powstaje wprawdzie miejscowo, jednakže wåókna nerwowe wytwarzaję jedno- cze×nie acetylocholinoesterazÅ, która w uåamkach sekund znosi dziaåanie acetylocholiny, zanim dostanie siÅ ona do krwiobiegu. $Prawa rzędzęce podziaåem pra- cy w ukåadzie wegetatywnym nie zostaåy jeszcze caåkowicie po- znane. $Ukåad wspóåczulny pobu- dza procesy žyciowe, zawiaduje dysymilację i procesami obronny- mi, potÅguje rozwój energii oraz wzmaga czynno׏ narzędów, wywo- åuje dziaåanie uogólnione i može by pobudzony w caåo×ci. $Ukåad wspóåczulny zawiaduje czynno×- ciami zachowawczymi i ochronny- mi, czynno×ciami asymilacji, zwalnia czynno׏ narzędów, zmniejsza zužycie energii, zape- wnia gromadzenie zapasów, orga- nizuje reakcje lokalne. $W nor- malnych warunkach oba ukåa- #hc dy staraję siÅ zapewni možliwie optymalnę równowagÅ czynno×cio- wę, którę nazywamy napiÅciem we- getatywnym. $Okre×la ono model poszczególnego osobnika stano- więc jego najbardziej indywidu- alnę i staåę cechÅ, jak równiež påaszczyznÅ wyj×ciowę dla wszy- stkich dokona„ wegetatywnych. $Pomimo wszechobecno×ci unerwie- nia wegetatywnego jego samo- dzielno׏ jest wzglÅdna. $Stano- wi on tylko wažnę czÅ׏ w obrÅ- bie caåej regulacji wegetatyw- nej. $Celem skoordynowania poszczególnych zada„ ukåad wege- tatywny wspóådziaåa z innymi ukåadami sterujęcymi i podlega ich wpåywom. #a.#a. $uk odruchowy $Podstawowę czynno×cię o×rod- kowego ukåadu nerwowego jest od- bieranie bodŽców przez receptory i odpowiednie reagowanie na nie przez efektory. $Droga, jakę przebywa pobudzenie od receptora do efektora, stanowi åuk odru- chowy. $Každy åuk odruchowy skåada siÅ z piÅciu podstawowych czÅ×ci: - receptor, - droga do×rodkowa =aferent- na=, - o×rodek nerwowy, - droga od×rodkowa =eferent- na=, - efektor. $Ilo׏ neuronów w o×rodkach nerwowych przewodzęcych impulsy nerwowe od receptora do efektora jest róžna. $uk odruchowy prosty monosynaptyczny $Jest to najprostszy odruch na rozcięganie. $Zostaje on wywoåa- ny przez rozcięgniÅcie miÅ×nia szkieletowego. $Na skutek wydåu- ženia komórek intrafuzalnych we wrzecionkach nerwowo-miÅ×niowych dochodzi do pobudzenia zako„cze- nia pier×cieniowato-spiralnego, które jest zako„czeniem neuronu czuciowego. $Ciaåo tego #he neuronu znajduje siÅ w zwoju rdzeniowym. $Na skutek rozcięg- niÅcia zako„czenia pier×cienio- wato-spiralnego dochodzi do de- polaryzacji i przepåywu impulsów do rdzenia krÅgowego, gdzie po przej×ciu przez jednę synapsÅ zostaję pobudzone neurony rucho- we. $Te z kolei wysyåaję impulsy wywoåujęce skurcz miÅ×nia szkie- letowego o charakterze izome- trycznym lub izotonicznym. $Odruchy monosynaptyczne nazywa- ne sę równiež odruchami wåókien- kowymi. $uk odruchowy polisynaptyczny $Pobudzenie receptorów znajdu- jęcych siÅ np. w skórze jest od- bierane przez otaczajęce je wy- pustki neuronów czuciowych ze zwojów rdzeniowych i doprowadza- ne do istoty szarej rdzenia krÅ- gowego. $W istocie szarej pobu- dzenie jest przyjmowane przez neurony po×redniczęce. $Ilo׏ neuronów po×redniczęcych jest róžna w zaležno×ci od zåožono×ci odruchu. $Istnieję odruchy, w których uczestniczy wiele neu- ronów. $Pobudzenie z neuronów po×redniczęcych przekazywane jest na neurony ruchowe i dalej na narzęd wykonawczy, np. miÅ×- nie. $uk odruchowy autonomiczny $Do åuków odruchów autonomicz- nych zaliczamy: $uk trzewno-skórny. $Impulsy z narzędu wewnÅtrz- nego przekazywane sę do rdzenia zawsze na drodze wegetatywnej. $Možliwe sę tu dwie drogi: - za po×rednictwem zwoju pnia wspóåczulnego przez gaåęŽ åęczę- cę biaåę, zwój miÅdzykrÅgowy, korze„ tylny, róg tylny do rogu bocznego rdzenia; - poprzez zwój pnia wspóåczul- nego, poåęczenie w wyžej poåožo- nym zwoju pnia wspóåczulnego, korze„ tylny, róg tylny do rogu bocznego. #hg $CzÅ׏ ruchowa tego åuku bieg- nie od rdzenia do skóry. $Zaczy- na siÅ we wspóåczulnych lub przywspóåczulnych komórkach i- stoty szarej rdzenia krÅgowego, przechodzi przez korze„ przedni, gaåęŽ åęczęcę biaåę, segmentar- nie odpowiadajęcy lub sęsiedni zwój pnia wspóåczulnego =zjawi- sko przeåęczenia=, splot naczy- niowy i przez gaåęŽ åęczęcę sza- rę z nerwem rdzeniowym skóry. $Tę drogę powstaje przeczulica skóry i zwŞenie naczy„. $uk trzewno-miÅ×niowy. $Impulsy z narzędu wewnÅtrz- nego przekazywane sę do rdzenia za po×rednictwem zwoju pnia wspóåczulnego przez gaåęŽ åęczę- cę biaåę, zwój miÅdzykrÅgowy, korze„ tylny, róg tylny do rogu bocznego rdzenia i ko„czy siÅ bezpo×rednio lub za po×rednict- wem neuronów po×redniczęcych w komórkach przednich rogów rdzenia. $Dalej drogę zstÅpujęcę przez korze„ przedni i nerw rdzeniowy do miÅ×nia. $Na drodze tego åuku powstaje wzmožone na- piÅcie miÅ×ni. $uk trzewno-trzewny. $Pobudzenie z narzędu we- wnÅtrznego przechodzi do rdzenia poprzez zwój pnia wspóåczulnego, gaåęŽ åęczęcę biaåę, zwój miÅ- dzykrÅgowy, korze„ tylny, róg tylny, róg boczny i ko„czy siÅ w przywspóåczulnych lub wspóå- czulnych komórkach istoty szarej rdzenia krÅgowego. $Droga odpro- wadzajęca przebiega przez korze„ przedni, gaåęŽ åęczęcę biaåę, pie„ wspóåczulny lub wåókna przywspóåczulne do narzędu we- wnÅtrznego. $W przypadku odru- chów naczynio-ruchowych dochodzi do przeåęczenia w zwoju miÅdzy- krÅgowym, za po×rednictwem tzw. komórek przeåęcznikowych, z komórek trzewno-czuciowych na naczynio-ruchowe. $uk ten tåu- maczy wzajemne oddziaåywanie po- miÅdzy narzędami wewnÅtrznymi. #hi $uk skórno-trzewny. $Pobudzenie može przebiega ze skóry dwoma drogami: - przez nerw rdzeniowy, zwój miÅdzykrÅgowy, korze„ tylny, i- stotÅ szarę rdzenia krÅgowego i bezpo×rednio, lub za po×redni- ctwem neuronów po×redniczęcych, do komórek ukåadu wegetatywnego, - przez splot naczyniowy, od- powiadajęcy danemu segmentowi, lub sęsiedni zwój pnia wspóå- czulnego, gaåęŽ åęczęcę, korze„ tylny, istotÅ szarę rdzenia krÅ- gowego i bezpo×rednio, lub przy pomocy neuronów po×redniczęcych, do komórek ukåadu wegetatywnego. $CzÅ׏ zstÅpujęca przebiega od rogu bocznego przez korze„ przedni, gaåęŽ åęczęcę biaåę, odpowiadajęcy danemu segmentowi lub sęsiedni zwój pnia wspóå- czulnego do narzędu wewnÅtrz- nego. $W zwojach miÅdzykrÅgowych komórki somato-czuciowe mogę za pomocę komórek przeåęcznikowych wej׏ w poåęczenie z komórkami naczynio-ruchowymi. $W ten spo- sób mogę przebiega zarówno czy- ste odruchy skórno-trzewne i skórno-naczyniowe, jak równiež odruchy z tkanki podskórnej, miÅ×ni szkieletowych i ×ciÅgien. $uki odruchowe skórno-trzewne stanowię podstawÅ naukowę masažu segmentarnego. $uki odruchowe przebiegajęce na wyžszych szczeblach ukåadu nerwowego. $W tyåomózgowiu i miÅdzymózgo- wiu znajduję siÅ liczne o×rodki nadrzÅdne dla wažnych czynno×ci narzędów i tkanek, za× korze mó- zgowej podporzędkowane sę wszel- kie procesy zachodzęce w organi- zmie. $Z racji swoich nadrzÅd- nych funkcji mogę one wåęczy siÅ do každego åuku odruchowego, jednak ich wpåyw na åuki odru- chowe nie jest do ko„ca wyja×niony. #ia #a.#b. $Przewodzenie bólu $Strefy $Heada i $Mackenziego sę naturalnie ×ci×le zwięzane z segmentem, do którego przyna- ležy chory narzęd. $Z chorego narzędu drogę wspóåczulnę impuls dochodzi do rogu bocznego. $Tu rozpoczyna siÅ droga czucia trzewnego dochodzęca do wzgórza. $Je×li pobudzenie jest dosta- tecznie silne, ból zostanie od- czytany zmysåowo. $Je×li pobu- dzenie jest za såabe, ból zosta- je utajony i može zosta odczy- tany, ježeli pobudzenie bÅdzie mocniejsze. $Wykonywanie chwytów diagnostycznych powoduje pobu- dzenie receptorów skórnych i je- želi to pobudzenie występi w se- gmencie przynaležnym do chorego narzędu, odebrany bodziec zsumu- je z istniejęcymi bodŽcami bólu i pobudzenie bÅdzie odpowiednie do zmysåowego odczytania. $Zja- wisko to pozwala, przy zastoso- waniu odpowiednich rÅkoczynów, na wykrywanie sfer przeczulicy i punktów maksymalnych w segmen- tach zwięzanych z chorym narzę- dem wewnÅtrznym. #b. $Podstawy kliniczne masažu segmentarnego $Przytoczone wcze×niej elemen- ty anatomii i fizjologii daję podstawÅ do stwierdzenia, že pe- wne ×ci×le okre×lone okolice ciaåa =skóra, miÅ×nie, tkanka åęczna, naczynia i ko×ci= sę po- åęczone nerwowo, wewnętrz- wydzielniczo i humoralnie z okre×lonymi narzędami we- wnÅtrznymi i mogę na siebie wza- jemnie oddziaåywa tworzęc tzw. kręg czynno×ciowy. $Tak wiÅc ja- kikolwiek proces chorobowy w którym× z elementów krÅgu czynno×ciowego može dawa zmiany odruchowe mogę powstawa równiež w narzędach i tkankach odlegåych od ogniska chorobowego. $Head w #ahif roku jako pierw- szy zwróciå uwagÅ, že w choro- bach poszczególnych narzędów we- wnÅtrznych pewne odcinki #ic skóry wykazuję wzmožonę wražli- wo׏ na ucisk, dotyk, ciepåo i zimno, gdy tymczasem w normal- nych warunkach bodŽce te sę od- bierane åagodnie. $Mackenzie w #aiag roku zauwa- žyå, že w chorobach narzędów we- wnÅtrznych w miÅ×niach przynale- žnych segmentarnie dochodzi do przeczulicy bólowej i wzmožonego napiÅcia miÅ×ni. $Kohlrausch, $Leube i $Dicke zaobserwowali podobne zaležno×ci pomiÅdzy narzędami wewnÅtrznymi a tkankę åęcznę, w której obser- wowali wcięgniÅcia i obrzmienia. $Spostrzeženia te znajduję peåne potwierdzenie w czynionych nie- ustannie obserwacjach klinicz- nych. #b.#a. $Odruchowe objawy chorobowe - $W schorzeniach woreczka žóåciowego wystÅpuje przeczulica skórna w dolnym odcinku klatki piersiowej w segmentach $Th#f - $Th#aj. - $W dusznicy bolesnej wystÅ- puję bóle samoistne lub przy do- tyku w lewej poåowie klatki pie- rsiowej, promieniujęce do lewego ramienia. - $Procesy zapalne w krÅgosåu- pie =zdaniem $Risaka= wywoåuję zmiany w skórze w postaci roz- stÅpów w okolicy przykrÅgosåupo- wej. - $W chorobach påuc oraz w po- raženiu poåowicznym wystÅpuje poåowiczne pocenie siÅ pacjenta. - $W chorobach påuc obserwuje siÅ rozszerzenie naczy„ krwiono- ×nych po stronie chorego påuca, na wysoko×ci drugiego i trzecie- go žebra. - $W zapaleniu opåucnej i w schorzeniach jamy brzusznej obserwuje siÅ w odpowiednich se- gmentach ograniczone obrzÅki tkanki podskórnej. - $W zapaleniu wyrostka ro- baczkowego wystÅpuje ograniczone napiÅcie miÅ×niowe powåok brzusznych po prawej stro- #ie nie. - $W schorzeniach szczytów påuc obserwuje siÅ zmiany napiÅ- cia w miÅ×niach barków. - $W dusznicy bolesnej wystÅ- puje wzmožone napiÅcie w miÅ×- niach piersiowych. - $Liczne ostre schorzenia na- rzędów wewnÅtrznych =zapalenie påuc, kolka nerkowa, zapalenie wyrostka robaczkowego= mogę przebiega z odruchowymi wymio- tami. - $W chorobach påuc obserwuje siÅ boczne wygiÅcie krÅgosåupa w stronÅ chorę oraz bolesno׏ uciskowę mostka. - $W kamicy nerkowej obserwuje siÅ boczne skrzywienie krÅgosåu- pa. - $Obserwuje siÅ zaburzenia miesięczki w chorobach jelit i na odwrót - zaburzenia jelito- we w chorobach narzędów påcio- wych. - $W ropnych schorzeniach skó- ry, zwåaszcza w segmentach $Th#g - $Th#h, obserwuje siÅ gwaåtowne bóle žoåędka. - $Czyraki w obrÅbie twarzy czÅsto daję bóle promieniujęce do zÅbów. - $Poparzenia w segmentach $Th#ab - $L#a wywoåuję dolegli- wo×ci pÅcherza moczowego. - $Silne uderzenie w okolicÅ serca može spowodowa zatrzyma- nie jego czynno×ci. - $Blizny wywoåuję czÅsto do- legliwo×ci narzędów wewnÅtrz- nych. - $Zaparciom czÅsto towarzyszy wzmožone napiÅcie w miÅ×niach biodrowych i po×ladkowych. - $W zaburzeniach ukrwienia wystÅpuję bóle i (chromanie przestankowe). - $Dyskopatie szyjne bywaję przyczynę dolegliwo×ci serco- wych. - $Spondyloartrozy mogę prowa- dzi do zaburze„ žoåędkowo-jeli- towych =zaburzenia wydzielnicze, zaburzenia tonusu miÅ×niowego=. - $W przebiegu astmy obserwuje siÅ zwyrodnienia zwoju #ig szyjnego dolnego. $Przytoczone przykåady stano- wię tylko niewielkę czÅ׏ zmian chorobowych powstajęcych na dro- dze odruchowej. #c. $Unerwienie segmentarne skóry, miÅ×ni i narzędów wewnÅtrznych $Po zako„czeniu rozwoju påodo- wego wyróžniamy: - $Osiem segmentów szyjnych oznaczonych literę $C od såowa $Cerwicalis =$C#a - $C#h_=. - $Dwana×cie segmentów pier- siowych oznaczonych literami $Th od såowa $Thoracicus =$Th#a - $Th#ab_=. $W starszej litera- turze možna jeszcze spotka oznaczenia literę $D od såowa $Dorsalis. - $Piŏ segmentów lÅdŽwiowych oznaczonych literę $L od såowa $Lumbalis =$L#a - $L#e_=. - $Piŏ segmentów krzyžowych oznaczonych literę $S od såowa $Sacralis =$S#a - $S#e_=. - $Jeden segment zaopatrywany przez parÅ nerwów szczętkowych ze splotu guzicznego, oznaczony literami co od såowa $Coccygeus. $Zasåugę $Heada pozostanie przyporzędkowanie narzędom we- wnÅtrznym pewnych odcinków skó- ry. $Swoje obserwacje przedsta- wiå w formie graficznej. $Na podstawie obserwacji klinicznych schemat ten modyfikowano. $I tak powstaåy schematy $Dejerina- -$Hansena, $Hansena, $Hansena i $Schlicka, jednak w hoådzie pionierowi tej gaåÅzi medycyny nazywamy je sferami $Heada. $Za- patrywania róžnych badaczy na topografiÅ dermatomów nie sę je- dnolite. $Stęd tež róžni autorzy wykorzystuję róžne schematy. $Do niedawna najczÅ×ciej užywany byå schemat $Dejerina-$Hansena, jed- nak w ×wietle najnowszych danych najbardziej odpowiedni wydaje siÅ by schemat $Hansena. $Zo- staå on zaakceptowany przez #ii wiÅkszo׏ badaczy, jak równiež potwierdzony dla sfer åęcznot- kankowych. #c.#a. $Unerwienie segmentarne skóry $C#b-$C#c - $Skóra potylicy, karku i szyi. $C#d - $Skóra karku, dolnej czÅ×ci szyi, powyžej obojczyków. $C#e - $Dolna czÅ׏ karku, po- nižej obojczyków, przednia stro- na barku, przednia strona ramie- nia i przedramienia do nadgarst- ka. $C#f - $Waåy miÅ×nia czworo- bocznego, boczna powierzchnia barku, boczna powierzchnia ra- mienia, strona promieniowa przedramienia i kciuk. $C#g - $Okolica nadgrzebienio- wa, tylno-boczna strona ramie- nia, grzbietowa strona przedra- mienia, palce wskazujęcy i ×rod- kowy po stronie grzbietowej i dåoniowej. $C#h - $Okolica grzebienia åo- patki, przy×rodkowa i tylna strona ramienia, strona åokciowa przedramienia, palce #d. i #e. po stronie grzbietowej i dåonio- wej. $Th#a - $Skóra grzbietu od pierwszego krÅgu piersiowego uko×nie do doåu pachowego, z przodu poziomo ponižej obojczyków, na stronie przy×rod- kowo-przedniej ramienia, strona dåoniowa przedramienia do nadga- rstka. $Th#b - $Th#ab $Skóra grzbietu od wysoko×ci odpowiedniego krÅgu piersiowego sko×nie, lekko w dóå i do boku, od przodu prawie po- ziomo, segment $Th#ab dochodzi do podbrzusza. $L#a - $Z tyåu sko×nie w dóå i do boku, od przodu okolica pa- chwinowa. $L#b - $Od drugiego krÅgu lÅ- dŽwiowego do grzebienia biodro- wego, na udzie od boku i góry w kierunku czÅ×ci przy×rodkowej i ku doåowi równolegle i powyžej miÅ×nia krawieckiego. #aja $L#c - $Od trzeciego krÅgu lÅ- dŽwiowego w dóå i do boku, z przodu wzdåuž miÅ×nia krawiec- kiego do przy×rodkowej czÅ×ci okolicy kolanowej i do górnej jednej trzeciej przy×rodkowej czÅ×ci podudzia. $L#d - $Od czwartego krÅgu lÅ- dŽwiowego do krÅtarza wiÅkszego, z przodu boczna czÅ׏ jednej trzeciej ×rodkowej uda, przednia powierzchnia kolana, wewnÅtrzna czÅ׏ jednej trzeciej ×rodkowej podudzia. $L#e - $Od piętego krÅgu lÅdŽ- wiowego przez po×ladek, we- wnÅtrzno-bocznę powierzchniÅ uda do bocznej powierzchni kolana, z przodu uko×nie przez podudzie do grzbietu stopy i palców od #a. do #d., na podeszwie wyåęcz- nie wewnÅtrzny brzeg stopy wraz z paluchem. $S#a - $Od górnej czÅ×ci ko×ci krzyžowej przez po×ladek, ×rod- kowę jednę trzecię czÅ׏ uda po stronie przedniej, dóå podkola- nowy, tylno-boczna poåowa pod- udzia, po stronie podeszwowej palce od #b. do #e., na stronie grzbietowej wyåęcznie #e. palec i boczny brzeg stopy. $S#b - $œrodkowa czÅ׏ ko×ci krzyžowej, po×ladki, wewnÅtrzno- -tylna powierzchnia uda i pod- udzia až do kostki wewnÅtrznej. $S#c - $œrodkowa czÅ׏ po×lad- ka, krocze, moszna i pręcie. $S#d - $S#e - $Okolica odbytu, krocze, odbyt. $V - nerw czaszkowy =trój- dzielny=. $V#a - $Czoåo i szczyt czasz- ki, powieki górne, grzbiet nosa. $V#b - $Warga górna i górna poåowa policzka. $V#c - $Dolna poåowa policzka, skóra skroni i podbródka. #c.#b. $Unerwienie segmentarne miÅ×ni $C#a - $Drobne miÅ×nie karku. $C#b - $C#c - $MiÅ×nie szyi, w szczególno×ci miÅ×nie pochyåe i miÅsie„ czworoboczny. #ajc $C#d - $Przepona i miÅ×nie obrÅczy ko„czyny górnej. $C#e - $MiÅsie„ naramienny, dwugåowy ramienia, kruczoramien- ny, ramienno-promieniowy, pier- siowy wiÅkszy i mniejszy, nad- grzebieniowy i podgrzebieniowy. $C#f - $Piersiowy wiÅkszy i mniejszy, najszerszy grzbietu, zÅbaty przedni, trójgåowy ramie- nia, naramienny, obåy wiÅkszy i podåopatkowy. $C#g - $Prostowniki nadgarstka i palców oraz zginacze nadgarst- ka. $C#h - $Dåugie prostowniki i zginacze palców. $Th#a - $Drobne miÅ×nie dåoni i palców. $Th#b - $Th#f - $MiÅ×nie grzbietu i miÅ×nie miÅdzyžebro- we. $Th#g - $Th#i - $MiÅ×nie grzbietu i brzucha. $Th#aj - $Th#ab - $MiÅ×nie grzbietu i podbrzusza. $L#a - $Dolny odcinek miÅ×ni podbrzusza, miÅ×nie czworoboczny lÅdŽwi i krawiecki. $L#b - $MiÅsie„ lÅdŽwiowo-bio- drowy i miÅsie„ czworogåowy uda. $L#c - $MiÅsie„ lÅdŽwiowo-bio- drowy, przywodziciele uda i skrÅcajęce udo do wewnętrz. $L#d - $MiÅsie„ czworogåowy uda, prostowniki podudzia. $L#e - $MiÅ×nie po×ladkowy ×redni i maåy, póå×ciÅgnisty, póåbåoniasty, piszczelowy przed- ni, dwugåowy uda. $S#a - $MiÅsie„ po×ladkowy wielki, gruszkowaty, czworogåowy uda, prostowniki stopy, piszcze- lowy przedni, miÅ×nie strzaåko- we, dåugi prostownik palców. $S#b - $MiÅ×nie tylnej grupy podudzia, prostowniki palucha, drobne miÅ×nie stopy. $S#c - $MiÅ×nie poprzecznie pręžkowane ukåadu moczowego i odbytnicy. $S#d - $S#e - $MiÅ×nie krocza i odbytu. $V - nerw czaszkowy =trój- dzielny=. $V#a - $MiÅ×nie žwacze. #aje $V#b - $MiÅsie„ skrzydåowy. $V#c - $MiÅ×nie žuchwowo-gny- kowe. $Uwaga! $W unerwieniu segmen- tarnym miÅ×ni podano tylko naj- wažniejszych przedstawicieli poszczególnych grup miÅ×niowych. #c.#c. $Unerwienie segmentarne narzędów wewnÅtrznych $Aorta - $Th#a-$Th#h $Gruczoå piersiowy - $Th#d-$Th#f $Jelito cienkie - $C#c-$C#d $Moczowód - $Th#aj-$Th#ab i $L#a-$L#b $Narzędy påciowe wewnÅtrzne - $Th#aj-$Th#ab i $L#a-$L#c $Nerki - $C#d $Odbytnica - $Th#aa-$Th#ab i $L#a-$L#b $OkrŞnica wstÅpujęca - $C#c-$C#d i $Th#i-$L#a $OkrŞnica zstÅpujęca - $C#c-$C#d $Oskrzela - $Th#c-$Th#i $PÅcherz moczowy - $Th#aa-$Th#ab i $L#a-$L#c $PÅcherzyk žóåciowy - $Th#f-$Th#aj po stronie prawej $Påuca - $C#c-$C#d $Poprzecznica - $C#c-$C#d i $Th#i-$L#a $Przeåyk - $Th#c-$Th#e $Serce - $C#c-$C#d po stronie lewej $œledziona - $C#c-$C#d i $Th#h-$Th#aj po stronie lewej $Trzustka - $Th#g-$Th#i po stronie lewej $Wętroba - $C#c-$C#d po stro- nie prawej $Wyrostek robaczkowy - $Th#aa-$Th#ab po stronie pra- wej $ķoåędek - $C#c-$C#d i $Th#e-$Th#i po stronie lewej #ajg #d. $Technika masažu segmentarnego #d.#a $Dawkowanie masažu segmentarnego $Najtrudniejszym a zarazem najwažniejszym zagadnieniem w masažu segmentarnym jest zaga- dnienie dawkowania. $Od dawkowa- nia w znacznym stopniu zaležę róžnice w wynikach, jak równiež niepowodzenia poszczególnych ma- sažystów. $Masaž segmentarny, podobnie jak wiÅkszo׏ metod fi- zykoterapeutycznych, posåuguje siÅ sztucznym bodŽcem, który ma organizm nakåoni do odczynu. $Reakcja organizmu na ten bo- dziec, a zatem i jego dziaåanie zaležy od stanu reaktywno×ci ustroju oraz od siåy bodŽca. $Obydwa te czynniki naležy wåa×- ciwie oceni i zgra ze sobę, je×li ma zosta osięgniÅty sku- tek leczniczy. #d.#a.#a. $Stan reaktywno×ci ustroju $Ocena odczynowo×ci organizmu jest trudna do ujÅcia w reguåy oraz prawa i opiera siÅ gåównie na do×wiadczeniu, a nawet intui- cji. $Wažnę rolÅ odgrywa tu caåy szereg czynników, które naležy uwzglÅdni. $Tak jak dziaåanie tego samego leku može by róžne w zaležno×ci od aktualnego stanu odczynowo×ci ustroju, tak i ma- saž wykonany z takę samę siåę, w takim samym czasie u tego sa- mego pacjenta može wywoåa innę reakcjÅ. $Znane sę wahania dobo- we odczynowo×ci organizmu. $Rano odporno׏ na bodŽce jest wiÅksza niž wieczorem. $Dochodzi tu jeszcze róžnica w odczynowo×ci osobniczej ujÅta w róžnych typo- logiach =np.: wg. $Lamperta - typy $A i $B; wg. $Curry.ego typy $W-$R-$S; wg. $Petersena typy kameleona i pancernika=. $SprawÅ komplikuje dodatkowo fakt, že bardzo rzadko spotyka siÅ kra„cowo czyste typy. #aji $WiÅkszo׏ ludzi naležy do typów mieszanych. $Kolejnym czynnikiem utrudniajęcym okre×lenie stanu reaktywno×ci jest zmienno׏ re- akcji w zaležno×ci od stanu, w jakim znajdowaå siÅ dany na- rzęd czy naczynia krwiono×ne. $Ježeli np. podražnimy nerw wspóåczulny, wówczas naczynia krwiono×ne, pozostajęce poprzed- nio w spoczynku, zwŞę siÅ, je- ×li natomiast pozostawaåy pod dziaåaniem adrenaliny, ulegnę rozszerzeniu. $Podražnienie nerwu båÅdnego zamyka otwarty, a otwiera zamkniÅty wpust žoåędka. $Masaž po wysiåku miÅ×niowym wywoåuje przyspieszenie, a po odpoczynku - zwolnienie tÅtna. $Podejmowane badania wykazaåy róžnice w reakcji narzędów i tkanek w zaležno×ci od: sto- pnia ukrwienia, ciepåoty, kwaso- wo×ci organizmu, odžywienia. $Poczyniono równiež obserwacje stwierdzajęce róžnice w odczyno- wo×ci organizmu na masaž w zale- žno×ci od wieku, budowy konsty- tucjonalnej, påci i zawodu. $Wiek - $NiemowlÅta reaguję juž na såabe bodŽce. $Osobnicy w wieku #ae-cj lat wymagaję ma- sažu silnego. $Osobnicy w wieku #ca-ej lat najlepiej oddziaåywu- ję na bodŽce ×redniej siåy. $Osobnicy powyžej #ej roku žycia wymagaję bodŽców såabych. $Konstytucja - $Leptosomatycy wymagaję masažu od ×redniej siåy do mocnego przy dåugim czasie trwania zabiegu. $Atletycy wyma- gaję masažu silnego do granicy bólu, trwajęcego nieco krócej niž u leptosomatyków. $U pykni- ków možliwe, a nawet konieczne jest przekroczenie granicy bólu. $Zaleca siÅ równiež zwiÅkszanie siåy masažu przy kolejnych za- biegach. $Sympatykotonicy dobrze reaguję na silne bodŽce, podczas gdy parasympatykotoników naležy masowa ostrožnie i delikatnie. $Påe - $Kobiety wymagaję ma- sažu åagodniejszego niž mŞczyŽ- ni. #aaa $Zawód - $Pracownicy umysåowi wymagaję masažu såabszego niž pracownicy fizyczni. #d.#a.#b. $Siåa bodŽca w masažu segmentarnym $Siåa bodŽca zaležna jest od: - $Liczby objÅtych receptorów. $Zaležy ona od powierzchni maso- wanej, od liczby masowanych tka- nek, czyli od gåÅboko×ci oddzia- åywania masažem. $Zachodzę tu na ogóå stosunki wprost proporcjo- nalne. - $Siåy masažu. $Siåa masažu waha siÅ w zaležno×ci od zasto- sowanych technik: od lekkiego gåaskania do mocnych ugniata„ czy rozciera„. - $Czasu trwania. $W miarÅ czasu trwania zabiegu siåa musi wzrasta, poniewaž przy tej sa- mej wielko×ci powierzchni recep- tory dražnione sę w sposób po- wtarzalny. - $Techniki masažu. $Poszcze- gólne chwyty sę Žródåem zupeånie róžnych bodŽców, co wida po ich dziaåaniu. $Nie bez znaczenia jest rów- niež rozåoženie masažy w czasie oraz ich ilo׏. $Bodziec w miarÅ powtarzania wywoåuje przyzwycza- jenie organizmu i staje siÅ nie- skuteczny. $Z drugiej strony, okresowe powtarzanie bodŽca može wpåywa na czynno׏ narzędu sta- le w ten sam sposób, tak že przej×ciowe zmiany czynno×ciowe mogę ulec utrwaleniu. $Przy za- stosowaniu dužych odstÅpów po- miÅdzy zabiegami =np. tygodnio- we= každy pojedynczy masaž dzia- åa niezaležnie i samodzielnie. $Može jednak występi rodzaj uczulenia organizmu i wtedy rów- ne co do wielko×ci dawki wy- zwalaję wzmožone odczyny. #d.#a.#c. $Stan reaktywno×ci ustroju a siåa bodŽca w masažu segmentarnym $Dziaåanie masažu zaležy od aktualnego stanu wegetaty- #aac wnego ukåadu nerwowego. $Zalež- no׏ tÅ sformuåowaå $Wilder w postaci (prawa warto×ci wyj- ×ciowych): - ze wzrostem pobudzenia czÅ×- ci wspóåczulnej lub przywspóå- czulnej maleje jej pobudliwo׏; - im silniejsze jest pobudze- nie ukåadu wegetatywnego, tym såabsza jest jego reakcja na bo- dŽce pobudzajęce, natomiast moc- niejsza na bodŽce hamujęce; - w przypadku przedawkowania bodŽca, dziaåajęcego na ukåad wegetatywny, zachodzi zjawisko (przebicia) nadmiernego napiÅcia jednego ukåadu w stan pobudzenia drugiego, czyli dochodzi do re- gulacji przeciwstawnej. $Prawo to pozwala zrozumie, dlaczego przy zastosowaniu zbyt silnego bodŽca nastÅpuje pogor- szenie stanu zdrowia pacjenta. $Im gwaåtowniejsze objawy choro- bowe, im bardziej zaburzone sę fizjologiczne stosunki w ukåa- dzie wegetatywnym, tym såabszy musi by bodziec. $Stwierdziå to równiež $Kowarschik, ujmujęc swoje spostrzeženia w tzw. (pra- wo wzajemnie zwrotnej siåy bodŽ- ca). $Mówi ono, že siåa bodŽca musi pozostawa we wzajemnie zwrotnym stosunku do stopnia za- burzonej odczynowo×ci. $Ukåad wegetatywny nie znajdu- je siÅ w równowadze, lecz w pew- nym stanie charakterystycznym dla danego osobnika. $Je×li np. w okre×lonym ukåadzie wyj×ciowym zastosujemy åagodny bodziec, za- reaguje ukåad wspóåczulny, po- niewaž dla ukåadu przywspóåczul- nego bodziec ten jest za såaby. $Następi poprawa stanu zdrowia. $Ježeli w tym samym ukåadzie za- stosujemy masaž ze ×rednię siåę, može on by dla ukåadu wspóå- czulnego juž za silny, a dla ukåadu przywspóåczulnego jeszcze za såaby. $Następi pogorszenie stanu zdrowia, lub, w najlepszym wypadku, stan zdrowia pacjenta nie ulegnie zmianie. $Ježeli za- stosujemy bodziec silny, wówczas zareaguje ukåad przywspóå- #aae czulny i stan zdrowia pacjenta pogorszy siÅ. $Do×wiadczenie po- kazaåo, že przy doborze odpowie- dniej siåy bodŽca naležy sugero- wa siÅ granicę bólu i nie prze- kracza jej =z wyjętkiem pykni- ków=. $Jest to oczywi×cie grani- ca bardzo orientacyjna. $Nigdy nie wiemy, czy nasz masaž za- dziaåaå pobudzajęco czy hamujęco i na którę czÅ׏ ukåadu wegeta- tywnego. $Pewne jest tylko, že w razie przedawkowania organizm reaguje pogorszeniem siÅ stanu zdrowia i powstaniem przesuniŏ odruchowych, czyli zmian choro- bowych, powstaåych na drodze odruchowej w tkankach uprzednio zdrowych na skutek niewåa×ciwie wykonanego masažu. $Drugim czynnikiem pozwalaję- cym orientacyjnie okre×li wåa×- ciwę siåÅ masažu jest objaw na- czynioruchowy, czyli zaczerwie- nienie skóry w odpowiednich strefach. $Strefy zmienione chorobowo w poszczególnych jednostkach wy- kazuję, w niektórych ×ci×le okre×lonych miejscach, szczegól- nę wražliwo׏ na ból. $Okre×lamy je mianem punktów maksymalnych. $Istnieję dwie teorie dotyczę- ce siåy bodŽca, jaki powinien by skierowany na punkty maksy- malne: #a. $Sugerujęc siÅ granicę bó- lu, ze wzglÅdu na dužę wražli- wo׏ bólowę tych miejsc, zasto- sowany bodziec powinien by dužo såabszy od optymalnego, przyjÅ- tego dla danego zabiegu. #b. $Punkty maksymalne naležy opracowywa bardzo mocno =$Vo- gler=. $Obydwie teorie, sprzecz- ne na pierwszy rzut oka, daję siÅ wytåumaczy w oparciu o re- guåÅ $Arndtschultza. $Mówi ona, že såabe bodŽce pobudzaję proce- sy žyciowe, ×rednie potÅguję je, silne hamuję, a najsilniejsze znoszę. $W my×l tej zasady såabe bodŽce powoduję korzystny efekt leczniczy, przy silnych istnieje ryzyko pogorszenia stanu zdro- wia, przy zastosowaniu #aag najsilniejszych bodŽców dziÅki maksymalnemu odczynowi ogólnemu zapobiega siÅ reakcji ognisko- wej, uzyskujęc efekt leczniczy. $Badania kliniczne wykazaåy, že poniewaž nie možna usunę wszy- stkich zmian odruchowych oddzia- åywujęc jedynie na punkty maksy- malne, teoriÅ bodŽców najsil- niejszych naležy odrzuci. $Oka- zaåo siÅ równiež, že nawet gdy osięgniÅto efekt leczniczy przy zastosowaniu bodŽców najsilniej- szych, jest on nietrwaåy. #d.#b. $Optymalne warunki stosowania masažu segmentarnego $Do×wiadczenia kliniczne oraz rozwažania teoretyczne lekarzy zajmujęcych siÅ masažem segmen- tarnym doprowadziåy do okre×le- nia optymalnych warunków stoso- wania masažu segmentarnego, przestrzeganie których daje mo- žliwo׏ uzyskania efektu leczni- czego. #a. $Czas trwania zabiegu. $Masujemy przeciÅtnie #bj minut. $Nieco dåužej wykonujemy zabieg w chorobach serca, wętroby i dróg žóåciowych. #b. $Siåa nacisku. $Siåa na- cisku powinna wzrasta przy po- suwaniu siÅ od powierzchni ciaåa w gåęb tkanek, male natomiast - przy przesuwaniu siÅ od boku w kierunku do krÅgosåupa i od doåu ku górze. #c. $OdstÅpy miÅdzy zabiegami. $W wiÅkszo×ci chorób možna maso- wa pacjenta codziennie. $W ciŞszych przypadkach masuje- my #c, a nawet #b razy w tygod- niu. #d. $Liczba zabiegów jest nie- ograniczona. $Masujemy až do usuniÅcia wszystkich uchwytnych zmian odruchowych. $Zauwažono, že ježeli po usuniÅciu zmian odruchowych wykonamy dodatkowo wiÅcej niž piŏ zabiegów, to zmiany odruchowe powracaję na nowo. #e. $Im gwaåtowniejsze #aai objawy chorobowe, tym såabszy masaž musi by zastosowany. #f. $Przy doborze siåy masažu naležy sugerowa siÅ granicę bó- lu oraz przekrwieniem tkanek w segmentach zajÅtych. #g. $Punkty maksymalne masuje- my åagodniej aniželi ich otocze- nie. #h. $Przekroczenie zasad daw- kowania w masažu segmentarnym poznajemy po pogorszeniu siÅ stanu zdrowia pacjenta oraz po powstaniu przesuniŏ odrucho- wych. $Naležy jednak pamiÅta, že nie zawsze pogorszenie samo- poczucia pacjenta spowodowane jest zåym dawkowaniem. $Istnieje caåy szereg czynników wpåywaję- cych na aktualny stan zdrowia. #i. $Každy chwyt masažu, zaró- wno diagnostyczny, jak i leczni- czy, powinien by poprzedzony i zako„czony gåaskaniem. #aj. $Ježeli dany chwyt lecz- niczy zostanie przerwany w cza- sie jego wykonywania, nie možna go kontynuowa, lecz naležy roz- poczę od nowa. #aa. $Przerwanie zabiegu masa- žu jest niedopuszczalne. $Ježeli z bardzo wažnych przyczyn zostaå jednak przerwany, naležy go roz- poczę od nowa. #ab. $Každy chwyt w masažu po- wtarzamy dwukrotnie. #ac. $Každy zabieg powinien by poprzedzony i zako„czony chwytami diagnostycznymi celem stwierdzenia poprawno×ci wy- konanego masažu, jak równiež po- prawno×ci caåego leczenia. #ad. $Ze wzglÅdu na wystÅpuję- ce u masažysty róžnice w sile, czuciu i temperaturze pomiÅdzy rÅkę lewę i prawę, tam gdzie jest to možliwe, užywamy tej sa- mej rÅki. #ae. $Aby nie upo×ledza wy- krywania zmian i ich usuwania, w masažu segmentarnym rezygnuje- my z užywania jakichkolwiek ×ro- dków po×lizgowych. #af. $Przy wykonywaniu zabie- gów naležy pamiÅta, že w masažu segmentarnym obowięzuje #aba nas kierunek dogåowowy i dokrÅ- gosåupowy. $Masaž ko„czyn rozpo- czynamy od czÅ×ci proksymalnych =bližszych=, ko„czymy na czÅ×- ciach dystalnych =dalszych=, ma- sujęc w kierunku dosercowym. #d.#c. $Wykrywanie i usuwanie zmian odruchowych w skórze $Nieodzownym warunkiem sku- tecznego leczenia masažem seg- mentarnym jest odnalezienie wszystkich zmian odruchowych, poniewaž tylko wtedy možna je usunę. $Naležy pamiÅta, že sprzŞone segmentarnie strefy sę zmienione najczÅ×ciej tylko w pewnych odcinkach, rzadko w caåo×ci. $Wielko׏ i umiejsco- wienie tych zmian jest róžne i zaležy od cech osobniczych. $Naležy równiež pamiÅta, že niektóre uprzednio niejedno- znaczne objawy odruchowe mogę ujawni siÅ dopiero podczas le- czenia. $Zmianom odruchowym w skórze mogę ulega: #a. $Wražliwo׏ czuciowa. $Wražliwo׏ ta odnosi siÅ raczej do dotyku i ucisku, a w mniej- szym stopniu do zmian temperatu- ry. $Pacjent czÅsto skaržy siÅ na uczucie tÅpego ucisku, napiÅ- cia, obrzmienia i pieczenia. - $Wykrywanie przez lekkie po- cieranie ko„cem igåy. $Przy przekroczeniu granicy przeczuli- cy lekki dotyk odczuwa siÅ jako bolesny. - $Wykrywanie przez åaskota- nie. $Uczucie åaskotania w obrÅ- bie stref przeczulicy zostaje zawsze zniesione. - $Wykrywanie przez unoszenie faådu skórnego. $SkórÅ i tkankÅ podskórnę unosi siÅ åagodnie po- miÅdzy kciukiem i palcem wskazu- jęcym, lekko uciskajęc. $W razie przeczulicy pacjent odczuwa tÅ- py, uciskowy, piekęcy, tnęcy lub kåujęcy ból. $Wažne jest, aby przeprowadzi badanie porównaw- cze po stronie zdrowej. #abc $Naležy - w tym wypadku - wyklu- czy zaburzenia czucia pochodze- nia o×rodkowego lub z innych przyczyn. #b. $Zmiany ukrwienia. $Može tu występi objaw zwŞenia lub rozszerzenia naczy„ krwiono×- nych. $NajczÅ×ciej jednak docho- dzi do zwŞenia naczy„, a tym samym zbledniÅcia w obrÅbie zmienionych stref. $Dostarczajęc pewnę ilo׏ ciepåa, možna spowo- dowa przekrwienie tych miejsc na skutek patologicznej reakcji. $Uåatwia to znacznie obserwacjÅ i ustalenie zakresu zmian. #c. $Zmiany oporu elektryczne- go. $W podražnionych strefach zmieniony jest opór elektryczny skóry. $Usuwanie zmian odruchowych w skórze polega na wykonywaniu poczętkowo åagodnego, a póŽniej coraz mocniejszego gåaskania. $Dobre efekty daje równiež sto- sowanie wibracji. #d.#d. $Wykrywanie i usuwanie zmian odruchowych w tkance åęcznej $W tkance åęcznej spotykamy nastÅpujęce zmiany odruchowe: - zmiany zagÅszczenia w postaci miÅkkich i spoistych obrzmie„, - pasmowo-ta×mowate wcięgniÅ- cia, - påaskie wgåÅbienia, umiejs- cowione w gåÅbszych warstwach skóry i tkanki podskórnej. $Zmiany te wykrywamy stosujęc nastÅpujęce metody: - $Wykrywanie poprzez oględa- nie. - $Wykrywanie sposobem $Grugu- rina. $Polega na wykonaniu krót- kich i lekkich uderze„ w skórÅ dåoniowę powierzchnię palca ×ro- dkowego, co pozwala wyczu róž- nicÅ napiÅcia tkanki åęcznej. - $Wykrywanie poprzez obmacy- wanie. $Wykonujemy obmacy- #abe wanie påasko uåožonę dåonię z doåęczeniem lekkiego ucisku zgiÅtymi palcami. $Zdrowa skóra jest elastyczna i åatwo poddaje siÅ przy ucisku. $Przy występie- niu spoistego obrzmienia opór skóry jest zdecydowanie wiÅkszy, za× przy obrzmieniu miÅkkim mamy wraženie jak przy obmacywaniu gębki. - $Wykrywanie przez unoszenie faådu. $Unoszęc lekko do góry uchwycony faåd skórny, wykrywamy zwiÅkszone napiÅcie tkanki åęcz- nej. $Uniesienie faådu jest w tym przypadku dužo trudniejsze niž w tkance zdrowej lub nawet niemožliwe. - $Wykrywanie kresę $Dicke. $Kresa diagnostyczna oraz påasz- czyznowe przesuniÅcie tkanki podskórnej w stosunku do powiÅzi nadaję siÅ do wykrywania zarówno zmian påytko, jak i gåÅbiej po- åožonych. $Usuwanie zmian chorobowych w tkance åęcznej: - $W obrzmieniach wykonujemy delikatnę wibracjÅ i chwyt piåo- wania. - $We wcięgniÅciach stosujemy chwyt cięgnienia, gåÅbokie gåa- skanie, ugniatanie i pocieranie. - $W przypadku wgåÅbie„ stosu- jemy waåkowanie, gåÅbokie ugnia- tanie i chwyt na wyrostki kolczyste. #d.#e. $Wykrywanie i usuwanie zmian odruchowych w tkance okostnej $Wykrywanie zmian w tkance okostnej možliwe jest jedynie przy zwiotczeniu tkanki miÅ×nio- wej. $Wykrywanie tych zmian po- lega na przesuwaniu opuszków pionowo ustawionych palców po czÅ×ciach miÅkkich pokrywajęcych okostnę. $Wyczu možna wcięgniÅ- cia påaskie, zaniki i nawar- stwienia okostnej. $Równocze×nie wystÅpuje w tych miejscach wzmo- žone odczucie bólu. $Usu- #abg wanie zmian odruchowych w tkance okostnej polega na okrŞnym roz- cieraniu. $W przypadku stwier- dzenia zmian w ko×ci krzyžowej, åonowej, czoåa oraz grzebieniu biodrowym, mostku lub potylicy usuwamy je stosujęc specyficzne opracowanie segmentarne. $W przypadku zrostów opåucnej, dychawicy i rozedmy påuc doåę- czamy do masažu segmentarnego sprŞynowanie klatki piersiowej. #d.#f. $Wykrywanie i usuwanie zmian odruchowych w miÅ×niach $W miÅ×niach spotykamy nastÅ- pujęce objawy odruchowe: - przeczulicÅ, - ograniczone zwiÅkszenie na- piÅcia miÅ×niowego, - strefowe zwiÅkszenie napiÅ- cia miÅ×niowego, - myogelozy, - zmiany w ukrwieniu miÅ×ni, - nadmiernie obnižone napiÅcie miÅ×niowe. $Wykrywanie zmian w miÅ×niach: - $Wykrywanie poprzez uchwyce- nie faådu miÅ×niowego. $Faåd ujmujemy pomiÅdzy kciuk a palec wskazujęcy. $Przy wystÅpowaniu zmian odruchowych pacjent zgåosi przeszywajęcy ból. - $Wykrywanie poprzez obmacy- wanie. $Wykonujęc okrŞne ruchy pionowo ustawionymi palcami, staramy siÅ wyszuka obszar zwiÅkszonego napiÅcia miÅ×niowe- go lub myogelozy, cechujęcej siÅ wiÅkszę zbito×cię tkanki miÅ×- niowej w postaci guzków wystÅpu- jęcych przewažnie na brzegach miÅ×ni. $Usuwanie zmian odruchowych w miÅ×niach: - $PrzeczulicÅ usuwamy za po- mocę gåaska„ i wibracji. - $Ograniczony wzrost napiÅcia miÅ×niowego usuwamy stosujęc åa- godnę wibracjÅ i chwyt przy×ru- bowania. - $W przypadku strefowego wzrostu napiÅcia miÅ×nio- #abi wego stosujemy åagodnę wibracjÅ, rozcieranie, chwyt posuwu i wstrzęsanie miednicy. - $W obnižonym napiÅciu miÅ×- ni, w niedokrwieniu miÅ×ni i w zanikach miÅ×niowych stosu- jemy przede wszystkim silnę wi- bracjÅ. - $W myogelozach stosujemy silne ugniatanie. - $W przypadku zmian w miÅ×niu biodrowo-lÅdŽwiowym, w miÅ×niach åopatki, karku i gåowy stosujemy specyficzne segmentarne opraco- wanie tych miÅ×ni. #d.#g. $Wykrywanie punktów maksymalnych $Punktem maksymalnym okre×lamy miejsce o szczególnej wražliwo×- ci na ból. $Punkty maksymalne mogę siÅ znajdowa we wszystkich tkankach zarówno w skórze, jak i tkance miÅ×niowej, åęcznej czy okostnej. $Obok bólu, wystÅpuję- cego przy lekkim dotyku, spoty- kamy zwiÅkszenie na niewielkim odcinku napiÅcia miÅ×niowego, myogelozy, obrzmienie miÅkkie lub spoiste, a takže wgåÅbienia w tkance åęcznej i wgåÅbienia na okostnej. $Do wykrywania punktów maksymalnych užywamy zåęczonych palców ustawionych pionowo do powierzchni lub stawu miÅdzypa- liczkowego palca wskazujęcego. $Punkty maksymalne stwierdzamy na podstawie tÅpego, w gåęb drę- žęcego lub ostrego bólu o chara- kterze kåujęcym. #d.#h. $Kolejno׏ postÅpowania $Pacjent w czasie wykonywania zabiegu powinien by caåkowicie odprŞony. $Przy wykonywaniu ma- sažu w pozycji ležęcej pacjenta ukåada siÅ na kozetce na brzu- chu. $Ko„czyny górne, lekko zgiÅte w stawach åokciowych, chory ma uåožone wzdåuž tuåowia, gåowÅ skrÅconę w bok. $Przy ma- sažu w pozycji i siedzęcej ko„czyny górne chorego powinny spoczywa na jego kolanach #aca będŽ na oparciu krzesåa lub ko- zetce, co wpåywa na rozluŽnienie miÅ×ni klatki piersiowej i tuåo- wia. $W masažu segmentarnym w ko- lejno×ci wykonujemy: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Masaž korzeni nerwowych po obu stronach krÅgosåupa =chwyt przy×rubowania, chwyt na wyrostki kolczyste, chwyt piåo- wania - przy masažu w pozycji ležęcej lub chwyt przy×rubowania obustronnego - przy masažu w po- zycji siedzęcej=. #c. $Opracowanie zmienionych chorobowo segmentów. $Opracowa- nie rozpoczynamy od segmentów ležęcych najnižej oraz od zmian poåožonych bardziej po- wierzchownie. $Przy opracowaniu danego segmentu przesuwamy siÅ zawsze w kierunku do krÅgosåupa i do gåowy. #d. $Zaleca siÅ nieomijanie w czasie pierwszych zabiegów punktów maksymalnych, lecz ich åagodniejsze masowanie =z wyjęt- kiem chorób serca, wętroby i dróg žóåciowych=. $Masujęc kolejno opracowujemy: - grzbiet, - miednicÅ, - klatkÅ piersiowę, - kark i gåowÅ, - brzuch, - ko„czyny. #d.#i. $PrzesuniÅcia odruchowe $PrzesuniÅciami odruchowymi nazywamy zmiany chorobowe po- wstaåe na drodze odruchowej w tkankach uprzednio zdrowych wskutek niewåa×ciwie wykonanego masažu. $Wyróžniamy #af przesuniŏ odruchowych: #a. $Przy opracowaniu tkanek okoåo trzeciego i czwartego krÅ- gu lÅdŽwiowego po stronie prawej =zabieg stosowany przy le- #acc wostronnej rwie kulszowej= mogę siÅ pojawi w chorej ko„czynie bóle, kåucia w okolicy kostki wewnÅtrznej i na stronie podeszwowej stopy oraz mrowienie i drÅtwienie ko„czyny. $Przeciwdziaåanie: masaž miÅ- dzy krÅtarzem wiÅkszym i guzem kulszowym. #b. $Przy opracowywaniu miÅ×ni nadgrzebieniowego i podgrzebie- niowego, zwåaszcza w okolicy wy- rostka barkowego, mogę występi mrowienia i drÅtwienia rÅki. $Przeciwdziaåanie: masaž doåu pachowego. #c. $Opracowanie lewego doåu pachowego može wywoåa bóle i uczucie gniecenia w okolicy serca. $Przeciwdziaåanie: masaž lewe- go brzegu klatki piersiowej. #d. $Masaž karku powoduje cza- sem bóle i zawroty gåowy oraz uczucie senno×ci. $Przeciwdziaåanie: masaž skro- ni, okolicy czoåa i gåaskanie powiek. #e. $Przy opracowywaniu grzbietu mogę siÅ pojawi napiÅ- cia tkanek w obrÅbie szyi i kla- tki piersiowej. $Przeciwdziaåanie: masaž przedniej ×ciany klatki piersio- wej. #f. $U osób ze zmianami choro- bowymi w sercu, niezaležnie od leczonego innego narzędu, przy masowaniu miejsca miÅdzy przy- ×rodkowym brzegiem lewej åopatki a krÅgosåupem w segmencie $Th#b-$Th#c može występi napad dusznicy bolesnej. $Przeciwdziaåanie: masaž lewej poåowy klatki piersiowej, okoli- cy mostka oraz dolnego lewego brzegu klatki piersiowej. #g. $W czasie opracowywania dolnych segmentów piersiowych i segmentów lÅdŽwiowych, a wiÅc w obrÅbie grzbietu i miednicy, mogę siÅ pojawi tÅpe bóle w okolicy pÅcherza moczowego. $Przeciwdziaåanie: masaž pod- brzusza. #h. $Masaž tkanek w oko- #ace licy mostka, zwåaszcza przy za- stosowaniu rozcierania, powoduje czasem uczucie pragnienia i dåa- wienia. $Przeciwdziaåanie: gåaskanie gåÅbszych warstw tkanek w obrÅ- bie siódmego krÅgu szyjnego. #i. $Ježeli, masujęc w choro- bach žoåędka, przystępimy do opracowania punktu maksymalnego ponižej grzebienia åopatki na wysoko×ci barku, przed uprzednim rozluŽnieniem napiŏ nad dolnę poåowę åopatki, to ponownie wy- stępię bóle žoåędka. $Przeciwdziaåanie: masaž dolnego brzegu klatki piersiowej po stronie lewej i masaž dolnej czÅ×ci klatki piersiowej až do mostka. #aj. $Przy energicznym masowa- niu strefy obrzÅku w odcinku $Th#aj-$Th#ab po #cj do #abj mi- nutach po zabiegu mogę występi bóle pÅcherza moczowego, uczucie parcia na pÅcherz, a takže, je- ×li pacjent cierpi na zaparcia, mogę występi krwawienia jelito- we. $Przeciwdziaåanie: åagodny ma- saž podbrzusza. #aa. $Po wykonaniu wiÅcej niž piÅciu masažy, liczęc od momentu ustępienia wszystkich objawów odruchowych, mogę siÅ pojawi nowe zmiany odruchowe. $Przeciwdziaåanie: po dziesiÅ- ciodniowej przerwie stosowa le- czenie od nowa. #ab. $Ježeli w leczeniu chorób serca przystępimy do opracowania punktu maksymalnego, znajdujęce- go siÅ miÅdzy przy×rodkowym brzegiem lewej åopatki a krÅgo- såupem, przed usuniÅciem napiŏ w dolnych segmentach piersiowych i na przedniej poåowie klatki piersiowej može występi napad dusznicy bolesnej. $Przeciwdziaåanie: masaž lewej poåowy klatki piersiowej, przy mostku oraz masaž lewego dolnego brzegu klatki piersiowej. #ac. $W czasie opracowywania zgrubie„ w #f. do #i. miÅdzyže- brza mogę występi dole- #acg gliwo×ci sercowe. $Przeciwdziaåanie: masaž dolnego lewego brzegu klatki piersiowej. #ad. $Ježeli w chorobach wę- troby przystępimy do opracowania punktu maksymalnego, znajdujęce- go siÅ w strefie åęcznotkankowej miÅdzy krÅgosåupem a przy×rodko- wym brzegiem prawej åopatki w segmentach $Th#b-$Th#c, przed uprzednim rozluŽnieniem napiŏ i usuniÅciem zmian odruchowych w obrÅbie prawej åopatki može występi atak kolki wętrobowej. $Przeciwdziaåanie: gåaskanie i åagodne rozcieranie prawej po- åowy klatki piersiowej oraz opracowanie dolnego brzegu klat- ki piersiowej po stronie prawej. #ae. $W chorobach ukåadu mo- czowego masaž tkanek nad guzem kulszowym može wywoåa bóle postrzaåowe. $Przeciwdziaåanie: masaž seg- mentów lÅdŽwiowych. #af. $W przypadku lumbago ma- saž punktu maksymalnego, znajdu- jęcego siÅ w miÅ×niu czworobocz- nym lÅdŽwi, može wywoåa bóle podbrzusza i pÅcherza moczowego. $Przeciwdziaåanie: masaž powy- žej przedniego odcinka grzebie- nia biodrowego, nad spojeniem åonowym oraz caåe podbrzusze. #d.#aj. $Dziaåanie masažu segmentarnego $Odczyny ustroju na zabieg ma- sažu segmentarnego maję charak- ter miejscowy i ogólny. $Róžnice pomiÅdzy masažem klasycznym a segmentarnym maję charakter i- lo×ciowy, a nie jako×ciowy i wy- stÅpuję zwåaszcza w obrÅbie podražnionych segmentów. $Objawy dziaåania masažu seg- mentarnego možemy podzieli na objawy miejscowe i objawy ogól- ne. $Objawy miejscowe. - $Temperatura skóry wzrasta nawet o dziesiŏ stopni $Celsju- sza, równiež w nie masowa- #aci nych okolicach, i obniža siÅ do- piero po kilku godzinach. $Za- uwažono, že im nižsza jest tem- peratura wyj×ciowa skóry, tym wiÅkszy jest jej wzrost po masa- žu segmentarnym. - $Wzrasta ukrwienie zarówno skóry, jak i gåÅbiej poåožonych tkanek. $Zauwažalne jest zaczer- wienienie skóry jako objaw wzro- stu ukrwienia. $Poprawa kręženia w miÅ×niach i tkance åęcznej więže siÅ z odžywieniem i funk- cjonowaniem tych tkanek =tom ($Masaž klasyczny), rozdziaå ($Wpåyw masažu klasycznego na poszczególne tkanki)=. - $WystÅpuje wzrost ruchomo×ci chorych stawów oraz wzrost siåy miÅ×niowej. $Objawy ogólne. - $Normalizacja i pobudzenie czynno×ci narzędów wewnÅtrznych =np.: praca nerek, perystaltyka jelit, wydzielanie soku žoåędko- wego itp.=. - $Wzrost pojemno×ci žyciowej påuc. $Wydzielina gruczoåów oskrzelowych staje siÅ luŽniej- sza i åatwiejsza do usuniÅcia. - $Obserwuje siÅ znaczne od- cięženie ukåadu kręženia dziÅki przyspieszeniu obiegu krwi, udrožnieniu naczy„ wåosowatych oraz wpåywowi na napiÅcie ×cian naczy„ obwodowych. - $Bardzo szybkie dziaåanie przeciwbólowe utrzymujęce siÅ przy pierwszych zabiegach przez kilka godzin. $Po kilku zabie- gach obserwuje siÅ czÅsto utrwa- lone dziaåanie przeciwbólowe. - $Wyrównanie stanu nadpobu- dliwo×ci ukåadu nerwowego. $Po- niewaž masaž segmentarny - o- prócz oddziaåywania odruchowego - wywoåuje równiež wpåyw zbližo- ny do masažu klasycznego, przeto stymuluje wydzielanie substancji dajęcych w efekcie przestrojenie ukåadu wegetatywnego na drodze humoralnej. - $Zmiany w ukåadzie hormonal- nym wpåywajęce na funkcjonowanie organizmu. #ada - $Podczas i po masažu kla- sycznym zužycie tlenu wzrasta prawie dwukrotnie w stosunku do warto×ci wyj×ciowej. $W masažu segmentarnym natomiast stwier- dzono na poczętku zabiegu zwiÅk- szone zužycie tlenu, które po- wraca do poziomu wyj×ciowego jeszcze w trakcie masažu. - $Obserwuje siÅ ogólny wzrost wydolno×ci organizmu. $Masaž se- gmentarny može znaleŽ zastoso- wanie w sporcie jako masaž przedstartowy =w odróžnieniu od masažu klasycznego=. #d.#aa. $Wskazania i przeciwwskazania do stosowania masažu segmentarnego $Zakres wskaza„ do masažu seg- mentarnego obejmuje wszystkie wskazania do masažu klasycznego, poszerzone o schorzenia narzędów wewnÅtrznych. $Gåównymi wskazaniami sę za- tem: - czynno×ciowe i przewlekåe choroby narzędów wewnÅtrznych, - zaburzenia kręženia, - czynno×ciowe, zwyrodnieniowe i przewlekåe go׏cowe choroby krÅgosåupa, stawów i tkanek miÅkkich, - stany pourazowe =skrÅcenia, zwichniÅcia, zåamania=, - zaburzenia wegetatywnego ukåadu nerwowego, - zaburzenia w funkcjonowaniu gruczoåów wewnętrz- wydzielniczych. $Wažna jest równiež možliwo׏ wykorzystania masažu segmentar- nego jako masažu sportowego, zwåaszcza przedstartowego. $Przeciwwskazania: - wszystkie ostre bakteryjne zapalenia tkanek i narzędów wy- magajęce interwencji chirurgicz- nej, - wszystkie zakaženia ogólne przebiegajęce z wysokę tempera- turę, #adc - ostre stany zapalne, - choroby nowotworowe, - krwawienia i krwotoki oraz groŽba ich występienia. $Sprawę dyskusyjnę jest, czy naležy stosowa masaž segmentar- ny tam, gdzie nie wystÅpuję zmiany odruchowe. $Kibler twier- dzi, že nie jest možliwe oddzia- åywanie ze stref, które mimo po- åęczenia segmentarnego nie wyka- zuję zmian odruchowych. $Glaser i $Dalicho uwažaję, že oddziaåy- wanie ze strefy odruchowej jest možliwe nawet wówczas, gdy nie udaje siÅ wykaza uchwytnych zmian odruchowych. $Jako dowód na to twierdzenie podaję fakt, že po ustępieniu wszelkich zmian odruchowych mogę występi nowe w przypadku dalszego wykonywania masažu. $Uwažam, že nie naležy wykonywa masažu segmentarnego w przypadku braku zmian odrucho- wych, gdyž albo nie uzyskamy e- fektu leczniczego, albo doprowa- dzimy do powstania tych zmian. $Ii. $CzÅ׏ praktyczna $A. $Gåaskania segmentarne $Wszystkie chwyty zarówno dia- gnostyczne jak i lecznicze po- winny by poprzedzone i za- ko„czone gåaskaniem. $Kierunek gåaska„ jest zgodny z kierunkiem wykonywania masažu segmentarne- go, a wiÅc dokrÅgosåupowy i do- gåowowy. $Wyróžniamy gåaskania wykonywane oburęcz =przy opraco- waniu grzbietu= i jednę rÅkę =np. gåaskanie miÅ×nia nadgrze- bieniowego=. #a. $Gåaskanie oburęcz od li- nii pachowych do krÅgosåupa. $W kolejnych pasmach posuwamy siÅ od $LS do $C#g. #b. $Gåaskanie (jodeåkowe). $Gåaskanie wykonujemy wzdåuž linii zaznaczonych na fotogra- fii. #c. $Gåaskanie (piåowe). $W gåaskaniu tym rozpoczynamy np. od uåoženia lewej rÅki na lewej linii pachowej pa- #ade cjenta, prawej rÅki na prawej linii pachowej. $Wykonujęc gåa- skanie schodzimy siÅ rÅkami na krÅgosåupie. $NastÅpnie odrywamy rÅce i ukåadamy lewę rÅkÅ na prawej linii pachowej za× prawę rÅkÅ - na lewej. $Gåaszczęc schodzimy siÅ rÅkami na krÅgo- såupie. $Tak postÅpujęc posuwamy siÅ od $LS do $C#g. #d. $Gåaskanie jednę rÅkę. $Wykonujemy w miejscu, które bÅdziemy opracowywa chwytami segmentarnymi =najpierw po jed- nej, a potem po drugiej stronie krÅgosåupa=. $B. $Chwyty diagnostyczne #a. $Oględanie. $Oględanie pozwala wykry zmiany w zabarwieniu skóry zwię- zane z zaburzeniami kręženia w strefach zmienionych segmenta- rnie. $Pozwala równiež na stwierdzenie miejsc obrzÅku i zmiany poåysku skóry. #b. $Obmacywanie. $Obmacywanie wykonujemy påasko uåožonę dåonię z doåęczeniem lekkiego ucisku zgiÅtymi palca- mi. $Chwyt ten pozwala wykry przede wszystkim zmiany w tkance åęcznej, wystÅpujęce w postaci miÅkkich lub spoistych obrzmie„. #c. $Opukiwanie metodę $Grugu- rina. $Polega ono na wykonywaniu krótkich i lekkich uderze„ w skórÅ dåoniowę powierzchnię palca ×rodkowego. $Opukiwanie pozwala wyczu róžnicÅ napiÅcia tkanki åęcznej. #d. $Kresa diagnostyczna $Dic- ke. $Wyróžniamy tu trzy rodzaje chwytów: - kresa diagnostyczna palcami ustawionymi pod kętem #fj sto- pni, - kresa diagnostyczna palcami ustawionymi pod kętem #ij sto- pni, - kresa diagnostyczna palcami uåožonymi poziomo i równolegle do krÅgosåupa. #adg $KresÅ diagnostycznę wykonuje- my od poziomu $LS-$C#g. $Odpo- wiednio uåožonę rÅkÅ przesuwamy wzdåuž krÅgosåupa. $Drugę rÅkę lekko gåaszczemy w kierunku do krÅgosåupa faåd powstajęcy przed rÅkę przepychajęcę. $Kresa dia- gnostyczna $Dicke pozwala na wy- krywanie zmian w tkance åęcznej zarówno påytko, jak i gåÅbiej poåožonych. $Przy ustawieniu palców pod kętem #ij stopni mo- žliwe jest równiež wykrywanie zmian w tkance okostnej oraz w miÅ×niach. #e. $Påaszczyznowe przesuwanie tkanek. $Chwyt ten wykonujemy lekko zgiÅtymi palcami. $Ustawione w badanym miejscu palce prze- suwamy ruchem posuwisto-zwrot- nym. $Przy występieniu wzmožone- go napiÅcia tkanki åęcznej za- kres przesuniŏ jest o wiele mniejszy niž przy tkance zdro- wej. $Przy tym badaniu naležy uwzglÅdni zmiany wystÅpujęce w tkance åęcznej, jednak nie wy- nikajęce z leczonego schorzenia =np.: blizny, sklerodermia, zmiany wynikajęce z uszkodzenia centralnego ukåadu nerwowego itp.=. #f. $Chwyt na miÅsie„ najdåuž- szy grzbietu. $Wykonujemy go najpierw po stronie prawej, potem po lewej od $LS do $C#g. $RÅka masažysty uåožona jest na ko×ci krzyžowej w poprzek krÅgosåupa. $Zåęczony- mi palcami prawej rÅki zabieramy faåd miÅ×niowy i dopychamy do krÅgosåupa. $Tak uåožonę rÅkę wykonujemy spiralne rozcieranie w kierunku do krÅgosåupa i do gåowy. $Teraz przechodzimy na drugę stronÅ kozetki i wykonuje- my, w ten sam sposób, chwyt rÅkę lewę po lewej stronie krÅgosåu- pa. $Chwyt ten pozwala wykry róžnicÅ napiÅcia w po- wierzchownych warstwach miÅ×nia najdåužszego grzbietu. #g. $Chwyt na gåÅbsze warstwy miÅ×nia najdåužszego grzbietu. $Sposób wykonania tego #adi chwytu jest podobny do poprzed- niego z tę róžnicę, že rÅkÅ wy- konujęcę badanie obcięžamy drugę rÅkę. $Chwyt ten wykonujemy rów- niež od $LS do $C#g i pozwala on wykry zmiany gåÅbokie w miÅ×niu najdåužszym grzbietu. #h. $Chwyt myszki podåužnej. $PomiÅdzy kciuki a pozostaåe palce ujmujemy faåd skórny. $Przesuwajęc siÅ z boku krÅgo- såupa =najpierw po stronie pra- wej, potem po lewej=, od wysoko- ×ci $LS do $C#g wykonujemy jak gdyby rolowanie skóry. $Przy znalezieniu zmian w tkance åęcz- nej w postaci wcięgniŏ faåd ulegnie zmniejszeniu, za× przy zlokalizowaniu obrzmie„ - po- wiÅkszy siÅ. $W obydwu przypad- kach rolowanie skóry bÅdzie bar- dzo utrudnione. #i. $Chwyt myszki poprzecznej. $Technika wykonania tego chwy- tu jest identyczna jak przy chwycie myszki podåužnej. $Inny jest natomiast kierunek wy- konania. $Chwyt ten wykonujemy od linii pachowej prawej do krÅ- gosåupa, od wysoko×ci $LS do dolnego kęta åopatki, a nastÅp- nie od lewej linii pachowej do krÅgosåupa, równiež od wysoko×ci $LS do dolnego kęta åopatki. $Chwyt ten pozwala wykry zmiany w tkance åęcznej w miejscach od- dalonych od krÅgosåupa, a szcze- gólnie w przestrzeniach miÅdzy- žebrowych. $Chwytem tym wykrywa- my równiež powierzchowne zmiany w miÅ×niach grzbietu, okolicy lÅdŽwiowej i piersiowej. $Uwaga! - $Stwierdzanie zmian odrucho- wych w miÅ×niach i okostnej musi odbywa siÅ przy caåkowicie rozluŽnionych miÅ×niach. - $Zdaniem $Teirich-$Leube i $Dicke nawet przy ostrožnym wykonywaniu kresy diagnostycznej $Dicke dochodzi bardzo czÅsto do niepožędanych odczynów wegetaty- wnych jak uczucie omdlewania, duszno׏, ucisk w okolicy serca. $Aby tego uniknę zalecaję #aea oni wykonywanie kresy diagno- stycznej $Dicke przy napiÅtych miÅ×niach. $NapiÅcie to nie upo- ×ledza wykrywania zmian, gdyž chodzi tu o stwierdzenie prze- suwalno×ci tkanek, a nie ich konsystencji. $C. $Chwyty lecznicze $Opracowanie grzbietu $Masaž grzbietu wykonujemy w pozycji ležęcej. $Pacjent uåo- žony jest na brzuchu. $RÅce, lekko zgiÅte w stawach åokcio- wych, uåožone sę wzdåuž tuåowia. $Gåowa skrÅcona w bok. #a. $Chwyt przy×rubowania pra- wostronnego. $Wykonujemy go prawę rÅkę. $Rozpoczynamy od uåoženia dåoni na ko×ci krzyžowej palcami po- przecznie do krÅgosåupa. $Zgina- jęc palce od drugiego do pięte- go, zagarniamy faåd skórno-miÅ×- niowy i dopychamy do krÅgosåupa. $Nasada dåoni spoczywa po prze- ciwnej stronie krÅgosåupa stano- więc podparcie. $Tak uåožonę rÅ- kę wykonujemy trzy okrŞne ruchy dręžęce w gåęb tkanek i w kie- runku do krÅgosåupa, a nastÅpnie bez odrywania dåoni åukiem zaga- rniajęc faåd przesuwamy siÅ na wyžszy segment. $Dociskajęc pal- cami od drugiego do piętego za- garniÅty faåd do krÅgosåupa, unosimy nieznacznie nadgarstek i przesuwamy nieco wyžej, tak aby rÅka uåožona byåa prostopa- dle do krÅgosåupa. $Po uåoženiu nadgarstka w odpowiednim miejscu przystÅpujemy do wykonania trzech okrŞnych dręžęcych ru- chów palcami w gåęb i do krÅgo- såupa jak poprzednio, po czym ponownie åukiem przesuwamy siÅ na wyžszy segment. $Tak postÅpu- jęc, posuwamy siÅ od $LS do $C#g. #b. $Chwyt przy×rubowania le- wostronnego. $Rozpoczynamy od uåoženia pra- wej dåoni na ko×ci krzyžowej. $Palce zwrócone sę w kierunku gåowy, a kciuk odwiedzio- #aec ny. $PrzekrÅcamy rÅkÅ tak, aby palce uåožone byåy prostopadle do krÅgosåupa, podpychajęc jed- nocze×nie kciukiem faåd skórno- -miÅ×niowy w kierunku krÅgosåu- pa. $Do tak uåožonej rÅki dosta- wiamy lewę, zagarniajęc kciukiem faåd tuž powyžej utworzonego przez rÅkÅ prawę. $Utrzymujęc utworzony faåd, dwoma rÅkami je- dnocze×nie wykonujemy ruchy ko- liste w miejscu, w kierunku do gåowy i do krÅgosåupa. $Po wy- konaniu trzech ruchów, utrzymu- jęc faåd rÅkę lewę, odrywamy i przenosimy prawę rÅkÅ w kie- runku gåowy na odlegåo׏ równę dåugo×ci paliczka kciuka. $Po dopchniÅciu do krÅgosåupa faådu prawę rÅkę odrywamy lewę rÅkÅ i przesuwamy - zagarniajęc jed- nocze×nie faåd w kierunku krÅgo- såupa - na takę odlegåo׏, aby czubki kciuków zeszåy siÅ razem przy dopychaniu faådu. $W tym uåoženiu znowu wykonujemy trzy okrŞne ruchy i postÅpujęc zgod- nie z opisem, dochodzimy od $LS do $C#g. #c. $Chwyt na wyrostki kolczy- ste. $Chwyt ten wykonujemy od wyso- ko×ci $LS do $C#g. $Wyróžniamy tu dwa sposoby opracowania. $Te- chnika wykonania tego chwytu jest w obu przypadkach taka sa- ma, róžnica polega na tym, že w pierwszym sposobie wykorzystu- jemy kciuki i palce wskazujęce, za× w drugim - palce wskazujęce i ×rodkowe. $Rozpoczynamy od uåoženia ręk. $Kciuki i palce wskazujęce obu ręk sę zåęczone opuszkami i ustawione na wyrost- ku kolczystym piętego krÅgu lÅ- dŽwiowego. $Rozsuwamy symetrycz- nie palce tak, že utworzę rogi kwadratu o dåugo×ci boku okoåo #f cm. $Zagarniajęc faåd, zbli- žamy do siebie palce i kciuki posuwajęc siÅ wzdåuž krÅgosåupa, a nastÅpnie w poprzek krÅgosåu- pa. $ZagarniÅte faådy uåožę siÅ w ksztaåt krzyža, którego ×rodek znajduje siÅ dokåadnie na wyro- stku kolczystym opracowy- #aee wanego krÅgu. $Wykonujemy teraz ruchy w påaszczyŽnie równolegåej do krÅgosåupa w poprzek i w kie- runkach przeciwnych, tzn. ježeli prawę rÅkę przesuwamy faåd w prawo, to lewę w lewo i odwro- tnie. $Po kilkakrotnym prze- suwaniu faådu odrywamy palce uåožone nižej =bližej ko×ci krzyžowej= i ukåadamy na jedno- imiennych palcach rÅki drugiej. $Wysuwamy palce rÅki znajdujęcej siÅ bližej gåowy tak, aby styka- åy siÅ z palcami, spod których zostaåy wysuniÅte. $Jest to po- zycja wyj×ciowa do opracowania nastÅpnego wyrostka kolczystego. $Podåužny faåd, który pozostaå pomiÅdzy kciukami a palcami wskazujęcymi, bÅdzie rozcięgniÅ- ty przy rozsuwaniu palców dla utworzenia kwadratu. $Koniec tomu $iii $Spis tre×ci $Kark ------------------------#a $MiÅsie„ mostkowo- obojczy- kowo-sutkowy ---------------#g $Klatka piersiowa -----------#aj $Powåoki brzuszne -----------#be $Twarz ----------------------#cb $Masaž szyi -----------------#dh $Masaž twarzy metodę uci- skowę ---------------------#di $Gåowa ----------------------#ej $Wskazówki i przeciwwskaza- nia do stosowania masažu --#eg $Wskazania do masažu caåko- witego --------------------#eg $Wskazania do masažu czÅ×- ciowego -------------------#eh $Przeciwwskazania do stoso- wania masažu --------------#fc $Bibliografia ---------------#ff $CzÅ׏ druga: masaž segmen- tarny ---------------------#fh #aeg $WstÅp ----------------------#fh $I. $CzÅ׏ teoretyczna ------#ga #a. $Podstawy anatomiczne i fizjologiczne masažu segmentarnego -------------#ga #a.#a. $uk odruchowy -------#hd #a.#b. $Przewodzenie bólu ---#ib #b. $Podstawy kliniczne ma- sažu segmentarnego --------#ic #b.#a. $Odruchowe objawy chorobowe -----------------#id #c. $Unerwienie segmentarne skóry, miÅ×ni i narzędów wewnÅtrznych --------------#ih #c.#a. $Unerwienie segmen- tarne skóry --------------#ajj #c.#b. $Unerwienie segmen- tarne miÅ×ni -------------#ajc #c.#c. $Unerwienie segmen- tarne narzędów wewnÅtrz- nych ---------------------#ajf #d. $Technika masažu seg- mentarnego ---------------#ajh #d.#a $Dawkowanie masažu segmentarnego ------------#ajh #d.#b. $Optymalne warunki stosowania masažu seg- mentarnego ---------------#aah #d.#c. $Wykrywanie i usu- wanie zmian odruchowych w skórze -----------------#abb #d.#d. $Wykrywanie i usu- wanie zmian odruchowych w tkance åęcznej ---------#abe #d.#e. $Wykrywanie i usu- wanie zmian odruchowych w tkance okostnej --------#abg #d.#f. $Wykrywanie i usu- wanie zmian odruchowych w miÅ×niach --------------#abh #d.#g. $Wykrywanie punktów maksymalnych -------------#acj #d.#h. $Kolejno׏ postÅpo- wania --------------------#aca #d.#i. $PrzesuniÅcia odru- chowe --------------------#acc #d.#aj. $Dziaåanie masažu segmentarnego ------------#aci #d.#aa. $Wskazania i prze- ciwwskazania do stosowa- nia masažu segmentarnego -#adb $Ii. $CzÅ׏ praktyczna -----#ade $A. $Gåaskania segmentarne -#ade #aei $B. $Chwyty diagnostyczne --#adf $C. $Chwyty lecznicze ------#aeb $Opracowanie grzbietu ------#aeb $Adam $Zborowski $Masaž klasyczny i segmentarny $Tom $iv $Caåo׏ w #d tomach $p.$w.$z.$n. ($Print #f_) $Lublin #aiie $Adaptacja na podstawie księžek: $Adam $Zborowski ($Masaž klasyczny) i ($Masaž segmentarny) $Wydawnictwo ($AZ) $Kraków #aiid $Redakcja techniczna wersji brajlowskiej: $Artur $api„ski $Druk: $Zakåad $Nagra„ i $Wydawnictw $P$Z$N ul. $Konwiktorska #g8#i #jj-baf $Warszawa $Skåad i oprawa: $p.$w.$z.$n. ($Print #f_) ul. $Wieniawska #ac #bj-jga $Lublin tel. =#j-ha= #bie-ah $I$S$B$N #hc-#heihg-#af-#i #d. $Chwyt piåowania. $Chwyt piåowania wykonujemy od wysoko×ci $LS do $C#g. $Roz- suwamy rÅce równomiernie po- suwajęc siÅ po skórze do momen- tu, až odlegåo׏ pomiÅdzy rÅkami wyniesie okoåo #f cm. $Teraz rozpoczynamy zsuwanie ręk, zaga- rniajęc faåd. $Tak utworzony faåd rozcieramy, wykonujęc ruchy w påaszczyŽnie równolegåej do krÅgosåupa w poprzek krÅgosåupa i w kierunkach przeciwnych. $Na- stÅpnie odrywamy rÅkÅ znajdujęcę siÅ nižej =bližej ko×ci krzyžo- wej= i ukåadamy tak, aby stykaåa siÅ z rÅkę znajdujęcę siÅ wyžej. $Jest to pozycja wyj×ciowa ko- lejnego cyklu. #e. $Chwyt posuwu. $Wykonujemy go od wysoko×ci $L#e do $C#g najpierw po stronie prawej, potem po stronie lewej. $W chwycie tym istotne sę trzy elementy: - nogi masažysty muszę by rozstawione, aby mógå swobodnie przenosi swój ciŞar ciaåa #a z jednej na drugę, nie zaburza- jęc wykonywanego chwytu; - przy wykonywaniu chwytu po- suwu po stronie prawej lewa rÅka masažysty mocno chwyta za lewy talerz biodrowy i ×cięga go w kierunku nóg pacjenta. $Wažne jest, aby nie unosi biodra do góry; - przy wykonywaniu chwytu rÅka prawa masažysty jest caåy czas wyprostowana w stawie åokciowym i lekko usztywniona w stawie ra- miennym. $Stajemy w rozkroku, lewę rÅkę stabilizujemy w opisany sposób biodro pacjenta, za× prawę rÅkÅ ukåadamy w sposób podany wyžej. $UwzglÅdniajęc podane wcze×niej uwagi, wykonujemy przesuwanie dåoni po prawej stronie, wy- konujęc delikatne ruchy po- przecznie do krÅgosåupa. $Po opracowaniu prawej strony wy- konujemy chwyt po stronie lewej. $Wykonanie jest identyczne, sta- jemy natomiast z lewej strony kozetki i zamieniamy czynno׏ ręk. #f. $Chwyt cięgnienia. $RÅka masažysty uåožona jest na krÅgosåupie palcami wzdåuž krÅgosåupa i w kierunku ko×ci krzyžowej. $Druga rÅka, uåožona poprzecznie, stanowi obcięženie rÅki wykonujęcej chwyt. $Cięg- niemy rÅkÅ po krÅgosåupie, wy- konujęc delikatne uciski opusz- kami palców w przestrzeniach miÅdzy wyrostkami kolczystymi krÅgów od $L#e do $C#g. $Czas ucisku jest tak krótki, že nie powoduje zatrzymania przesuwanej rÅki. #g. $Chwyt okoåoåopatkowy. $Chwyt ten wykonujemy najpierw po stronie prawej, potem po stronie lewej. $Stajemy po lewej stronie kozetki i lewę rÅkę chwytamy staw ramienny od przo- du. $Prawę rÅkÅ ukåadamy na wy- soko×ci dolnego kęta prawej åo- patki tak, že kciuk znajduje siÅ pomiÅdzy krÅgosåupem a przy×rod- kowym brzegiem prawej åopatki, za× pozostaåe palce opieraję #c siÅ na krawÅdzi miÅ×nia najszer- szego grzbietu. $Wykonujęc elip- tyczne ruchy podpychajęce tkanki w kierunku dolnego kęta åopatki, jednocze×nie staramy siÅ uchwy- ci dolny kęt åopatki unoszęc w tym samym czasie bark pacjen- ta. $Przy uniesieniu barku åopa- tka ustawia siÅ w pozycji skrzy- dåowej, co umožliwia dokåadne jej opracowanie. $Po wykonaniu kilku ugniece„ w obrÅbie dolnego kęta åopatki, juž tylko kciukiem wykonujęc rozcieranie spiralne w kierunku dokrÅgosåupowym, po- suwamy siÅ wzdåuž przy×rodkowego brzegu åopatki. $W tym samym czasie opuszczamy bark pacjenta, jednak pozostawiamy na nim lewę rÅkÅ. $Po opracowaniu przy×rod- kowego brzegu åopatki posuwamy siÅ nad grzebieniem åopatki do wyrostka barkowego. $Po doj×ciu do wyrostka barkowego rozcieramy naprzemiennie dwoma rÅkami waå miÅ×nia czworobocznego, po- suwajęc siÅ do otworu potylicz- nego. $Stajemy teraz z prawej strony kozetki i zamieniajęc czynno׏ ręk, wykonujemy chwyt okoåoåopatkowy po lewej stronie. #h. $Chwyt na miÅsie„ nadgrze- bieniowy, podgrzebieniowy i dolny kęt åopatki. $Ko„częc chwyt okoåoåopatkowy znajdujemy siÅ po prawej stronie kozetki. $Aby uniknę zamiesza- nia z cięgåę zamianę miejsc, mo- žemy wykona chwyt najpierw po stronie lewej, a potem po pra- wej. $Chwyt rozpoczynamy od przegåaskania miÅ×nia nadgrze- bieniowego. $Po wykonaniu gåa- skania przechodzimy do rozciera- nia segmentarnego. $Rozcieranie segmentarne, zwa- ne równiež rozcieraniem spiral- nym, róžni siÅ od rozcierania klasycznego. $Dla porównania przedstawiono schematycznie dro- gÅ, jakę pokonuję palce przy rozcieraniu segmentarnym i kla- sycznym. $Rozcieranie segmentar- ne polega na wykonaniu trzech kolistych ruchów w miejscu, po których przesuwamy siÅ #e w kierunku wykonywanego rozcie- rania i ponownie wykonujemy trzykrotne roztarcie. $Tak postÅpujęc, opracowujemy caåy odcinek przeznaczony do rozcie- rania. $Istotnę sprawę jest, aby przy wykonywaniu kolejnych kóåek zwiÅksza siåÅ nacisku, co powo- duje przy každym okręženiu opra- cowanie coraz gåÅbszych warstw. $Wykonujemy trzy kóåeczka w miejscu, w kierunku do grze- bienia åopatki, nastÅpnie prze- chodzimy w kierunku krÅgosåupa i wykonujemy kolejne trzy kó- åeczka. $Tak postÅpujęc, opraco- wujemy miÅsie„ do przy×rodkowego brzegu åopatki. $W podobny spo- sób opracowujemy miÅsie„ pod- grzebieniowy. $Najpierw wy- konujemy gåaskanie, a nastÅpnie rozcieranie segmentarne w kie- runku do grzebienia åopatki i do krÅgosåupa. $Opracowanie dolnego kęta åo- patki rozpoczynamy równiež od gåaskania, po którym wykonujemy rozcieranie segmentarne. $Przechodzimy teraz na lewę stronÅ kozetki i wykonujemy te same chwyty po prawej stronie. #i. $Wibracja grzbietu. $W pasmach wykonujemy wibracjÅ grzbietu prawę rÅkę. $Najpierw opracowujemy prawę stronÅ, potem lewę i na koniec wykonujemy wi- bracjÅ po krÅgosåupie. $Opracowanie miednicy $Opracowanie miednicy skåada siÅ z dwóch faz: - masaž miednicy w pozycji le- žęcej, - masaž miednicy w pozycji siedzęcej. $Masaž miednicy w pozycji ležęcej #a. $Opracowanie ko×ci krzyžo- wej. $Opracowanie to wykonujemy w trzech pasmach po stronie pra- wej i trzech po stronie lewej. $Stajemy z lewej strony kozetki i przystÅpujemy do opracowania prawej strony. $Rozpoczynamy #g gåaskaniem w pa×mie od ko×ci ogonowej w linii ×rodkowej do wysoko×ci $LS. $Po wykonaniu gåaskania rozcieramy segmentar- nie w tym samym pa×mie. $Drugie pasmo, obejmujęce gåaskanie i rozcieranie segmentarne, prze- biega od ko×ci ogonowej wzdåuž krawÅdzi bocznej ko×ci krzyžo- wej. $Trzecie pasmo przebiega od ko×ci ogonowej do boku i dalej wzdåuž grzebienia talerza ko×ci biodrowej do krÅgosåupa. $Opra- cowanie tego pasma obejmuje rów- niež gåaskanie i rozcieranie se- gmentarne. $Przechodzimy teraz na prawę stronÅ kozetki i przy- stÅpujemy do opracowania lewej strony ko×ci krzyžowej. #b. $Chwyt przy×rubowania pra- wostronnego, #c. $Chwyt przy×rubowania le- wostronnego, #d. $Chwyt na wyrostki kolczy- ste, #e. $Chwyt piåowania. $Sposoby wykonania tych chwy- tów zostaåy opisane przy opraco- waniu grzbietu. #f. $Wstrzęsanie miednicy w pozycji ležęcej. $Wsuwamy nasze rÅce z obydwu stron pod pacjenta, ukåadajęc dåonie na przednich górnych kolcach biodrowych. $Wykonujęc rytmiczne ruchy unoszenia i opuszczania miednicy, wysuwamy rÅce wzdåuž grzebieni biodro- wych. $Masaž miednicy w pozycji siedzęcej $Pacjent siedzi na krze×le z rÅkami opartymi o kozetkÅ lub o oparcie krzesåa. #a. $Chwyt na miÅ×nie po×lad- kowe. $Pacjent, opierajęc rÅce o oparcie krzesåa, wysuwa siÅ maksymalnie do tyåu, siedzęc praktycznie na udach. $Chwyt wy- konujemy najpierw po stronie prawej, potem po lewej. $Pierw- sze pasmo przebiega od krÅtarza wiÅkszego ko×ci udowej do guza kulszowego. $Opracowanie #i obejmuje gåaskanie i rozcieranie segmentarne. $Drugie pasmo przebiega od miejsca pomiÅdzy krÅtarzem wiÅk- szym a stawem biodrowym i bieg- nie równiež do guza kulszowego. $Podobnie jak poprzednio wy- konujemy gåaskanie i rozcieranie segmentarne. $Trzecie pasmo przebiega od stawu biodrowego do ko×ci ogonowej. $Tutaj równiež wykonujemy gåaskanie i rozciera- nie segmentarne. #b. $Opracowanie grzebienia talerza ko×ci biodrowej. $Umieszczamy pacjenta w pozy- cji siedzęcej z rÅkami uåožonymi na wåasnych udach. $Chwyt ten wykonujemy po obu stronach jed- nocze×nie. $Rozpoczynamy od wy- konania gåaskania, po którym wy- konujemy rozcieranie segmentar- ne. $Przy wykonywaniu rozciera- nia kóåka krÅcone sę w påaszczy- Žnie poziomej i w gåęb tkanek. $Kciuki obydwu ręk sę odwiedzio- ne. $Opracowanie wykonujemy od przedniego górnego kolca biodro- wego, po grzebieniu talerza ko- ×ci biodrowej do krÅgosåupa. #c. $Chwyt na spojenie åonowe. $Dwoma rÅkami wykonujemy faåd tuž nad spojeniem åonowym, a na- stÅpnie ruchami naprzemiennymi wykonujemy rozcieranie klasyczne w linii ×rodkowej dochodzęc do pÅpka. #d. $Chwyt na wiÅzadåo pachwi- nowe. $Rozpoczynamy od gåaskania po obu stronach jednocze×nie, od spojenia åonowego do przednich górnych kolców biodrowych. $Na- stÅpnie wykonujemy rozcierania segmentarne =trzy ruchy okrŞne w miejscu i przechodzimy w kie- runku wykonywanego chwytu= w tych samych pasmach. $Kierunek rozcierania - do wiÅzadåa pach- winowego. #e. $Chwyt na pÅcherz. $Opracowanie rozpoczynamy gåa- skaniem od miejsca nad spojeniem åonowym do przednich górnych kolców biodrowych. $Chwyt wy- konujemy równocze×nie po #aa obu stronach. $NastÅpnie w tych samych pasmach wykonujemy roz- cieranie segmentarne. $Kóåeczka krÅcimy w kierunku dogåowowym. #f. $Chwyt biodrowy. $Chwyt wykonujemy najpierw po stronie prawej, potem po lewej. $Rozpoczynamy wykonujęc gåaska- nie od przedniego górnego kolca biodrowego do krÅgosåupa. $Chwyt wåa×ciwy rozpoczynamy od odchy- lenia pacjenta w stronÅ przeciw- nę =przy opracowaniu strony pra- wej odchylamy pacjenta w lewo=, nastÅpnie prostujemy pacjenta, wchodzęc jednocze×nie rÅkę jak najgåÅbiej. $Czasami dla prawi- dåowego wykonania chwytu niezbÅ- dne jest odchylenie pacjenta w stronÅ wykonywanego chwytu. $Stosujęc technikÅ rozcierania klasycznego, dochodzimy od przedniego górnego kolca biodro- wego do krÅgosåupa. $W dalszej kolejno×ci przystÅpujemy do opracowania lewej strony, postÅ- pujęc zgodnie z opisanym schema- tem. #g. $Wstrzęsanie miednicy w pozycji siedzęcej. $Dwoma rÅkami jednocze×nie, uåožonymi na podbrzuszu, wy- konujemy ruchy pocięgania pa- cjenta do siebie. $Pocięganie nie može by zbyt mocne, aby pa- cjent, w obronie przed ×cięgniÅ- ciem go z krzesåa, nie napinaå miÅ×ni. $W trakcie pocięgania rÅce masažysty przesuwaję siÅ w kierunku do przednich górnych kolców biodrowych, a nastÅpnie wzdåuž grzebieni biodrowych do tylnych górnych kolców biodro- wych. $Naležy zwróci uwagÅ, aby przy doj×ciu do przednich kolców biodrowych nieznacznie nawróci rÅce, a w okolicy tylnych gór- nych kolców biodrowych nawróce- nie ręk jest peåne, za× kciuki sę odwiedzione. $Opracowanie klatki piersiowej $Masaž segmentarny klatki pie- rsiowej wykonujemy w pozy- #ac cji siedzęcej pacjenta. #a. $Chwyt przy×rubowania obu- stronnego. $Kciuki uåožone sę po dwóch stronach krÅgosåupa. $Pozostaåe palce lewej i prawej rÅki znaj- duję siÅ odpowiednio na grzebie- niach ko×ci biodrowych - lewej i prawej. $Przesuwamy kciuki w kierunku na obwód i ku doåowi, a nastÅpnie ruchem zagarniajęcym przesuwamy je w kierunku do krÅ- gosåupa i ku górze, tworzęc po jego obu stronach faådy miÅ×nio- we. $Dwoma rÅkami jednocze×nie wykonujemy rozcieranie spiralne, zataczajęc trzy kóåeczka. $Na- stÅpnie, utrzymujęc kciukami utworzone faådy, przestawiamy palce okoåo dziesiÅciu centyme- trów wyžej. $Teraz ponownie wy- konujemy rozcierania spiralne kciukami =trzy kóåeczka= i znów przestawiamy kciuki. $Tak postÅ- pujęc dochodzimy do wysoko×ci $C#g. #b. $Chwyt na mostek. $Chwyt na mostek skåada siÅ z trzech faz. $Faza #a. $Palce od #b.- #e. obydwu ręk uåožone sę na ×rodku mostka, tuž nad wyrostkiem mie- czykowatym. $Rozcięgamy po- przecznie skórÅ na mostku, a na- stÅpnie, zbližajęc ponownie pal- ce, tworzymy faåd. $Utrzymujęc przez caåy czas utworzony faåd, dwoma rÅkami naprzemiennie roz- cieramy spiralnie, posuwajęc siÅ w kierunku wciÅcia szyjnego mo- stka. $Faza #b. $Palce od #b.- #e. obydwu ręk ustawiamy w prze- strzeniach miÅdzyžebrowych jak najbližej mostka. $Dwoma rÅkami jednocze×nie wykonujemy trzy ru- chy okrŞne w miejscu, a nastÅp- nie przestawiamy palce do prze- strzeni miÅdzyžebrowych o jednę wyžej, rozpoczynajęc przestawia- nie od palców wskazujęcych. $Po przestawieniu wszystkich palców wykonujemy ponownie trzy ruchy okrŞne w miejscu, a nastÅpnie przestawiamy palce wyžej w opi- sany juž sposób. $Chwyt #ae ko„czymy po doj×ciu palcami wskazujęcymi do obojczyków. $Faza #c. $Opracowanie po- wierzchni podobojczykowych. $Opracowanie rozpoczynamy od przegåaskania powierzchni podobojczykowych po obu stronach jednocze×nie. $NastÅpnie, rozpo- czynajęc od mostkowych przycze- pów obojczyków, równiež jedno- cze×nie po obu stronach wy- konujemy rozcieranie segmentar- ne. $Po wykonaniu trzech kóåe- czek w miejscu przechodzimy w kierunkach na obwód i przystÅ- pujemy do kolejnego trzykrotnego opracowania. $Tak postÅpujęc, dochodzimy do wyrostków barko- wych. #c. $Chwyt miÅdzyžebrowy. $Rozpoczynamy od wykonania gåaskania jednę rÅkę w trzech pasmach: najpierw po stronie prawej, potem po lewej. $Pasmo pierwsze =najnižsze= przebiega od okolicy wyrostka mieczykowa- tego mostka i dochodzi wzdåuž žeber do krÅgosåupa. $Drugie pa- smo znajduje siÅ powyžej pierw- szego i przebiega od trzonu mo- stka, wzdåuž žeber do krÅgosåu- pa. $Trzecie pasmo przebiega od rÅkoje×ci mostka, wzdåuž žeber do bocznego brzegu åopatki. $Po przegåaskaniu prawej strony przystÅpujemy do wykonania gåa- skania po stronie lewej w iden- tycznie przebiegajęcych pasmach. $Teraz dwoma rÅkami jednocze×- nie, po obu stronach, w tych sa- mych pasmach wykonujemy rozcie- ranie segmentarne. #d. $Chwyt okoåoåopatkowy. $Chwyt ten wykonujemy najpierw po stronie prawej, potem po le- wej. $Technika tego chwytu, mimo pozycji siedzęcej, jest taka sa- ma jak w pozycji ležęcej. #e. $Chwyt na miÅsie„ nadgrze- bieniowy, podgrzebieniowy i dolny kęt åopatki. $Chwyt ten wykonujemy najpierw po stronie lewej, a potem po stronie prawej. $Technika wy- konania tego chwytu zostaåa omó- wiona przy opracowaniu #ag grzbietu. $Mimo že wykonujemy go w pozycji siedzęcej, nie zmienia to techniki. #f. $Chwyt na miÅsie„ czworo- boczny. $Kciuki uåožone sę na potylicy nad otworem potylicznym. $Pozo- staåe palce uåožone sę na wyro- stkach sutkowatych ko×ci skro- niowych. $Ruchem gåaszczęcym przesuwamy rÅce do podstawy szyi na waåy miÅ×nia czworobocznego. $Podpychamy faådy cofajęc nie- znacznie rÅce, a nastÅpnie ru- chem naprzemiennym, przetaczajęc rÅce z kåÅbika na kåęb i z po- wrotem przy jednoczesnym utrzy- maniu faådów, przesuwamy siÅ w kierunku wyrostków barkowych. #g. $Chwyt podåopatkowy. $Chwyt ten wykonujemy najpierw po stronie prawej, potem po le- wej. $Skåada siÅ on z dwóch faz: $Faza #a. $Prawę rÅkÅ ukåadamy na prawym barku pacjenta, lewę rÅkÅ przykåadamy stronę grzbie- towę do pleców pacjenta na wyso- ko×ci dolnego kęta prawej åopat- ki. $Wykonujęc rotacjÅ barku pa- cjenta, jednocze×nie wsuwamy na- szę lewę rÅkÅ pod åopatkÅ. $Przerywamy kręženia barkiem, pozostawiajęc na nim prawę rÅkÅ. $Celem gåÅbszego umieszczenia naszej rÅki pod åopatkę przekrÅ- camy lewę rÅkÅ o #ij stopni i na powrót przekrÅcamy do pozycji wyj×ciowej, starajęc siÅ zagåÅ- bi jeszcze bardziej pod åopat- kÅ. $Wykonujęc ruchy spiralne, rozcieramy wewnÅtrznę czÅ׏ åo- patki. $Przy rozcieraniu po- suwamy siÅ w kierunku dogåowowym až do momentu wyj×cia rÅki spod åopatki. $Faza #b. $Technika wykonania tego chwytu jest podobna do po- przedniej z tę róžnicę, že lewę rÅkÅ przykåadamy do pleców pa- cjenta stronę dåoniowę, ustawia- jęc drugi palec na wysoko×ci dolnego kęta åopatki. $Wchodzimy pod åopatkÅ, przekrÅcamy rÅkÅ celem pogåÅbienia chwytu, wraca- my do pozycji wyj×ciowej i wy- konujemy rozcieranie. $Tym #ai razem opracowujemy tkanki znaj- dujęce siÅ pod åopatkę. $Po wykonaniu obydwu faz po stronie prawej przystÅpujemy do opracowania strony lewej w ana- logiczny sposób. #h. $SprŞynowanie klatki pie- rsiowej. $Siadamy jak najbližej pacjen- ta i opieramy jego plecy o naszę klatkÅ piersiowę. $Polecamy pa- cjentowi wykonanie gåÅbokiego wdechu. $Nasze rÅce w tym czasie bardzo lekko dotykaję klatki piersiowej pacjenta, aby nie utrudnia wdechu. $NastÅpnie po- lecamy pacjentowi wypu×ci po- wietrze, wspomagajęc wydech po- przez docięganie klatki piersio- wej pacjenta do siebie. $Zwal- niamy ucisk i ponownie polecamy wykonanie gåÅbokiego wdechu, po którym znów nastÅpuje wspomagany wydech. $Tym razem jednak po za- ko„czeniu wydechu nie zwalniamy ucisku. $Polecamy natomiast wy- konanie gåÅbokiego wdechu. $W poczętkowej fazie wdechu gwaåtownie zwalniamy ucisk, co powoduje zachåy×niÅcie siÅ po- wietrzem. $Na zako„czenie pole- camy pacjentowi wykonanie wyde- chu, który lekko wspomagamy przyciskajęc jego klatkÅ pier- siowę do naszej. $Chwyt ten možemy powtórzy nastÅpnie na szczytach påuc. $Technika sprŞynowania szczytów påuc jest identyczna jak opisa- na. #i. $Wibracja. $WibracjÅ wykonujemy w trzech pasmach po prawej i trzech po lewej stronie. $Pasmo pierwsze przebiega od wyrostka mieczyko- watego mostka, wzdåuž przebiegu žeber do krÅgosåupa. $Drugie pa- smo rozpoczyna siÅ na trzonie mostka i wzdåuž žeber biegnie do krÅgosåupa. $Trzecie pasmo roz- poczyna siÅ przy trzonie mostka od strony rÅkoje×ci, biegnie do boku, przez åopatkÅ do krÅgosåu- pa. $Opracowanie karku #ba i gåowy #a. $Chwyt przy×rubowania obu- stronnego. #b. $Chwyt okoåoåopatkowy. #c. $Chwyt na miÅsie„ nadgrze- bieniowy, miÅsie„ podgrzebienio- wy i dolny kęt åopatki. $Techniki wykonania tych chwy- tów zostaåy juž omówione. #d. $Chwyt na miÅ×nie karku. $Chwyt ten wykonujemy najpierw po stronie prawej, potem po stronie lewej. $Opracowanie obejmuje gåaskanie i rozcieranie segmentarne w trzech pasmach: - od wyrostka barkowego do wy- rostka sutkowatego, - od przy×rodkowego kęta åopa- tki do miejsca pomiÅdzy otworem potylicznym a wyrostkiem sutko- watym, - od dolnego kęta åopatki do otworu potylicznego. $Po opracowaniu strony prawej przystÅpujemy do wykonania gåa- ska„ i rozciera„ segmentarnych po lewej stronie. #e. $Opracowanie kresy karko- wej dolnej i górnej. $W kolejno×ci opracowujemy: - kresÅ karkowę dolnę po stro- nie lewej, - kresÅ karkowę górnę po stro- nie lewej, - kresÅ karkowę dolnę po stro- nie prawej, - kresÅ karkowę górnę po stro- nie prawej. $Opracowanie polega na wy- konaniu gåaskania, rozcierania segmentarnego i rozcierania kla- sycznego w podanej kolejno×ci. #f. $Opracowanie miÅ×nia czo- åowego. $Na opracowanie miÅ×nia czoåo- wego skåada siÅ piŏ chwytów: - $Gåaskanie od czubka nosa sze׏ razy každę rÅkę, a nastÅp- nie dwoma rÅkami jednocze×nie przegåaskujemy od ×rodka czoåa do uszu. - $Gåaskanie od nasady nosa sze׏ razy každę rÅkę, a nastÅp- nie dwoma rÅkami jednocze×nie gåaszczemy od ×rodka czoåa #bc przez uszy do barków. - $Przepychanie faådu od ×rod- ka czoåa najpierw w prawo, a po- tem w lewo. - $Gåaskanie powiek i åuków brwiowych. - $Gåaskanie ogólne od czoåa, przez uszy na barki. #g. $Opracowanie czepca ×ciÅg- nistego i åuski ko×ci potylicz- nej. $Opracowanie polega na przepy- chaniu faådu skórnego w trzech pasmach: - od skroni do otworu poty- licznego, - od (kęcika inteligencji) do otworu potylicznego, - od ×rodka czoåa do otworu potylicznego. $Chwyty wykonujemy najpierw po stronie prawej, potem po lewej. $Po opracowaniu wykonujemy ogól- ne gåaskanie caåej gåowy od czo- åa, przez ×rodek i boki gåowy nad uszami, przez otwór poty- liczny do barków. $Opracowanie brzucha $Opracowanie to wykonujemy w pozycji ležęcej pacjenta. $W celu rozluŽnienia powåok brzusznych pod kolana podkåadamy waåek, powodujęc ugiÅcie nóg w stawach kolanowych i biodro- wych. $PostÅpowanie segmentarne w masažu brzucha nie róžni siÅ od postÅpowania klasycznego. $Stosujemy tu gåównie gåaskania, rozcierania i wibracje. $Jelito grube opracowujemy w kolejno×ci: zstÅpnica w kierunku esicy, po- przecznica w kierunku zstÅpnicy, wstÅpnica w kierunku poprzeczni- cy, dalej do zstÅpnicy i esicy. $Opracowanie ko„czyn $Przy opracowaniu ko„czyn sto- sujemy techniki masažu klasycz- nego. $Opieramy siÅ gåównie na gåaskaniach, rozcieraniach i wi- bracji, ewentualnie delikatnym roztrzęsaniu. $Masaž seg- #be mentarny ko„czyn wykonuje siÅ celem rozluŽnienia napiŏ, stęd tež zastosowane techniki, ich siåa i tempo muszę by dostoso- wane do zamierzonego efektu. $I- stotnę róžnicę pomiÅdzy opraco- waniem klasycznym i segmentarnym jest kolejno׏ masažu poszcze- gólnych czÅ×ci ko„czyny. $Na ko„czynie górnej opracowu- jemy w kolejno×ci: - staw ramienny, - ramiÅ w kierunku od stawu åokciowego do stawu ramiennego, - staw åokciowy, - przedramiÅ w kierunku od stawu nadgarstkowego do stawu åokciowego, - staw nadgarstkowy, - ×ródrÅcze i palce. $Na ko„czynie dolnej opracowu- jemy w kolejno×ci: - staw biodrowy, - udo od stawu kolanowego do stawu biodrowego, - staw kolanowy, - podudzie od stawu skokowego do stawu kolanowego, - staw skokowy, - stopÅ i palce. #bg $Iii. $Masaž w jednostkach chorobowych $DziÅki znajomo×ci przesuniŏ odruchowych i možliwo×ci ich wy- stępienia przy wykonywaniu masa- žu segmentarnego w poszczegól- nych jednostkach chorobowych stosujemy specyficzne postÅpowa- nie. #a. $Masaž w chorobach serca $Zmiany odruchowe wystÅpuję najczÅ×ciej w czynno×ciowych za- burzeniach pracy serca oraz w chorobach przebiegajęcych z bólami. $Masažem segmentarnym jeste×my w stanie usunę subiek- tywne skargi, takie jak: lÅk, uczucie duszno×ci, kåucia w oko- licy serca, uczucie ucisku, itp. $W wiÅkszo×ci przypadków juž po kilku zabiegach pacjent odczuwa ulgÅ. $W stwardnieniu tÅtnic wie„cowych masaž segmentarny mo- že wpåynę na wywoåywane napady, je×li sę one spowodowane dodat- kowymi skurczami naczyniowymi. $Masaž segmentarny poprawia bo- wiem kręženie wie„cowe, o czym ×wiadczę równiež dåugotrwaåe stany poprawy w dusznicy boles- nej naczynioruchowej. $Stwier- dzono, že po zwykåym masažu le- wego ramienia, barku i lewej po- åowy klatki piersiowej wyrównuję siÅ obniženia zaåamka $ST w za- pisie $EKG w poåowie badanych przypadków. $Naležy przyję, že równiež w zwyrodnieniu miÅ×nia sercowego i w wyrównanych wadach serca kręženie wie„cowe ulega poprawie. $Bardzo korzystny wpåyw wywiera równiež masaž seg- mentarny w zwŞeniu zastawki dwudzielnej przebiegajęcym z bó- lem. $Nie naležy natomiast wy- konywa masažu segmentarnego w ×wiežych stanach zapalnych za- stawek i miÅ×nia sercowego, chy- ba že po zej×ciu stanu zapalnego utrzymuję siÅ nadal dolegliwo×ci spowodowane cięgåym wystÅpowa- niem zmian w strefach odrucho- wych. $W chorobach serca #bi naležy szczególnie ostrožnie da- wkowa masaž, aby nie doprowa- dzi do powstania przesuniŏ odruchowych. $Naležy równiež pa- miÅta, že bardzo czÅsto za- burzenia pracy miÅ×nia sercowego sę spowodowane dolegliwo×ciami ze strony krÅgosåupa szyjnego. #a.a. $Wskazania: - czynno×ciowe zaburzenia pra- cy serca, - dusznica bolesna w lekkim stanie, - zwyrodnienie miÅ×nia serco- wego, - wyrównane wady serca bez obrzÅku, - ×rednio zaawansowana miaž- džyca naczy„ wie„cowych, - stany po zapaleniu miÅ×nia sercowego. #a.b. $Przeciwwskazania: - ×wieže stany zapalne zasta- wek i miÅ×nia sercowego, - ×wiežy zawaå miÅ×nia serco- wego, - ciŞki przebieg astmy serco- wej, - zaawansowana dusznica boles- na. #a.c. $Segmenty zajÅte: $C#c - $L#a po stronie lewej. #a.d. $Punkty maksymalne: - strefa miÅ×niowa w prosto- wniku grzbietu, - strefa miÅ×niowa w miÅ×niu zÅbatym tylnym, - strefa miÅ×niowa w miÅ×niu piersiowym wiÅkszym, zwåaszcza w czÅ×ci mostkowo-žebrowej; $W zwŞeniu zastawki dwudziel- nej - strefa åęcznotkankowa na mo- stkowych przyczepach lewych že- ber $Th#a-$Th#e, - strefa miÅ×niowa w miÅ×niu piersiowym wiÅkszym $Th#a-$Th#f; $W niewydolno×ci wie„cowej - strefa miÅ×niowa w miÅ×niu piersiowym wiÅkszym, #ca - strefa miÅ×niowa w miÅ×niu biodrowym $Th#ab-$L#a; $W miaždžycy tÅtnic wie„cowych - lewy waå miÅ×nia czworobocz- nego. #a.e. $Strefy przeczulicy: - w górnym odcinku miÅ×nia czworobocznego po stronie lewej $C#f-$C#g, - pod lewym obojczykiem $Th#a-$Th#b, - ponižej mostka po stronie lewej $Th#f-$Th#g, - na lewych åukach žebrowych $Th#h-$Th#i, - pomiÅdzy lewę åopatkę a krÅ- gosåupem $Th#c-$Th#f, - na bocznej ×cianie klatki piersiowej po stronie lewej $Th#e-$Th#i. #a.f. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ podgrzebieniowy $C#h-$Th#a, - lewy waå miÅ×nia czworobocz- nego $C#d-$C#f, - prostownik grzbietu $Th#b-$Th#e, - przyczep poczętkowy miÅ×nia obåego wiÅkszego $Th#d-$Th#e, - przyczep poczętkowy miÅ×nia $M-$O-$S $C#d, - czÅ׏ mostkowo-žebrowa miÅ×- nia piersiowego wiÅkszego $Th#a-$Th#e, - miÅsie„ zÅbaty tylny górny $Th#b-$Th#e, - miÅsie„ zÅbaty przedni $Th#b-$Th#c, - miÅsie„ piersiowy wiÅkszy $Th#a-$Th#f, - miÅsie„ prosty brzucha $Th#h-$Th#i. #a.g. $Zmiany okostnowe: - lewe žebra, - lewa åopatka, - mostek. #a.h. $Strefy åęcznotkankowe: - miÅdzy przy×rodkowym brze- giem lewej åopatki a krÅgosåupem $Th#c-$Th#f, - na lewym dolnym brzegu #cc klatki piersiowej $Th#f-$Th#i, - na bocznej powierzchni klat- ki piersiowej $Th#e-$Th#h, - na domostkowych przyczepach žeber až pod obojczyk $Th#a-$Th#e. #a.i. $Kolejno׏ postÅpowania: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie tkanek wzdåuž odcinka lÅdŽwiowego i piersiowe- go krÅgosåupa w pozycji siedzę- cej =chwyt przy×rubowania obu- stronnego=. #c. $Opracowanie dolnego brze- gu lewej poåowy klatki piersio- wej. $Rozpoczynajęc od mostka, wykonujemy gåaskania i koliste rozcierania opuszkami palców, posuwajęc siÅ w kierunku krÅgo- såupa. #d. $Masaž dolnego kęta lewej åopatki. #e. $Masaž ogólny klatki pier- siowej. $W masažu naležy szcze- gólnie dokåadnie opracowa domo- stkowe przyczepy žeber. #f. $Opracowanie punktów mak- symalnych w miÅ×niu najdåužszym grzbietu, zwåaszcza w segmentach $Th#b-$Th#c po lewej stronie. $Do opracowania tych punktów mo- žna przystępi dopiero po usu- niÅciu napiŏ w segmentach pier- siowych i na przedniej ×cianie klatki piersiowej. $Przy prawi- dåowym postÅpowaniu bÅdzie to okoåo trzeciego lub czwartego zabiegu. #g. $Opracowanie lewego doåu pachowego. $Stosujęc techniki gåaskania i rozcierania, rozpo- czynamy opracowanie od dolnego kęta åopatki, posuwajęc siÅ w kierunku doåu pachowego. $Przy opracowywaniu doåu pachowego le- wa rÅka pacjenta uåožona jest na barku masažysty. $SiåÅ masažu naležy dostosowa do stanu od- czynowo×ci pacjenta. $Wskazane jest - przy opracowywaniu doåu pachowego - doåęczenie masažu lewej poåowy klatki piersiowej, a szczególnie jej dolnego brze- gu. $Bardzo skuteczna jest #ce tu delikatna wibracja wykonana lekko zgiÅtymi palcami. #a.aj. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #f, #h,aa,ab. $Uwaga! $U chorych po przebytym zawale miÅ×nia sercowego bardzo czÅsto wystÅpuje silna przeczulica w obrÅbie lewej åopatki. $W ta- kim przypadku naležy wykonywa lekkie gåaskanie i koliste roz- cieranie w obrÅbie segmentów $C#c-$C#d, a dopiero po ustępie- niu przeczulicy przystępi do wykonywania masažu segmentarne- go. $U pacjentów po zawale miÅ×nia sercowego do masažu možemy przy- stępi po #aj-ab dniach choroby, wykonujęc go #a-b razy w tygod- niu. #b. $Masaž w chorobach naczy„ obwodowych $Choroby ko„czyn górnych $W zaburzeniach tÅtniczego kręženia obwodowego zawsze wy- stÅpuję napiÅcia w miÅ×niach i tkance åęcznej zajÅtej ko„czy- ny. $Poniewaž masažem segmentar- nym možemy to napiÅcie usunę, jest on wskazany w wiÅkszo×ci schorze„ naczy„ obwodowych. $Ma- saž nie znosi jednak organicz- nych zmian naczyniowych i nie- drožno×ci naczy„, dlatego možna go wykonywa tylko wtedy, gdy zachowaåy one zdolno׏ do roz- szerzania siÅ i kurczenia. $O- prócz obniženia napiÅcia w miÅ×- niach i tkance åęcznej masaž ma za zadanie wytworzenie i uspraw- nienie kręženia obocznego. $Przewažnie juž po #d-e zabie- gach nastÅpuje poprawa: skóra traci sinoczerwone zabarwienie, pojawia siÅ uczucie ciepåa, pa- cjent može wykonywa wiÅcej pra- cy fizycznej bez zmÅczenia. #cg $Równiež w chorobach žyå možna zaobserwowa regulujęcy wpåyw masažu segmentarnego. $Nie nale- žy nigdy pomija napiŏ miÅ×nio- wych w otoczeniu žyå. $Ich rozluŽnienie znosi zastoje žyl- ne. $W chorobach naczy„, nawet je- želi dotyczę one jednej ko„czy- ny, stwierdzane sę napiÅcia we wszystkich segmentach po obydwu stronach krÅgosåupa. $Szczegól- nie wyraŽne napiÅcia možna stwierdzi w segmentach szyjnych i górnych piersiowych. #b.a. $Wskazania: - zarostowe zapalenie tÅtnic =choroba $Burgera=, - guzkowate zapalenie naczy„, - zatorowo-zakrzepowe zapale- nie tÅtnic, - miaždžycowe stwardnienie tÅ- tnic, - angiopatia cukrzycowa, - akrocjanoza, - choroba $Raynauda, - stany po zakrzepowym zapale- niu žyå =nie wcze×niej jak póå roku po wyleczeniu=, - žylaki =powyžej zmian naczy- niowych=. #b.b. $Przeciwwskazania: - zakrzepowe zapalenie žyå, - choroba zwyrodnieniowa tÅt- nic, - žylaki w miejscu ich wystÅ- powania. $Leczenie schorze„ naczy„ ob- wodowych wymaga szczególnej wspóåpracy z lekarzem. $Wszelkie spostrzeženia dotyczęce reakcji pacjenta na masaž powinny by niezwåocznie zgåaszane lekarzowi prowadzęcemu. $Brak wyraŽnego zlecenia lekarskiego jest prze- ciwwskazaniem do wykonywania ma- sažu. #b.c. $Segmenty zajÅte: $C#c-$Th#e, niekiedy do $Th#aj. #b.d. $Punkty maksymalne: #ci - miÅsie„ piersiowy wiÅkszy, - miÅsie„ podgrzebieniowy, - miÅsie„ ramienno-promienio- wy, - przywodziciel kciuka, - strefa åęcznotkankowa miÅdzy przy×rodkowym brzegiem åopatki a krÅgosåupem. #b.e. $Strefy przeczulicy: - w obrÅbie karku $Th#a, - w obrÅbie ramion $C#e-$C#g, - na przedniej powierzchni klatki piersiowej $Th#a-$Th#b, - na zgiÅciu åokciowym $C#e-$C#f, - w stawie promieniowo-nadgar- stkowym $C#e-$C#f i $C#h. #b.f. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ poprzeczny karku $C#c-$C#h, - miÅsie„ czworoboczny $C#f, - miÅsie„ naramienny $C#f, - miÅsie„ równolegåoboczny $Th#b-$Th#e, - miÅsie„ podgrzebieniowy $C#g-$Th#a, - miÅsie„ ramienno-promieniowy $C#f, - promieniowy zginacz nadgar- stka $Th#a, - åokciowy zginacz nadgarstka $C#h. #b.g. $Zmiany okostnowe: - grzebie„ åopatki, - guzek wiÅkszy ko×ci ramien- nej, - wyrostek dziobiasty ko×ci åokciowej. #b.h. $Strefy åęcznotkankowe: - od krÅgosåupa w kierunku ba- rku i wzdåuž ramienia až do nad- garstka $C#g-$Th#h, - obustronnie wzdåuž krÅgosåu- pa $C#c-$Th#aj, - w przestrzeni miÅdzy krÅgo- såupem, åopatkę a ramieniem $C#d-$C#h, - na przedniej powierzchni klatki piersiowej $Th#a-$Th#b, - na åukach žeber $Th#c-$Th#g, - w zgiÅciu åokciowym $C#e-$Th#a. #da #b.i. $Kolejno׏ postÅpowania: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie korzeni ner- wowych =opracowanie grzbietu i karku=. #c. $RozluŽnienie napiŏ w chorej ko„czynie =z zastosowa- niem przede wszystkim gåaska„ i wibracji=. #b.aj. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #b, #c, #d, #aa. $Choroby ko„czyn dolnych #b.aa. $Segmenty zajÅte: $Th#aa-$S#b. #b.ab. $Punkty maksymalne: - miÅsie„ po×ladkowy wielki, - miÅsie„ brzuchaty åydki, - miÅsie„ piszczelowy przedni, - miÅsie„ czworoboczny podeszwy. #b.ac. $Strefy przeczulicy: - w okolicy lÅdŽwiowej krÅgo- såupa $L#a-$L#c, - na zewnÅtrznej powierzchni uda powyžej stawu kolanowego $L#c, - ponižej doåu podkolanowego $S#a-$S#b. #b.ad. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ po×ladkowy wielki $L#c, - miÅsie„ czworogåowy uda $L#b-$L#e, - wiÅzadåo krzyžowo-kolcowe $S#c-$S#e. #b.ae. $Zmiany okostnowe: - ko×ci miednicy, - ko׏ piszczelowa, - ko×ci ×ródstopia. #b.af. $Strefy åęcznotkankowe: - w obrÅbie ko×ci krzyžowej i po×ladków $S#a-$S#c, - w przebiegu powiÅzi szero- kiej po stronie bocznej uda $L#d-$L#e, - w dole podkolanowym $S#a-$S#b, #dc - na przedniej czÅ×ci uda $L#c, - powyžej kolana i na podudziu $L#c-$L#e. #b.ag. $Kolejno׏ postÅpowa- nia: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie korzeni ner- wowych =masaž grzbietu i miedni- cy=. #c. $RozluŽnienie napiŏ w chorej ko„czynie =z zastosowa- niem przede wszystkim gåaska„ i wibracji=. #b.ah $PrzesuniÅcia odruchowe: #g, #aj, #aa. #c. $Masaž w chorobach dróg oddechowych $Warunkiem stosowania masažu segmentarnego jest dostateczna wydolno׏ ukåadu oddechowego i ukåadu kręženia. $Masaž seg- mentarny jest w stanie usunę brak sprŞysto×ci klatki pier- siowej w nastÅpstwie stanów kur- czowych miÅ×ni miÅdzyžebrowych i oddechowych, poprawia ela- styczno׏ påuc, wzmaga ich ukrwienie i przyspiesza resorb- cjÅ nacieków i wysiÅków. $W przewlekåym zapaleniu oskrzeli pod wpåywem masažu seg- mentarnego obserwuje siÅ zwiÅk- szenie odkrztuszania, rozrzedze- nie gÅstej plwociny i poprawÅ swobody oddychania. $RozluŽnie- nie napiÅtych miÅ×ni oraz stwar- dnie„ tkanki åęcznej usuwa podražnienia kaszlowe równiež w przypadkach rozstrzenia oskrzeli oraz w stanach po ostrym zapaleniu oskrzeli. $W dychawicy oskrzelowej zmia- ny odruchowe upodabniaję siÅ do punktów maksymalnych. $Skutecz- no׏ leczenia jest tu w dužym stopniu zaležna od možliwo×ci usuniÅcia czynnika wywoåujęcego chorobÅ. $Pomimo tego czÅsto׏ i nasilenie napadów ulega prawie zawsze zmniejszeniu, a na- #de wet udaje siÅ powstrzyma napa- dy. $U dzieci $Kohlrausch zaleca wykonanie wibracji miÅ×niówki nosa jako czynno×ci dopeåniaję- cej zabieg masažu. $W przewlekåej rozedmie påuc zajÅte sę te same strefy co w dychawicy oskrzelowej. $Nie naležy nigdy zapomina o ogólnym zesztywnieniu klatki piersiowej wskutek wzmožonego napiÅcia miÅ- ×ni miÅdzyžebrowych. $Dopiero usuniÅcie tych stanów umožliwia prowadzenie gimnastyki oddecho- wej. $Istotne jest tu zwrócenie szczególnej uwagi na fazÅ wyde- chu. $Wynik leczenia uzaležniony jest od zmian åęcznotkankowych w påucach i jest on znacznie lepszy w przypadkach ×wiežych aniželi w utrwalonych rozedmach. $W stanach zapalnych påuc ma- saž segmentarny uåatwia odkrztu- szanie, poprawia zmniejszonę e- lastyczno׏ klatki piersiowej i wpåywa uspokajajęco na kręže- nie. $Za gåówne wskazanie do le- czenia masažem segmentarnym uwa- ža siÅ przewlekåe odoskrzelowe zapalenia påuc. $Masaž zastoso- wany po przeåomie w ostrym zapa- leniu påuc skraca wydatnie czas trwania choroby i rekonwalescen- cji. $Nadzwyczaj korzystnie wpåywa masaž segmentarny w dystonii påuc. $Dolegliwo×ci w dužym sto- pniu zaležne od warunków atmo- sferycznych znikaję prawie na- tychmiast, co wynika z reguluję- cych kręženie wåa×ciwo×ci masa- žu. $W zapaleniach opåucnej, je×li stan chorego na to zezwala, za- leca siÅ stosowanie masažu juž we wczesnych stadiach choroby. $Tego rodzaju postÅpowanie zapo- biega powstawaniu zrostów, jak równiež zmniejsza objawy bólowe. $Po wykluczeniu etiologii gru- Žliczej, juž w kilka dni po ustępieniu wysokiej temperatury ciaåa možna przystępi do wy- konywania masažu. $Naležy jednak zachowa ostrožno׏ w dawkowa- niu, a w razie podwyžszenia #dg temperatury ciaåa odstępi od masažu. $We wczesnych okresach choroby masaž segmentarny przy- spiesza resorbcjÅ wysiÅków, a w stanach przewlekåych z juž ustalonymi zrostami wpåywa na zwiÅkszenie pojemno×ci žyciowej påuc. $W przewlekåych stanach chorobowych wykonuje siÅ prze- ciÅtnie #ae-bj masažy, natomiast w ×wiežych stanach poprawÅ možna zaobserwowa juž po #c-e masa- žach. #c.a. $Wskazania: - przewlekåe niežyty dróg od- dechowych, - rozstrzenie oskrzeli przy ogólnym dobrym stanie chorego, - dychawica oskrzelowa nie wy- magajęca leczenia szpitalnego, - stan po przebytym zapaleniu påuc i opåucnej, - rozedma påuc, - dystonia påuc. #c.b. $Przeciwwskazania: - ostre stany zapalne, - choroby zakaŽne, - choroby nowotworowe, - krwawienia i krwotoki. #c.c. $Segmenty zajÅte: $C#c-$Th#aj. #c.d. $Punkty maksymalne: - waåy miÅ×nia czworobocznego, - w strefie åęcznotkankowej ponižej obojczyków, - åuki žeber zwåaszcza od #f-i. #c.e. $Strefy przeczulicy: - ponižej i powyžej obojczyka $C#d-$Th#b, - powyžej mostka $Th#b-$Th#d, - na przedniej stronie žeber $Th#f-$Th#h, - na tylnej stronie žeber $Th#i-$Th#aj, - powyžej åopatki $C#g-$Th#a. #c.f. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ påatowaty gåowy $C#c, - miÅsie„ czworoboczny #di $C#f, - miÅsie„ równolegåoboczny $C#h-$Th#b i $Th#d-$Th#e, - miÅsie„ podgrzebieniowy $C#g-$Th#a, - miÅ×nie miÅdzyžebrowe $Th#f-$Th#i, - miÅsie„ mostkowo-obojczyko- wo-sutkowy $C#c-$C#d, - miÅsie„ piersiowy wiÅkszy $Th#b-$Th#e. #c.g. $Zmiany okostnowe: - mostek, - obojczyki, - žebra, - åopatki. #c.h. $Strefy åęcznotkankowe: - na karku $C#c, - miÅdzy krÅgosåupem a åopat- kami $C#h-$Th#b, - obustronnie wzdåuž krÅgosåu- pa $C#h-$Th#aj, - w przebiegu žeber $Th#f-$Th#aj, - ponižej obojczyka $C#e, - powyžej mostka $C#d. #c.i $Kolejno׏ postÅpowania: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie grzbietu. #c. $Wyszukanie i opracowanie punktów maksymalnych, szczegól- nie w przestrzeniach miÅdzyže- browych od #f do #i. #d. $Opracowanie klatki pier- siowej. #e. $Masaž dolnego brzegu kla- tki piersiowej po stronie lewej. #c.aj. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #f, #h, #aa, #ac. #d. $Masaž w chorobach przewodu pokarmowego $Choroby žoåędka. $Prawie wszystkie choroby žo- åędka powoduję odruchowe objawy w segmentach $Th#g-$Th#i. $Aby leczenie byåo skuteczne, konieczne jest usuniÅcie wszyst- kich zmian odruchowych w miÅ×- niach, tkance åęcznej i okost- nej. $W razie pominiÅcia jakich- kolwiek zmian nie osięga #ea siÅ peånego wyleczenia. $Po uwzglÅdnieniu powyžszego masaž segmentarny jest cennym ×rodkiem pomocniczym =obok leczenia far- makologicznego i dietetycznego= w leczeniu zapalnych schorze„ žoåędka. $Opracowanie stref odruchowych poprawia ukrwienie i wyrównuje wegetatywny tonus žoåędka, co ma szczególne znaczenie przy lecze- niu niežytów i owrzodze„ žoåęd- ka. $Do leczenia možemy przystę- pi natychmiast, jednak od masa- žysty wymagana jest umiejÅtno׏ dawkowania masažu. $Ježeli brak nam do×wiadczenia, lepiej prze- czeka stan ostry. #d.a. $Wskazania: - niežyt žoåędka, - wrzody žoåędka bez powikåa„, - zaburzenia czynno×ci wy- dzielniczej =nadkwasota lub nie- dokwasota=, - zaburzenia napiÅcia ×cian žoåędka, - opadniÅcie žoåędka. #d.b. $Przeciwwskazania: - zapalenie wyrostka robaczko- wego, - zapalenie trzustki, - wirusowe zapalenie wętroby =$WZW=, - zapalenie otrzewnej, - wszystkie choroby zakaŽne, - stany ropne wymagajęce in- terwencji chirurgicznej, - pÅkniÅcia wrzodu žoåędka i dwunastnicy, - zmiany bliznowate i zwŞenia przewodu pokarmowego, - choroby nowotworowe, - krwawienia i krwotoki, - (ostry brzuch). #d.c. $Segmenty zajÅte: $C#c-$Th#aj. #d.d. $Punkty maksymalne: - lewy miÅsie„ podgrzebienio- wy, - miÅsie„ najdåužszy grzbietu po stronie lewej, #d.e. $Strefy przeczuli- #ec cy: - po lewej stronie krÅgosåupa $C#g-$Th#b i $Th#f-$Th#i, - na dolnym kęcie lewej åopat- ki $Th#d, - na lewym brzegu miÅ×nia pro- stego brzucha $Th#g-$Th#h i $Th#aj, - w okolicy szyjnej $C#d-$C#e. #d.f. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ czworoboczny po stronie lewej $C#f, - miÅsie„ podgrzebieniowy lewy $C#h-$Th#a, - przyczep poczętkowy miÅ×nia obåego wiÅkszego $Th#d-$Th#e, - miÅsie„ najdåužszy grzbietu lewy $Th#f-$Th#h, - miÅsie„ prosty brzucha $Th#f-$Th#aj. #d.g. $Zmiany okostnowe: - lewa åopatka, - lewe žebra, - mostek. #d.h. $Strefy åęcznotkankowe: - ponižej grzebienia lewej åo- patki $C#h-$Th#b, - po lewej stronie krÅgosåupa $Th#f-$Th#h, - lewy dolny brzeg klatki pie- rsiowej $Th#h-$Th#i, - powyžej lewego obojczyka $C#d, - na przedniej ×cianie lewej poåowy klatki piersiowej $Th#g-$Th#h. #d.i. $Kolejno׏ postÅpowania: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie grzbietu. #c. $Opracowanie stref odru- chowych za pomocę lekkiego gåa- skania i rozcierania. $Naležy zwróci szczególnę uwagÅ na strefÅ miÅ×niowę w lewym miÅ×niu podgrzebieniowym. $Do jej opra- cowania možemy przystępi dopie- ro po zlikwidowaniu wszystkich zmian odruchowych ponižej tego miejsca. $Gdy nie zastosujemy siÅ do powyžszego, dolegliwo×ci pacjenta mogę siÅ spotÅgo- #ee wa, a dodatkowo występię: za- wroty gåowy, dolegliwo×ci serco- we, ból gåowy i nudno×ci. $Uwaga! $W niežytach žoåędka z nadkwa- ×no×cię przed przystępieniem do usuwania stref odruchowych w obrÅbie brzucha musimy usunę napiÅcia na grzbiecie w segmen- tach $Th#g-$Th#h przy krÅgosåu- pie oraz w segmenach $Th#d-$Th#e na dolnym kęcie åopatki. $Nie- przestrzeganie tej kolejno×ci može spowodowa zwiÅkszenie wy- dzielania soku žoåędkowego. $W niežytach žoåędka z niedokwa- ×no×cię zaleca siÅ wykonywanie tylko i wyåęcznie rozcierania skóry na przedniej ×cianie klat- ki piersiowej po stronie lewej w segmentach $Th#e-$Th#i. $W opadniÅciu žoåędka zaleca siÅ rozcięgniÅcie zabiegu na strefy jelita cienkiego, grubego i dwu- nastnicy. #d.aj. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #i, #aa. $Choroby dwunastnicy i jelit. $Podobnie jak w chorobach žo- åędka, w chorobach jelit masaž ma znaczenie wspomagajęce, nato- miast ježeli po ustępieniu ostrego stanu utrzymuję siÅ do- legliwo×ci i objawy odruchowe, jest ×rodkiem prowadzęcym do peånego wyleczenia. $NajczÅ×ciej mamy do czynienia z zaburzeniami typu wegetatywnego. $WiÅkszo׏ tych dolegliwo×ci daje stany wzmožonego lub obnižonego napiÅ- cia miÅ×niowego w segmentach $Th#g-$S#c i prawie zawsze ist- nieje wspóådziaåanie odcinka $C#d. $Pierwsze oznaki poprawy wystÅpuję juž po #d-g zabiegach. $Ježeli po #aj zabiegach nie stwierdzono poprawy, $Hirsch i $Bernhard zalecaję masaž od- cinków szyjnych oraz gåowy. #d.aa. $Wskazania: - wrzód dwunastnicy bez powi- kåa„, #eg - zaburzenia napiÅcia ×cian jelit, - zaparcia i biegunki nie spo- wodowane chorobami zakaŽnymi, - opadniÅcia trzewi. #d.ab. $Przeciwwskazania: - zapalenie wyrostka robaczko- wego, - zapalenie trzustki, - wirusowe zapalenie wętroby =$WZW=, - zapalenie otrzewnej, - wszystkie choroby zakaŽne, - stany ropne wymagajęce in- terwencji chirurgicznej, - pÅkniÅcia wrzodu žoåędka i dwunastnicy, - zmiany bliznowate i zwŞenia przewodu pokarmowego, - choroby nowotworowe, - krwawienia i krwotoki, - (ostry brzuch). #d.ac. $Segmenty zajÅte: $C#d po stronie prawej, $Th#f-$Th#aa po stronie pra- wej, $Th#i-$Th#aa po stronie lewej, $L#a. #d.ad. $Punkty maksymalne: - miÅsie„ najdåužszy grzbietu, - miÅsie„ prosty brzucha. #d.ae. $Strefy przeczulicy: - po prawej stronie krÅgosåupa $C#g-$Th#a, - po obu stronach krÅgosåupa $Th#h-$Th#ab, - powyžej prawego obojczyka $C#d, - w obrÅbie miÅ×nia prostego brzucha $Th#f-$Th#aj, - miÅdzy ko×cię krzyžowę a krÅtarzem wiÅkszym $L#e-$S#a. #d.af. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ czworoboczny $C#f, - miÅsie„ czworoboczny lÅdŽwi $Th#f, - miÅsie„ prosty brzucha $Th#i, - przyczep poczętkowy miÅ×nia biodrowego $Th#ab-$L#a, - miÅsie„ najdåužszy #ei grzbietu $Th#i-$Th#ab, - miÅsie„ krzyžowo-kolcowy $L#c-$L#e. #d.ag. $Zmiany okostnowe: - ko׏ krzyžowa, - ko×ci biodrowe, - ko׏ åonowa, - dolne žebra. #d.ah. $Strefy åęcznotkankowe: - w okolicy karku $C#d-$Th#f, - po obu stronach krÅgosåupa $Th#i-$Th#ab, - miÅdzy krÅgosåupem a grze- bieniem biodrowym $L#d-$L#e, - prawy brzeg miÅ×nia prostego brzucha $Th#h-$Th#aa, - w prawym podbrzuszu $Th#ab-$L#b, - w lewym podbrzuszu $L#b. #d.ai. $Kolejno׏ postÅpowa- nia: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie grzbietu. #c. $Opracowanie miednicy w pozycji ležęcej i siedzęcej. $Uwaga! $W zaparciach po opracowaniu grzbietu i miednicy przystÅpuje- my do opracowania okrŞnicy w kolejno×ci: - zstÅpnica w kierunku do esi- cy, - poprzecznica w kierunku do zstÅpnicy, - wstÅpnica w kierunku do po- przecznicy i zstÅpnicy. $W zaparciach spastycznych stosujemy gåaskanie, åagodne rozcieranie, roztrzęsanie, åago- dnę wibracjÅ oraz wstrzęsanie miednicy. $W zaparciach wiotkich stosu- jemy gåÅbokie gåaskanie, rozcie- ranie, gåÅbokie ugniatanie, sil- nę wibracjÅ oraz waåkowanie. #d.bj. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #g, #aj, #aa. #fa #e. $Masaž w chorobach wętroby, dróg žóåciowych i pÅcherzyka žóåciowego $Gåównym wskazaniem sę czÅste zaburzenia ruchowe przewodów žóåciowych. $Do normalizacji tych zaburze„ dochodzi jednak tylko w przypadku, kiedy nie na- stępiåy nieodwracalne zmiany organiczne. $Masaž segmentarny powodujęc lepsze ukrwienie wę- troby i pÅcherzyka žóåciowego, doskonale leczy przewlekåe stany zapalne przy wspóådziaåaniu ×ro- dków farmakologicznych i odpo- wiedniej diety. $Powięzania trzewno-trzewne wymagaję uwzglÅ- dnienia w toku leczenia zaburze„ w funkcjonowaniu wszystkich na- rzędów jamy brzusznej, a szcze- gólnie žoåędka i jelit. #e.a. $Wskazania: - czynno×ciowe zaburzenia wę- troby i dróg žóåciowych, - kamica pÅcherzyka žóåciowego bez powikåa„, - przewlekåe stany zapalne pÅ- cherzyka žóåciowego i dróg žóå- ciowych, - nawroty bólowe po usuniÅciu pÅcherzyka žóåciowego, - stany po wirusowym zapaleniu wętroby =$WZW=. #e.b. $Przeciwwskazania: - ostre stany zapalne dróg žóåciowych i pÅcherzyka žóåcio- wego, - ropnie pÅcherzyka žóåciowe- go, - zapalenie okoåopÅcherzykowe, - zapalenie trzustki, - choroby zakaŽne i nowotworo- we. #e.c. $Segmenty zajÅte: $Od $C#c, $C#d do $Th#aa po stronie prawej, w chorobach trzustki dodatkowo po stronie lewej. #e.d. $Punkty maksymalne: - strefa åęcznotkankowa pomiÅ- dzy krÅgosåupem a przy×rod- #fc kowym brzegiem prawej åopatki w segmentach $Th#a-$Th#c, - w kamicy pÅcherzyka žóåcio- wego, w tkance åęcznej powyžej obojczyka $C#d i miÅ×niu prostym brzucha $Th#h-$Th#aj. #e.e. $Strefy przeczulicy: - ponižej obojczyka po stronie prawej $C#e, - pomiÅdzy krÅgosåupem a przy- ×rodkowym brzegiem prawej åopat- ki $Th#d-$Th#e, - na prawych åukach žebrowych $Th#h-$Th#aa, - po prawej stronie krÅgosåupa $C#g-$Th#a. #e.f. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ czworoboczny $Th#f, - miÅsie„ zÅbaty przedni $Th#f-$Th#h, - miÅsie„ prosty brzucha $Th#h-$Th#aj, - miÅsie„ najszerszy grzbietu $Th#f-$Th#g, - miÅsie„ obåy wiÅkszy $Th#d-$Th#f. #e.g. $Zmiany okostnowe: - wyrostki kolczyste krÅgów piersiowych, - mostek, - prawe žebra, - prawa åopatka. #e.h. $Strefy åęcznotkankowe: - powyžej prawego obojczyka $C#d, - na prawych åukach žebrowych $Th#h-$Th#aj, - w okolicy barkowej po stro- nie tylnej $C#f-$C#g, - miÅdzy krÅgosåupem a przy- ×rodkowym brzegiem prawej åopat- ki $Th#b-$Th#c. #e.i. $Kolejno׏ postÅpowania: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie grzbietu. #c. $Opracowanie klatki pier- siowej. #d. $Opracowanie miednicy. $Uwaga! $Opracowanie stref odru- #fe chowych powinno by dužo såabsze niž opracowanie korzeni nerwo- wych. $Najkorzystniej jest sto- sowa gåaskania i delikatne roz- cierania. $StrefÅ åęcznotkankowę pomiÅ- dzy krÅgosåupem a przy×rodkowym brzegiem prawej åopatki opraco- wujemy po usuniÅciu innych zmian odruchowych. $W nawrotach po usuniÅciu pÅ- cherzyka žóåciowego gdy opracu- jemy korzenie nerwowe naležy przystępi do rozluŽnienia tka- nek w otoczeniu blizny oraz usu- nę zrosty pooperacyjne. $Przy opracowywaniu samej blizny možna užy - w drodze wyjętku - ×rodka zmiÅkczajęcego np. wazeliny. #e.aj. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #e, #g, #h, #aj, #aa, #ad. #f. $Masaž w chorobach ukåadu moczowego $Odruchowe objawy chorobowe w chorobach nerek wystÅpuję za- równo w przypadkach zajÅcia mie- dniczek nerkowych i moczowodów =kamienie itp.=, jak równiež w schorzeniach mięžszowych =za- palenie kåÅbuszków nerkowych, nerczyca, zapalenie nerek=. $Przy wykonywaniu masažu nale- žy pamiÅta, že dostarczenie ciepåa, zwåaszcza w obrÅbie stref; zwiÅksza wydzielanie mo- czu, za× oziÅbienie stref zmniejsza. #f.a. $Wskazania: - zapalenie kåÅbuszków nerko- wych i nerek bez powikåa„, - åagodna posta nerczycy, - marsko׏ nerek, - zmiany w nerkach u ciŞar- nych, - choroby pÅcherza moczowego bez powikåa„, - zaburzenia w oddawaniu mo- czu, - przewlekåe nieswoiste zapa- lenie dróg moczowych, - kamica nerkowa nie wymagaję- ca leczenia chirurgicznego. #fg #f.b. $Przeciwwskazania: - ciŞkie postacie nerczycy, - gruŽlica nerek i inne choro- by zakaŽne, - zmiany ropne i nowotworowe, - cukromocz nerkowy, - zawaå nerki. #f.c. $Segmenty zajÅte: $C#d i $Th#i-$L#d. #f.d. $Punkty maksymalne: - ko׏ krzyžowa, - powyžej rzepki, - powyžej przyczepu obojczyka do mostka, - z boku krÅgosåupa $Th#c-$Th#d, w chorobach pÅcherza moczowego dodatkowo: - w okolicy ko×ci guzicznej, - na bocznych czÅ×ciach mied- nicy. #f.e. $Strefy przeczulicy: - w obrÅbie krÅgosåupa $Th#g-$L#b, - na spojeniu åonowym $L#a, - w okolicy miÅ×nia prostego brzucha $Th#aj-$Th#aa. #f.f. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ równolegåoboczny $Th#b-$Th#c, - miÅsie„ najszerszy grzbietu $L#a-$L#c, - miÅsie„ prosty brzucha $Th#i-$Th#aa, - miÅsie„ biodrowo-lÅdŽwiowy $Th#aa-$L#a. #f.g. $Zmiany okostnowe: - ko×ci miednicy, - dolne žebra. #f.h. $Strefy åęcznotkankowe: - w okolicy szyi $C#d, - wzdåuž krÅgosåupa $Th#g-$Th#aa, - powyžej górnej czÅ×ci po×la- dków $L#d-$L#e, - w okolicy krzyžowej $S#a-$S#b, - w okolicy pachwin $L#a-$L#b, - powyžej rzepki $L#c-$L#d. #fi #f.i. $Kolejno׏ postÅpowania: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie grzbietu. #c. $Opracowanie miednicy. #d. $UsuniÅcie napiŏ nad grzebieniem biodrowym. #e. $RozluŽnienie napiÅcia w miÅ×niu równolegåobocznym przed usuwaniem zmian w okolicy lÅdŽwiowej. #f. $Masaž przedniej czÅ×ci jamy brzusznej =podbrzusze i spojenie åonowe=. $Uwaga! $Po usuniÅciu napiŏ w segmen- tach $Th#b-$Th#c nastÅpuje zmniejszenie napiÅcia miÅ×niowe- go w segmentach $Th#i-$Th#aa, co powoduje, že dalszy masaž jest mniej bolesny. $Przy napadzie kamicy nerkowej wykonujemy rozcieranie koliste w przestrzeni miÅdzy dwunastym žebrem a krÅgosåupem oraz w seg- mentach $Th#c-$Th#d. #f.aj. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #g, #aj, #aa, #ae. #g. $Masaž w chorobach kobiecych narzędów påciowych $WiÅkszo׏ schorze„ kobiecych narzędów rodnych powoduje wystÅ- powanie zmian odruchowych w oko- licy lÅdŽwiowej w miednicy i na podbrzuszu oraz na udach. $Na cykl owulacyjny wpåywa možna nie tylko poprzez podawa- nie hormonów, ale równiež przez oddziaåywanie na sprzŞone seg- mentarnie tkanki na powierzchni ciaåa. $Wydaje siÅ, že dla wyni- ku leczenia nie ma znaczenia miejsce zastosowania bodŽca ani tež jego rodzaj. $Decydujęce jest wåęczenie bodŽca w obrÅb zakåóconego krÅgu czynno×ciowego i dostosowanie jego siåy do aktualnej odczynowo×ci pacjenta. $W bolesnym miesięczkowaniu bez podåoža anatomicznego po #aj-ae zabiegach w #ij#j) dole- gliwo×ci ustÅpuję. $Po le- #ga czeniu ustÅpowaåy równiež zapar- cia towarzyszęce czÅsto bolesne- mu miesięczkowaniu. $Przy zastosowaniu masažu seg- mentarnego obserwuje siÅ równiež znaczny wzrost wydzielania mleka =nawet #d-ro krotny= w stosunku do poziomu wyj×ciowego. $Okres karmienia udaåo siÅ przedåužy o okoåo trzech miesiÅcy. $W niedorozwojach macicy masaž segmentarny, dziÅki poprawie ukrwienia i dziaåaniu na ukåad nerwowy, jest w stanie pobudzi jej wzrost. $Dolegliwo×ci w okresie cięžy, szczególnie bóle åydek, ustÅpuję juž po #c-d zabiegach. $Okres cięžy nie jest przeciwwskazaniem do stosowania masažu segmentar- nego. $Powięzania pomiÅdzy dermato- mami, ukåadem hormonalnym i miÅ- dzymózgowiem pozwalaję przypusz- cza, že istnieje možliwo׏ le- czenia dolegliwo×ci okresu prze- kwitania. #g.a. $Wskazania: - przewlekåe zapalenie i stany pozapalne narzędów påciowych, - opóŽnienie dojrzewania påciowego, - niedorozwój narzędów påcio- wych, - zaburzenia cyklu miesięczko- wego, - wtórny brak miesięczki, - zaburzenia wieku przekwita- nia, - bóle krzyža spowodowane czynno×ciowymi zaburzeniami na- rzędów påciowych, - dolegliwo×ci zwięzane z okresem cięžy, - bolesne miesięczkowanie, - dolegliwo×ci po operacjach ginekologicznych, - w celu pobudzenia wydziela- nia mleka u kobiety karmięcej. #g.b. $Przeciwwskazania: - cięža z komplikacjami, - ostre stany zapalne, - wszelkiego rodzaju choroby zakaŽne i nowotworowe, #gc - krwawienia, krwotoki, okres miesięczkowania. #g.c. $Segmenty zajÅte: $Th#aa-$S#b. #g.d. $Punkty maksymalne: - podbrzusze $L#a, - miÅsie„ krzyžowo-guziczny, - w gåÅbi miednicy, - powyžej spojenia åonowego. #g.e $Strefy przeczulicy: - okolica lÅdŽwiowa $L#a-$L#c, - powyžej ko×ci krzyžowej $LS-$S#a, - na przedniej ×cianie jamy brzusznej $Th#ab-$L#a, - na spojeniu åonowym $Th#ab-$L#a. #g.f. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ krzyžowo-kolcowy $L#c-$L#e, - miÅsie„ po×ladkowy wielki $L#d-$L#e, - miÅsie„ smukåy $L#b, - miÅsie„ biodrowy $Th#aa-$L#a, - miÅsie„ lÅdŽwiowo-udowy $Th#aa-$Th#ab #g.g. $Zmiany okostnowe: - grzebie„ talerza ko×ci bio- drowej, - ko׏ krzyžowa, - spojenie åonowe, - krÅtarz wiÅkszy. #g.h. $Strefy åęcznotkankowe: - okolica lÅdŽwiowa $L#a-$L#d, - na ko×ci krzyžowej $S#a-$S#c, - na krÅtarzu wiÅkszym na po- wiÅzi uda $LS, - na przedniej powierzchni ja- my brzusznej $Th#aa, - powyžej spojenia åonowego $L#a, - na spojeniu åonowym $L#a. #g.i. $Kolejno׏ postÅpowania: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Masaž grzbietu. #c. $Masaž miednicy w po- #ge zycji ležęcej i siedzęcej. $Uwaga! $W pozycji ležęcej wykonuje siÅ gåaskanie i koliste rozcie- ranie w obrÅbie ko×ci krzyžowej oraz miÅdzy krÅgosåupem a grze- bieniem biodrowym. $Stosuje siÅ waåkowanie, piåowanie i przy×ru- bowanie. $W pozycji siedzęcej wykonuje- my najpierw zabieg w obrÅbie miÅ×ni po×ladkowych, stosujęc lekkie koliste rozcieranie i gåaskanie w obszarze od tylne- go górnego kolca biodrowego do ko×ci krzyžowej. $NastÅpnie ma- suje siÅ okolicÅ spojenia åono- wego i pachwiny. $Ukåadamy palce od #b-e na górnym brzegu ko×ci åonowej w pobližu spojenia åono- wego, wykonujęc maåe koliste ru- chy z lekkim uciskiem w kierunku do kolca i grzebienia biodrowego dochodzimy až do krÅgosåupa. $W celu usuniÅcia napiŏ w tych miejscach stosujemy lekkę wibra- cjÅ. $KobietÅ karmięcę masujemy stosujęc masaž grzbietu, ko„czyn górnych i gruczoåów piersiowych. $Na grzbiecie szczególnie opra- cowujemy segmenty $Th#d-$Th#f. $Opracowanie gruczoåów piersio- wych polega na wykonaniu delika- tnych gåaska„ i rozciera„ dooko- åa gruczoåów. #g.aj. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #e, #g, #aa. #h. $Masaž w bólach gåowy $Bóle gåowy mogę by przyczynę wielu chorób. $Istotne jest ustalenie przyczyny przed przy- stępieniem do kuracji masažem segmentarnym. $W niektórych postaciach bólów gåowy, mimo i- stniejęcych wyraŽnych objawów odruchowych, masaž nie daje po- zytywnych wyników, a nawet može zadziaåa szkodliwie. $Ma to miejsce w bólach gåowy spowodo- wanych organicznymi zmianami w o×rodkowym ukåadzie ner- #gg wowym =guzy, ropnie, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, tÅt- niaki, zaniki mózgu, obrzÅki mó- zgu itp.=, a takže w zaburze- niach przemiany materii i we wzmožonym ci×nieniu ×ródczaszko- wym. $W migrenie wåa×ciwej, ujmowa- nej jako lokalne zaburzenie krę- ženia, masaž segmentarny zmniej- sza gotowo׏ napadowę oraz skra- ca fazÅ bólowę. $Nieprzyjemne objawy towarzyszęce =nudno×ci, wymioty, miganie w oczach= ustÅ- puję bardzo szybko. $W trzech czwartych przypadków napady mož- na przerwa. $Masaž segmentarny bardzo dobrze zapobiega migrenie w okresach beznapadowych, jak równiež w bólach gåowy o podåožu naczynioruchowym. #h.a. $Wskazania: - migreny, - bóle gåowy po urazie czaszki i wstrzęsie mózgu =po wyklucze- niu zmian ogniskowych=, - bóle reumatyczne, - bóle wywoåane schorzeniami narzędów wewnÅtrznych, - zmiany chorobowe w odcinku szyjnym krÅgosåupa. #h.b $Przeciwwskazania: - guzy mózgu, - ropnie, - zapalenie opon mózgowo-rdze- niowych, - tÅtniaki, - zaniki mózgu, - obrzÅki mózgu, - zmiany zapalne i nowotworo- we, - wzmožone ci×nienie ×ród- czaszkowe, - bóle spowodowane zaburze- niami przemiany materii, - choroby zakaŽne. #h.c. $Segmenty zajÅte: $C#a-$Th#ab. #h.d. $Punkty maksymalne: - kresa karkowa dolna, - okolica skroni, - miÅsie„ podgrzebienio- #gi wy, - miÅsie„ piersiowy wiÅkszy w okolicy obojczyka. #h.e. $Strefy przeczulicy: - w okolicy karku $C#d-$C#h, - miÅdzy åopatkami $Th#b-$Th#d, - po obu stronach krÅgosåupa $Th#f-$Th#h, - ponižej obojczyka $Th#a. #h.f. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ påatowaty gåowy $C#c-$C#d, - miÅsie„ czworoboczny $C#e-$C#h, - miÅsie„ równolegåoboczny $C#h-$Th#d, - miÅsie„ podgrzebieniowy $C#g-$Th#a, - miÅsie„ mostkowo-obojczyko- wo-sutkowy $C#c-$C#d, - czÅ׏ obojczykowa miÅ×nia piersiowego wiÅkszego $C#e, $Th#a-$Th#b. #h.g. $Zmiany okostnowe: - åopatki, - wyrostki barkowe, - kresa karkowa dolna, - kresa karkowa górna. #h.h. $Strefy åęcznotkankowe: - w okolicy potylicy $C#c, - miÅdzy åopatkami $Th#a-$Th#e, - ponižej obojczyka $C#d, - w obrÅbie klatki piersiowej $Th#a-$Th#c, - segment skórny na grzbiecie $Th#aj. #h.i. $Kolejno׏ postÅpowania: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie korzeni ner- wowych i rozluŽnienie napiŏ w okolicy krÅgosåupa na siedzęco =chwyt przy×rubowania obustron- nego, chwyt okoåoåopatkowy, chwyt na miÅsie„ nadgrzebienio- wy, podgrzebieniowy i dolny kęt åopatki=. #c. $Po usuniÅciu napiŏ i zmian odruchowych w obrÅ- #ha bie grzbietu možemy przystępi do opracowania zmian wyžej poåo- žonych. $NastÅpuje to po #e-f zabiegu. $Možemy teraz wykona masaž karku i gåowy. $Strefy miÅ×niowe w okolicy przyczepu miÅ×nia mostkowo-obojczykowo-su- tkowego sę bardzo bolesne i siåÅ masažu naležy dostosowa do od- czu pacjenta. $ZwiÅkszenie na- cisku može następi po okoåo #aj zabiegach. $Uwaga! $Przy jednoczesnym wystÅpowa- niu choroby serca naležy omija segmenty $Th#b-$Th#c po stronie lewej. $NapiÅcia w okolicy #g. krÅgu szyjnego možna opracowywa sil- niej. $W razie występienia podczas zabiegu nudno×ci naležy intensy- wnie rozciera okolicÅ dolnego kęta lewej åopatki. $PrzeciÅtnie wykonuje siÅ #ae-bj masažy po okoåo #ae mi- nut, #c razy w tygodniu. #h.aj. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #b, #d, #e, #f, #aa. #i. $Masaž w chorobach miÅ×ni ko×ci i stawów $W obrÅbie ko„czyn równiež i- stnieję krÅgi czynno×ciowe, a každa ko„czyna stanowi jedno- stkÅ czynno×ciowę. $ķaden staw, žadna czÅ׏ nie ulega schorzeniu w sposób izolowany. $Zawsze mož- na wykaza zmiany odruchowe, których usuniÅcie masažem kla- sycznym jest niemožliwe. $Zdaniem $Kohlrauscha w skrÅ- ceniach, zåamaniach i zwichniÅ- ciach zachodzi zawsze ten sam odczyn: we wszystkich okolicz- nych miÅ×niach pojawia siÅ wzmo- žone napiÅcie, które po kilku tygodniach przechodzi w atoniÅ z zanikiem miÅ×ni, przy czym po- jedyncze grupy wåókien miÅ×nio- wych zachowuję nadal wzmožone napiÅcie. $W tkance åęcznej naj- pierw wystÅpuje nasiękanie a pó- Žniej stwardnienie. $Wszy- #hc stkie te zmiany ograniczaję ru- chomo׏ stawu. $W zapaleniu okoåobarkowym w poczętkowym okresie obecne sę napiÅcia w miÅ×niu podåopatko- wym, obåym wiÅkszym i mniejszym, najszerszym grzbietu i czworo- bocznym. $W miarÅ trwania choro- by doåęczaję siÅ zmiany åęcznot- kankowe ponad åopatkę, w obrÅbie grzbietu i klatki piersiowej. $Zapalenie nadkåykcia ko×ci ramiennej powoduje wzmoženie na- piÅcia w prostownikach przedra- mienia. $Naležy je podda bardzo ostrožnej wibracji, chcęc unik- nę trwajęcych tygodniami nie- przyjemnych dolegliwo×ci bólo- wych. $We wszystkich sprawach choro- bowych ko„czyn zaleca siÅ prze- badanie w kierunku obecno×ci zmian krÅgosåupa. #i.a. $Wskazania: - skrÅcenia, - zwichniÅcia, - zåamania, - zapalne, zwyrodnieniowe i go׏cowe choroby stawów i ko- ×ci, - przykurcze, - zapalenia okoåostawowe, - choroby czÅ×ci miÅkkich, ta- kie jak: rozdarcie, zmiaždženie, przewlekåe owrzodzenia, itp., - choroby ×ciÅgien i pochewek ×ciÅgnistych, - kostnienie miÅ×ni, - reumatoidalne zapalenie sta- wów =$RZS=, - zesztywniajęce zapalenie stawów krÅgosåupa =$ZZSK=, - go×ciec zwyrodniajęcy ko- stno-stawowy, - go×ciec tkanek miÅkkich. #i.b. $Przeciwwskazania: - zmiany ropne, - choroby nowotworowe, - choroby zakaŽne. #i.c. $Segmenty zajÅte: $C#a-$Th#e dla ko„czyny gór- nej, $Th#aa-$S#e dla ko„czyny #he dolnej. $Choroby stawu ramiennego i ramienia #i.d. $Punkty maksymalne: - strefa åęcznotkankowa pomiÅ- dzy åopatkę a krÅgosåupem, - miÅsie„ podgrzebieniowy, - miÅsie„ piersiowy wiÅkszy. #i.e. $Strefy przeczulicy: - na karku $C#e-$C#h, - przy krÅgosåupie $Th#d-$Th#f, - ponižej obojczyka $C#e, - na ramieniu $C#e-$C#f. #i.f. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ påatowaty gåowy $C#c-$C#e, - miÅsie„ czworoboczny $C#f, - miÅsie„ równolegåoboczny $Th#a-$Th#d, - miÅsie„ podgrzebieniowy $C#h-$Th#d, - miÅsie„ najszerszy grzbietu $Th#e-$Th#g, - miÅsie„ naramienny $C#f, - miÅsie„ piersiowy wiÅkszy $Th#a-$Th#c. #i.g. $Zmiany okostnowe: - grzebie„ åopatki, - mostek, - obojczyk, - nadkåykcie ko×ci ramiennej. #i.h. $Strefy åęcznotkankowe: - miÅdzy krÅgosåupem a åopatkę $Th#a-$Th#d, - ponižej grzebienia åopatki $C#a-$C#h, - na åukach žebrowych $Th#b-$Th#d, - na przedniej powierzchni ra- mienia $C#e-$C#f. #i.i. $Kolejno׏ postÅpowania: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie grzbietu. $Naležy szczególnie starannie opracowa miÅsie„ najszerszy grzbietu, a dopiero potem przy- stępi do rozluŽnienia na- #hg piŏ po bokach krÅgosåupa. #c. $RozluŽnienie napiŏ nad åopatkę, w miÅ×niu czworobocznym i miÅ×niu naramiennym. #d. $Opracowanie otoczenia do- åu pachowego. $PrzedramiÅ pa- cjenta oparte jest o bark masa- žysty, a w razie zbyt dužego usztywnienia uniemožliwiajęcego uniesienie ramienia do poziomu rÅka uåožona jest tak, aby do- stÅpny byå dóå pachowy. $W dole pachowym masujemy przede wszyst- kim miÅ×nie obåe, dåugę gåowÅ miÅ×nia trójgåowego oraz przy- czep miÅ×nia najszerszego grzbietu. #e. $Masaž barku i ramienia. #f. $Czynne i bierne wiczenia ruchowe $Choroby stawu åokciowego, przedramienia i rÅki #i.aj. $Punkty maksymalne: - strefa åęcznotkankowa pomiÅ- dzy åopatkę a krÅgosåupem, - miÅsie„ podgrzebieniowy, - miÅsie„ ramienno-promienio- wy, - miÅsie„ przywodziciel kciu- ka. #i.aa. $Strefy przeczulicy: - w okolicy karku $C#e-$C#h, - wzdåuž krÅgosåupa $Th#d-$Th#f, - na tylnej stronie ramienia $C#g-$Th#a, - ponižej obojczyka $C#e, - w obszarze miÅ×nia naramien- nego $C#e-$C#f, - na przedniej stronie ramie- nia $C#h-$Th#a, - na przedramieniu $Th#a. #i.ab. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ påatowaty gåowy $C#c-$C#e, - miÅsie„ czworoboczny $C#f, - miÅsie„ równolegåoboczny $Th#a-$Th#e, - miÅsie„ naramienny $C#f, - miÅsie„ dwugåowy ramienia $C#e i $Th#a, - miÅsie„ ramienno-pro- #hi mieniowy $C#f, - miÅsie„ zginacz åokciowy nadgarstka $C#h, - miÅsie„ odwodziciel kciuka $C#f-$C#g, - miÅ×nie miÅdzykostne $C#g-$C#h. #i.ac. $Zmiany okostnowe: - grzebie„ åopatki, - mostek, - obojczyk, - nadkåykcie ko×ci ramiennej, - wyrostki rylcowate ko×ci promieniowej i åokciowej, - ko×ci ×ródrÅcza. #i.ad. $Strefy åęcznotkankowe: - miÅdzy krÅgosåupem a åopatkę $Th#a-$Th#d, - ponižej grzebienia åopatki $C#g-$C#h, - na åukach žeber $Th#b-$Th#d - na przedniej czÅ×ci ramienia $C#e, - w obrÅbie zgiÅcia åokciowego od strony przedniej $C#e, - w stawie promieniowo-nadgar- stkowym $C#f-$C#h. #i.ae. $Kolejno׏ postÅpowa- nia: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie korzeni ner- wowych i rozluŽnienie napiŏ. #c. $Opracowanie miejsca poni- žej grzebienia åopatki i masaž miÅ×nia naramiennego. $Po zmniejszeniu napiŏ staw åokcio- wy jest bardziej ruchomy i mniej bolesny. #d. $Masaž ramienia, stawu åo- kciowego i przedramienia. #e. $Z chwilę ustępienia na- piŏ w obrÅbie miÅ×nia ramienno- -promieniowego i w åokciowej grupie zginaczy doåęczamy wi- czenia ruchowe. $Wcze×niej sę one bezcelowe i bardzo bolesne. #f. $Energiczny masaž stawu promieniowo-nadgarstkowego, ma- saž rÅki i palców. #i.af. $PrzesuniÅcia odruchowe dla ko„czyny górnej: #b, #ia #c, #d, #aa. $Choroby stawu biodrowego i uda $Zmiany odruchowe sę tu bardzo wyraŽne. $Zmiany szyjki ko×ci udowej oraz stawu biodrowego od- czuwane sę nierzadko najsilniej w stawie kolanowym lub skokowym, podczas gdy znieksztaåcenia stóp wynikaję z obcięženia statyczne- go i mogę dawa dolegliwo×ci w wyžej poåožonych stawach. #i.ag. $Punkty maksymalne: - miÅsie„ po×ladkowy wielki, - miÅsie„ krzyžowo-kolcowy. #i.ah. $Strefy przeczulicy: - w okolicy lÅdŽwiowej powyžej grzebienia biodrowego $L#a-$L#c, - w okolicy po×ladków $L#c-$L#e, - w pa×mie ×ciÅgnistym biodro- wo-piszczelowym $L#c-$L#e. #i.ai. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ guziczny $L#b-$S#c, - miÅsie„ po×ladkowy wielki $L#d-$L#e, - miÅsie„ biodrowo-lÅdŽwiowy $Th#aa-$L#b, - miÅsie„ smukåy $L#b, - miÅsie„ krawiecki $L#b-$L#c, - miÅsie„ obszerny boczny $L#d. #i.bj. $Zmiany okostnowe: - ko×ci miednicy, - krÅtarz wiÅkszy #i.ba. $Strefy åęcznotkankowe: - w okolicy po×ladków $L#c-$L#e, - wzdåuž faådów po×ladkowych $S#a-$S#c, - w okolicy pachwinowej $L#a-$L#b, - w okolicy bioder $L#a-$L#c. #i.bb. $Kolejno׏ postÅpowa- nia: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie grzbie- #ic tu. #c. $Opracowanie miednicy ze szczególnym uwzglÅdnieniem punk- tów maksymalnych w miÅ×niu krzy- žowo-kolcowym i w miÅ×niu po×la- dkowym wielkim. #d. $Masaž stawu biodrowego i uda. #e. $Masaž powåok brzusznych i lewego dolnego brzegu klatki piersiowej. $Choroby stawu kolanowego, podudzia, stawu skokowego i stopy #i.bc. $Punkty maksymalne: - miÅsie„ po×ladkowy wielki, - brzuchaty åydki, - piszczelowy przedni. #i.bd. $Strefy przeczulicy: - powyžej grzebienia biodrowe- go $L#b-$L#c, - okolica po×ladków $LS-$S#a, - na tylnej powierzchni uda $S#a, - wzdåuž pasma biodrowo-pisz- czelowego $L#d-$L#e, - na przedniej powierzchni uda $L#b, - na przy×rodkowej powierzchni uda $L#c. #i.be. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ po×ladkowy wielki $L#d-$L#e, - gåowa boczna miÅ×nia czworo- gåowego uda $L#e, - miÅsie„ smukåy $L#b, - miÅsie„ brzuchaty åydki $S#a-$S#b, - miÅsie„ krawiecki $L#b-$L#c, - miÅsie„ piszczelowy przedni $L#d-$L#e. #i.bf. $Zmiany okostnowe: - ko×ci miednicy, - krÅtarz wiÅkszy, - ko׏ piszczelowa, - ko×ci ×ródstopia. #i.bg. $Strefy åęcznotkankowe: - okolica po×ladkowa $L#c-$L#e, - wzdåuž faådu po×ladko- #ie wego $S#a-$S#c, - pasmo biodrowo-piszczelowe $L#d-$L#e, - pachwina $L#a-$L#b, - staw biodrowy $L#a-$L#d, - dóå podkolanowy $S#a-$S#b, - powyžej piÅty $S#a-$S#b. #i.bh. $Kolejno׏ postÅpowa- nia: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Masaž grzbietu. #c. $Masaž stawu biodrowego i uda. #d. $Masaž stawu kolanowego, podudzia, stawu skokowego i sto- py. #i.bi. $PrzesuniÅcia odruchowe dla ko„czyny dolnej: #a, #g, #aj, #aa. $Uwaga! $W chorobach go׏cowych masaž segmentarny w fazie poczętkowej wykonuje siÅ w pozycji ležęcej pacjenta. $W obrÅbie segmentów stosuje siÅ chwyt gåaskania, na- tomiast wzdåuž miÅ×ni dåugich grzbietu wykonujemy okrŞne ugniatania po obu stronach krÅ- gosåupa. $Dalszy etap zabiegu przeprowadzamy w pozycji siedzę- cej masujęc okolicÅ przedniego dolnego kolca biodrowego i przez grzebie„ talerza ko×ci biodrowej do ko×ci krzyžowej. $Przechodzęc do zabiegu w gór- nej czÅ×ci krÅgosåupa wykonuje siÅ czubkami palców koliste roz- cierania i lekkę wibracjÅ miÅ×ni miÅdzyžebrowych. $Wažne jest dokåadne opracowa- nie miÅ×ni åopatki oraz tkanek poåožonych obok. $W celu rozluŽ- nienia napiŏ w miÅ×niu podåopa- tkowym wykonujemy chwyt podåopa- tkowy. $W dalszej kolejno×ci przechodzimy do opracowania kar- ku wykonujęc gåaskania i ugnia- tania od wyrostka sutkowatego przez krÅgi szyjne do piersiowe- go odcinka krÅgosåupa. $Po masažu karku i grzbietu opracowujemy przednię czÅ׏ #ig klatki piersiowej, zwracajęc szczególnę uwagÅ na przestrze„ miÅdzy obojczykiem a miÅ×niem mostkowo-obojczykowo-sutkowym. $W dolegliwo×ciach go׏cowych w zakresie ko„czyn górnych i dolnych masaž rozpoczyna siÅ od kilkakrotnie powtarzanego ma- sažu grzbietu. $W przypadku za- jÅcia stawów ko„czyny górnej zwraca siÅ uwagÅ na masaž obrÅ- czy barkowej, karku oraz klatki piersiowej, natomiast w przypad- ku zajÅcia stawów ko„czyny dolnej - na masaž stawu biodro- wego i okolicÅ krzyžowo-lÅdŽwio- wę. #aj. $Masaž w chorobach krÅgosåupa $Zmiany chorobowe w krÅgosåu- pie w postaci: zwŞenia otworów miÅdzykrÅgowych, przepukliny i wypadniÅcia jędra miaždžyste- go, obluŽnienia struktury wiÅza- dåowej sę czynnikami zapoczętko- wujęcymi caåy szereg schorze„ obwodowych. $Tylko w niektórych przypadkach zmiany w krÅgosåupie sę jedynę przyczynę choroby. $Przewažnie do tego czynnika do- åęczy siÅ muszę jeszcze inne =bodŽce zakaŽne, psychiczne, klimatyczne, pokarmowe=. $Z dru- giej strony nie možna zaprzeczy reakcjom ze strony krÅgosåupa w každym przypadku rozgrywajęce- go siÅ procesu chorobowego. $Wy- nika stęd konieczno׏ zbadania i ewentualnego leczenia krÅgo- såupa w každej jednostce choro- bowej. #aj.a. $Wskazania: - stany zej×ciowe po obraže- niach =zåamania, zwichniÅcia=, - zwyrodnieniowe choroby chrzęstek, - przewlekåe zapalenia stawów, - wady postawy i skrzywienia, - wszystkie choroby uwarunko- wane zmianami w krÅgosåupie. #aj.b. $Przeciwwskazania: - choroby nowotworowe, #ii - ostre stany zapalne rdzenia krÅgowego, - ostre stany zapalne ko×ci stawów i tkanek miÅkkich krÅgo- såupa. #aj.c. $Segmenty zajÅte: $C#a-$S#e. #aj.d. $Punkty maksymalne: - w czÅ×ci szyjnej krÅgosåupa w obrÅbie miÅ×nia czworoboczne- go, - pomiÅdzy krÅgosåupem a åopa- tkę, - pomiÅdzy odcinkiem lÅdŽwio- wym krÅgosåupa a grzebieniem biodrowym, - w obrÅbie po×ladków. #aj.e. $Strefy przeczulicy: - zmianom ulegaję wszystkie segmenty wzdåuž krÅgosåupa. #aj.f. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ påatowaty gåowy $C#c-$C#d, - miÅsie„ czworoboczny $C#f, - miÅsie„ najszerszy grzbietu $Th#d-$Th#f i $Th#h-$Th#ab, - miÅsie„ najdåužszy grzbietu $C#c-$C#g i $Th#c-$Th#f i $Th#i-$Th#aa, - miÅsie„ po×ladkowy wielki $L#c-$L#e, - miÅsie„ biodrowo-lÅdŽwiowy $Th#aa-$Th#ab. #aj.g. $Zmiany okostnowe: - åopatki, - žebra, - mostek, - wyrostki kolczyste wszyst- kich krÅgów, - ko×ci miednicy. #aj.h. $Strefy åęcznotkankowe: - zmiany po obu stronach krÅ- gosåupa szczególnie w odcinku lÅdŽwiowym. #aj.i. $Kolejno׏ postÅpowa- nia: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Odpowiednio do #aja rozlokowania stwierdzonych zmian oraz odpowiednio do stanu choro- bowego stosujemy chwyty z opra- cowania grzbietu, miednicy, kla- tki piersiowej, karku i gåowy. $Uwaga! $Masaž segmentarny obejmuje przede wszystkim miÅ×nie dåugie po obu stronach krÅgosåupa oraz wszystkie pozostaåe miÅ×nie grzbietu. $Zabieg wykonuje siÅ w pozycji ležęcej chorego =opra- cowanie grzbietu=, a nastÅpnie w pozycji siedzęcej =opracowanie klatki piersiowej i przestrzeni miÅdzyžebrowych=. $Na zako„cze- nie zabiegu wykonujemy sprŞyno- wanie klatki piersiowej. #aj.aj. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #a, #b, #d, #e, #f, #g, #h, #i, #aj, #aa, #af. #aa. $Masaž w zespole bólowym krzyža $Bóle w okolicy krzyžowej sta- nowię dužy procent przypadków w praktyce masažysty. $Rzadko chodzi tu o wåa×ciwy postrzaå, tj. o go׏cowe schorzenia miÅ×- nia czworobocznego lÅdŽwi okre- ×lane mianem lumbago. $Dužo czÅ- ×ciej bóle okolicy krzyžowej, szczególnie u kobiet, maję innę przyczynÅ. $Mogę one by wywoåa- ne przez: - choroby aparatu podporowo- -więzadåowego =påaskostopie, za- palenia i znieksztaåcenia sta- wów, choroby ko×ci, znieksztaå- cenia i rozszczepy krÅgosåupa, zåamania i zwichniÅcia krÅgosåu- pa, krÅgozmyki, dyskopatie, znieksztaåcenia stawów biodrowo- -krzyžowych, osteoporoza=, - choroby narzędów wewnÅtrz- nych =zmiany poåoženia i stany zapalne macicy i przydatków, stany zapalne i zaburzenia czyn- no×ciowe jelit, zapalenia i ka- mica pÅcherza moczowego i ne- rek=, - zakaženia ogniskowe. $Zastosowanie masažu se- #ajc gmentarnego z powodu bólów oko- licy krzyžowej bez upewnienia siÅ co do rozpoznania jest nie- dopuszczalne. #aa.a. $Wskazania: - wåa×ciwy postrzaå =lumbago=, - statycznie uwarunkowane bóle krzyža, - bóle krzyža w przebiegu schorze„ znieksztaåcajęcych chrzęstek i ko×ci krÅgosåupa oraz stawów biodrowo-krzyžowych, - bóle wywoåane osteoporozę i osteomalację, - bóle wywoåane spastycznymi i czynno×ciowymi chorobami ko- biecych narzędów påciowych. #aa.b. $Przeciwwskazania: - ostre stany zapalne, - choroby nowotworowe. #aa.c. $Segmenty zajÅte: $Th#i-$S#e. #aa.d. $Punkty maksymalne: - miÅsie„ czworoboczny lÅdŽwi, - w przestrzeni miÅdzy grze- bieniem biodrowym a krÅgosåupem, - miÅsie„ biodrowy. #aa.e. $Strefy przeczulicy: - okolica lÅdŽwiowa $L#a-$L#b, - po obu stronach krÅgosåupa $L#c-$LS. #aa.f. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ czworoboczny lÅdŽwi $Th#ab-$L#c, - miÅsie„ krzyžowo-kolcowy $L#b-$L#d, - miÅsie„ po×ladkowy wielki $L#d-$L#e, - miÅsie„ biodrowo-lÅdŽwiowy $Th#aa-$L#b. #aa.g. $Zmiany okostnowe: - ko×ci miednicy. #aa.h. $Strefy åęcznotkankowe: - okolica lÅdŽwiowa $L#a-$L#b, - na ko×ci krzyžowej $L#e-$S#b, - na tylnej powierzchni ko×ci biodrowej $L#d-$LS. #aje #aa.i. $Kolejno׏ postÅpowa- nia: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie grzbietu. #c. $Opracowanie miednicy ze szczególnym uwzglÅdnieniem miÅ×- nia biodrowo-lÅdŽwiowego. #d. $Wstrzęsanie miednicy. #aa.aj. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #aa, #af. #ab. $Masaž w rwie kulszowej $WiÅkszo׏ nerwobóli kulszo- wych wywoåana jest przez zmiany chorobowe w krÅgosåupie. $Spo- strzeženia kliniczne dowodzę, že niejednokrotnie czynnik mecha- niczny jest tylko wspóåodpowie- dzialny za powstanie dolegliwo×- ci. $DziÅki usuwaniu napiŏ tkanek miÅkkich masaž segmentarny jest w stanie u×mierzy ból, o ile przyczyna zostaåa wyeliminowana. #ab.a. $Przeciwwskazania: - rwa kulszowa w stanie ostrym, - objawy nerwobólu kulszowego w przebiegu zapalnych lub nowo- tworowych procesów ko×ci miedni- cy będŽ rdzenia krÅgowego. #ab.b. $Segmenty zajÅte: $S#b-$S#c po stronie chorej, $L#c-$L#d po stronie przeciw- nej. #ab.c. $Punkty maksymalne: - miÅsie„ piszczelowy przedni, - miÅsie„ podeszwowy, - okolica wiÅzadåa krzyžowo- -kolcowego. #ab.d. $Strefy przeczulicy: - w okolicy lÅdŽwiowej $Th#aa-$L#c, - za krÅtarzem wiÅkszym $L#c, - w dole podkolanowym $S#a-$S#b, - w pa×mie biodrowo-piszczelo- wym $L#d-$L#e, - obok ko×ci piszczelo- #ajg wej $L#e. #ab.e. $Strefy miÅ×niowe: - miÅsie„ po×ladkowy wielki $L#d-$L#e, - miÅsie„ czworoboczny podeszwy $S#a-$S#b, - miÅsie„ brzuchaty åydki $S#a-$S#b, - miÅsie„ biodrowy $Th#aa-$L#a, - miÅsie„ piszczelowy przedni $L#e. #ab.f. $Zmiany okostnowe: - ko×ci miednicy, - krÅtarz wiÅkszy. #ab.g. $Strefy åęcznotkankowe: - w okolicy lÅdŽwiowej $L#b-$L#d, - wzdåuž faådu po×ladkowego $S#a-$S#c, - w dole podkolanowym $S#a-$S#b, - na przedniej czÅ×ci uda $L#b-$L#c, - w obrÅbie åydki $S#a-$S#b. #ab.h. $Kolejno׏ postÅpowa- nia: #a. $Wyszukanie stref segmen- tarnych zmienionych chorobowo. #b. $Opracowanie korzeni ner- wowych, zwåaszcza w odcinku lÅ- dŽwiowo-krzyžowym, w pozycji le- žęcej. $W stanach ostrych i bar- dzo bolesnych zaleca siÅ przez #c-d zabiegi ograniczy masaž tylko do tego opracowania. #c. $Opracowanie miÅ×ni mied- nicy, a zwåaszcza napiŏ w oko- licy biodrowo-krzyžowej, w pozy- cji siedzęcej. #d. $Masaž ko„czyny w kolejno- ×ci: udo, staw kolanowy, pod- udzie, staw skokowy, stopa i palce. $Uwaga! $Poza gåaskaniem wykonujemy ugniatania podåužne, delikatne waåkowanie i lekkę wibracjÅ. #ab.i. $PrzesuniÅcia odrucho- we: #a, #g, #aa. #aji $Bibliografia #a. $Bochenek $A., $Reicher $M.: $Anatomia czåowieka. $War- szawa: $PZWL, #aifi. #b. $Glaser $D., $Dalicho $A.: $Segmentmassage.- $Thieme $Leip- zig, #aifb. #c. $Jankowiak $J.: $Masaž leczniczy.- $Warszawa: $PZWL, #aigd. #d. $Kucharczyk $K., $Nowak $M.: $Anatomia i fizjologia czåowieka.- $Warszawa: $PZWL, #aigf. #e. $Leube $H., $Dicke $E.: $Massage reflektorischen $Zonen im $Bindgewebe bei rheumatischen und inneren $Erkrankungen. $Je- na, #aihd. #f. $Sokoåowska-$Pituchowa $J.: $Anatomia czåowieka. $War- szawa: $PZWL, #aihc. #g. $Tidy $M. $N.: $¼wiczenia poprawcze i masaž leczniczy. $Warszawa: $PZWL, #aife. #h. $Traczyk $W. $Z., $Trzeb- ski $A.: $Fizjologia czåowieka z elementami fizjologii stosowa- nej i klinicznej.- $Warszawa: $PZWL, #aiij. #i. $ķaloudek $K.: $Masaž.- $Praha: $Statni $Zdravotnicke $Nakladatelstvi, #aife. $Koniec #aaa $Spis tre×ci $Opracowanie miednicy --------#g $Opracowanie klatki pier- siowej --------------------#ac $Opracowanie karku i gåowy --#bb $Opracowanie brzucha --------#be $Opracowanie ko„czyn --------#be $Iii. $Masaž w jednostkach chorobowych ---------------#bh #a. $Masaž w chorobach ser- ca ------------------------#bh #b. $Masaž w chorobach na- czy„ obwodowych -----------#cg #c. $Masaž w chorobach dróg oddechowych ---------------#dd #d. $Masaž w chorobach przewodu pokarmowego ------#ea #e. $Masaž w chorobach wę- troby, dróg žóåciowych i pÅcherzyka žóåciowego ---#fb #f. $Masaž w chorobach ukåadu moczowego ----------#ff #g. $Masaž w chorobach ko- biecych narzędów påcio- wych ----------------------#ga #h. $Masaž w bólach gåowy ---#gg #i. $Masaž w chorobach miÅ- ×ni ko×ci i stawów --------#hc #aj. $Masaž w chorobach krÅgosåupa ----------------#ih #aa. $Masaž w zespole bó- lowym krzyža -------------#ajb #ab. $Masaž w rwie kulszo- wej ----------------------#ajf $Bibliografia --------------#aaj #aac