   Sciga programu READBOARD - wersja 5.1

   Rozdzia I
Instrukta trybu na ywo programu READBOARD
Program suy do udwikowienia komputera IBM PC.
Uytkownik moe skorzysta z moliwoci udwikowienia klawiatury,
natychmiastowego odczytywania wywietlanych na monitorze sw,
ledzenia aktualnej linii w sensie linii systemowego kursora lub
linii zawierajcej podwietlenie zwanej lini softkursora.
Program udostpnia te opcje w tak zwanym trybie na ywo.
Jest to zwyczajne wykorzystywanie komputera, na ktrym dziaa
wczeniej uruchomiony program. Program, ktry jest skonstruowany
waciwie dla osb widzcych. Dla niewidomych konieczne jest
jego udwikowienie lub ubrajlowienie. READBOARD suy do udwikowienia.
Kady program dziaa zgodnie z yczeniem uytkownika i komunikuje si
z nim poprzez wywietlanie tekstu na ekranie i przyjmowanie rozkazw
z klawiatury. Aby udostpni go niewidomym naley udwikowi
klawiatur, automatycznie odczyta to co wane na ekranie
i umoliwi rczne szczegowe poznanie caego ekranu.
Program umoliwia te zamroenie pracy komputera i dokadne odczytanie
wywietlonego na ekranie tekstu w tak zwanym trybie czytania.
Tryb czytania jest omwiony w programie instruktaowym RDHLP.
Tryb czytania umoliwia te zmian rnych parametrw syntezatora
i sposobu udwikowienia komputera.
Komputer wywietla na ekranie informacje na przerne spsoby.
Wszystko dla komfortu i gustu widzcych osb. Niewidomi z kolei
musz umie sobie z tym poradzi, by mc wsppracowa z komputerem.
Na ekranie mog pojawi si fragmenty w rnych kolorach,
miejscach, w specjalnych obszarach wygldajcych jak okna
lub bdcych zbiorem penych kolejnych linii.
Czsto wana informacja wywietlona jest w specjalnym kolorze
lub jest zaznaczona specjalnym znakiem, na przykad gwiazdk.
Nasz program radzi sobie z tymi sytuacjami.
Mona czyta tekst wywietlony w rnych kolorach, okienkach,
obszarach liniowych. Mona ograniczy zbir czytanych znakw
i powiksza zbir znakw niezauwaanych.
Komputerowe programy nie postpuj bez przerwy identycznie.
Aby zainteresowa sob uytkownikw korzystaj ze wszystkich
wspomnianych form. Nie wystarczy przygotowa jednego zbioru
parametrw okrelajcych sposb udwikowienia komputera,
by nasz program reagowa na wszystkie sytuacje waciwie.
Na pocztku udwikawiany program moe wywietla wane informacje
po lewej stronie ekranu, potem zamieni strony, by nastpnie
korzysta z caego ekranu, a wane informacje wywietla w kolorze
czerwonym na biaym tle. Musimy uczuli READBOARDA najpierw na
kontrolowanie tekstu po lewej stronie ekranu, by we waciwym
momencie przenie jego uwag na praw stron, a wreszcie zmusi go
do czytania na caym ekranie tekstu czerwonego na biaym tle. Zmiany
zbiorw parametrw mog by dokonane rcznie, ale mona to zautomatyzowa.
Trudno definiowa parametry przy kadej zmianie postpowania
przez udwikawiany program. Lepiej raz opracowane parametry
zapisa na dysku w tak zwanych plikach parametrw i przywoa je
w razie potrzeby. Oszczdzi to nasz czas. Mona posun si jeszcze dalej.
Zamiast kadorazowego wydawania rozkazu odczytania z dysku pliku
parametrw po zmianie strategii przez udwikawiany program, mona
nakaza READBORDOWI automatyczne odczytanie tego pliku po spenieniu przez
komputer wczeniej przewidzianego zdarzenia. Zawsze zmiana strategii
postpowania przez programy wie si z wywietleniem na ekranie
charakterystycznej informacji lub z wciniciem przez uytkownika
przewidzianego do tego celu klawisza. Moe to by na przykad
tytu ekranu lub nazwa funkcji albo klawisz F1 czsto uywany
do wywietlenia na ekranie instrukcji uywania - helpu.
READBOARD reaguje na wczeniej okrelone zdarzenia. Moe to by
pojawienie si na ekranie napisu, jego zniknicie lub wcinicie
wybranego klawisza. READBOARD moe po zajciu zdarzenia odczyta 
plik, ale te moe wykona inne wane dla uytkownika operacje.
Najwaniejsze z nich to odczytanie wskazanego okna,
komunikatu, obszaru, wskazanej linii itd.
Tryb na ywo umoliwia nastpujce sposoby ledzenia pracy komputera:
1  echo klawiatury - odczytywanie wciskanych klawiszy lub caych sw,
2  echo monitora - odczytywanie sw wywietlanych przez BIOS komputera,
3  ledzenie aktualnej linii  i odczytywanie jej po wystarczajco duej
zmianie.
4  odczytywanie caego tekstu wywietlonego na ekranie lub w zdefiniowanym
wczeniej obszarze zwanym okienkiem. Odczytywanie rozpocznie si
po wciniciu jednego z klawiszy funkcyjnych klawiatury.
5  odczytanie linii, w ktrej jest kursor zastpczy, tak zwany
softkursor, czyli kolor lub znak wskazujcy najwaniejsz lini
w tej chwili. Nazwa softkursora bierze si std, e jest to
wskanik aktualnej linii generowany softwarowo - programowo,
zastpujcy zwyczajny kursor generowany hardwarowo - sprztowo.
ledzenie aktualnej linii przydaje si dla udwikowienia programw
nie wykorzystujcych komputerowego BIOS.u.
Echo wywietlanych sw spisuje si wietnie w udwikowieniu DOS.u.
Odczytywanie caego ekranu jest przydatne do czytania caych stron
tekstu, gdy wcinicie klawiszy PGDN spowoduje wywietlenie nastpnej strony.
Czytany jest kady tekst lub wycznie fragmenty wywietlone we wskazanym
wczeniej kolorze. Opcja czytania caego tekstu przydatna jest rwnie
do ledzenia przemieszczajcych si na ekranie podwietle.
Oto spis komend trybu na ywo:
Komendy wywoywane s przez wcinicie klawisza ALT
i wpisanie odpowiedniego numeru na numerycznej czci klawiatury.
Czytanie linii softkursora jest coraz waniejsze, gdy wiele programw
korzysta z tego sposobu komunikowania si z uytkownikiem.
Oto lista komend i przypisanych im numerw:
1  poprzedni znak
2  aktualny znak
3  nastpny znak
4  poprzednie sowo
5  aktualne sowo
55  znak pod kursorem
54  znak na lewo i pod kursorem
56  znak na prawo i pod kursorem
6  nastpne sowo
7  poprzednia linia
77 pierwsza niepusta linia nad kursorem
8  aktualna linia
88  znak nad kursorem
87  znak na lewo i nad kursorem
89  znak na prawo i nad kursorem
9  nastpna linia
99 pierwsza niepusta linia pod kursorem
10  lub CTRL-5 tryb czytania
Tryb ten jest opisany w programie RDHLP. Jest to specjalny tryb
dziaania komputera, gdy jego praca jest wstrzymana, a uytkownik
moe zmienia parametry lub spokojnie oglda ekran.
100  wywietlenie bufora z tekstem na ekranie
20  przecznik czytania caego tekstu lub tylko wybranych kolorw
30  odczytanie aktualnego okna zgodnie z przypisanym
mu kolorem
36  odczytanie okna zapamitanego w sposb okrelany na bieco
33  odczytanie jednego z wczeniej zdefiniowanych okien
21  przecznik automatycznego ledzenia linii kursora i softkursora
22  przecznik ledzenia linii kursora, softkursora lub aktywnego okna
23  ustalenie numeru egzemplarza ledzonego softkursora
11  zmiana aktywnego koloru na nastpny
12  zmiana okna na nastpne spord zapamitanych wczeniej
14  zoona definicja koloru aktywnego
222  ustawienie alarmu w normalnej wersji READBOARDA
lub zmiana ogldanej w brajlu strony ekranu w wersji brajlowskiej
50  specjalny gorcy klawisz - wywoanie reakcji zwizanej z nim
101 do 200  odczytanie linii 1 do 100
44  wywoanie notatnika
Ponadto klawisze nienumeryczne:
ALT-B  zablokowanie dziaania gorcych klawiszy, ktrymi nazywamy
wszystkie tu wymieniane, na czas pojedynczego wcinicia ich
ALT-K  przecznik pomidzy wywoywaniem reakcji na gorce klawisze
lub instruowaniem jedynie o ich roli
ALT-1  usypia wszystkie gorce klawisze,
ALT-2  budzi je do ponownego dziaania.
Kombinacja lewych klawiszy CONTROL i SHIFT suy wczaniu i wyczaniu
generowania dwiku.
Kombinacja lewych klawiszy ALT i SHIFT powoduje przeczenie wykorzystywania
w trybie czytania helpu - wywoywanie jego komend bez wciskania zwizanych
z nimi klawiszy lecz przez wybieranie komend klawiszami PGUP PGDOWN
HOME END i DEL oraz przez wcinicie ENTER.
Kombinacja obu klawiszy SHIFT dostosowanie si do aktualnego stanu
klawisza INSERT, gdy program udwikawiany si pomyli.
Na koniec poinformujemy, e wcinicie dowolnego klawisza spowoduje
zakoczenie realizacji poprzedniej komendy, czyli przerwanie czytania.
W wersji brajlowskiej w trybie czytania:
klawisz /  prowadzi do menu parametrw brajla.

   Rozdzia II
Instrukta trybu czytania programu READBOARD
Program ten suy do udwikowienia komputera. Dziki niemu komputer
komunikuje si z uytkownikiem poprzez syntezator mowy, ktry w specyficzny
sposb dubluje dziaanie monitora. Stwarza to szans pracy z komputerem
bez koniecznoci patrzenia na wywietlony tekst.
READBOARD ma dwa tryby dziaania: tryb na ywo i tryb czytania.
Pierwszy suy do informowania uytkownika o dziaaniu komputera
sterowanego przez wybrane oprogramowanie. Drugi polega na
zamroeniu komputera i ekranu dla umoliwienia szczegowego
obejrzenia wywietlonych na nim komunikatw. Chodzi nie tylko o tekst,
lecz rwnie o ramki oraz  kolory znakw i ta.
Tryb czytania jest przedstawiony poniej. Jest on dostpny w kadej
chwili. Po jego wyczeniu komputer wznawia prac, jakby nigdy nic.
W trybie czytania mona te zmienia parametry mowy, syntezatora i inne.
Tryb czytania wywoywany jest przez wcinicie klawiszy 1 i 0
na numerycznej czci klawiatury przy docinitym klawiszu ALT,
albo wcinicie 5 na tej czci klawiatury przy docinitym
klawiszu CONTROL.
Oto lista funkcji trybu czytania programu READBOARD:
a  wcza lub wycza syntezator.
A  wcza lub wycza gorce klawisze - wszystkie albo tylko ALT-10.
b  sygnalizacja zmian barw na ekranie podczas przesuwania kursora.
c  definiowanie znakw odczytywanych przez syntezator poprzez doczanie
i odczanie kolejnych podzbiorw, a w tym:
a  angielski alfabet
c  cyfry
i  interpunkcja
m  znaki matematyczne
n  nawiasy
p  polskie znaki diakrytyczne
r  znaki suce do budowania ramek
w  wszystkie znaki kodu ASCII lub powrt do poprzedniej definicji
z  pojedyncze znaki kodu ASCII
$  znaki dodatkowe
#  znaki informatyczne.
Nastpne komendy:
C  test zbioru znakw czytanych.
d  przecznik sposobu sygnalizowania duych liter:
pierwsza pozycja pozbawia nas tej informacji, druga powoduje 
generowanie krtkich bipw przy odczytaniu duych liter,
a trzecia wypowiadanie sowa "due" przy kolejnych duych literach.
D  zmiana dolnej krawdzi aktywnego okna, czyli obszaru ekranu,
w ktrym toczy si praca READBOARDA - reszta ekranu jest dla niewidoczna.
e  wybr okna spord wczeniej zdefiniowanych jako okna aktywnego, w tym
wpisanie litery bdcej nazw okna spowoduje upodobnienie aktywnego
okna do wskazanego z pamici okien, wpisanie gwiazdki zmieni aktywne
okno na cay ekran, pytajnika zmieni okno na wntrze najbliszej ramki.
E  definicja kolejnego okna do pamici okienek:
l  lewa krawd, p  prawa,  g  grna, d  dolna krawd.
Z okienkami wie si te charakterystyczny dla nich kolor.
Odczytanie tego okienka bdzie rwnoznaczne z odczytaniem tekstu
zawartego w tym okienku i wywietlonego we wskazanym kolorze.
Okrelenie tego koloru mona pomin w operacji czytania przez
wydanie specjalnej komendy.
^e  test zbioru zdefiniowanych okien.
f  definicja fragmentu tekstu traktowanego jako pojedynczy obiekt.
Oto lista wyborw: z  zdanie,  s  sowo,  n  linia.
F  odczytanie tekstu zawartego w obszarze pomidzy liniami.
^f  test fragmentu bdcego jednostk czytanego tekstu
Normalnie czytamy zdaniami. W komputerze zamieniamy to czsto
na czytanie liniami, ktre niekoniecznie s zdaniami.
Czsto wane s dla nas pojedyncze sowa. Std konieczno definiowania
podstawowego fragmentu dla komend czytania.
g  zmiana wysokoci gosu syntezatora.
^g  test wysokoci gosu syntezatora.
G  zmiana grnej krawdzi aktywnego okna, ktre jest oknem roboczym.
h  definicja specjalnych zada dla gorcego klawisza ALT-50.
Dziki tej komendzie po wciniciu wymienionego klawisza READBOARD
wykona cakiem dodatkow operacj, np. odczyta jakie okno,
pewien obszar, lini kursora lub softkursora itd.
READBOARD potrafi udwikowi komputer przez nasz syntez mowy
lub przez inne syntezatory dziaajce zgodnie ze standardem APOLLA
i  przecznik intonacji podczas odczytywania tekstu.
j  zmiana jzyka w wersji 4 i dla APOLLO.
W naszej syntezie mona wczy gos mski albo eski,
a w przypadku APOLLO mona zmienia jzyki - polski, angielski itd.
K  inny ni zwykle sposb przesuwania kursora po ekranie.
Normalnie kursor porusza si wewntrz aktywnego okna,
a tu po caym ekranie, przez co mona wykona kilka innych funkcji: 
klawisze strzaek przesuwaj kursor, efekt tego ruchu moe by rny.
t  efektem bdzie odczytanie znaku pod kursorem.
k  efektem jest informacja o kolorze.
z  odczytanie aktualnego znaku.
TAB zdefiniowanie nowego znacznika, czyli miejsca,
do ktrego czsto przesuwa si kursor dla odczytania tekstu.
Warto nie robi tego bez przerwy rcznie, lecz zapamita t pozycj.
a do j  przesunicie kursora na pozycj wskazanego znacznika.
F1  zdefiniowanie napisu lub klawisza i reakcji na nie,
by umoliwi READBOARDOWI wykonanie specjalnych zada,
w szczeglnoci zmiany parametrw sterujcych jego prac.
Wciskania wskazanych klawiszy lub zauwaenie napisw na ekranie
to zdarzenia wywoujce reakcje READBOARDA.
F2  kasowanie napisw i klawiszy i reakcji na nie.
PGUP  wyznaczenie lewego grnego rogu okna.
PGDN  wyznaczenie prawego dolnego rogu okna.
Jest to inny sposb okrelania aktywnego okna - zamiast wskazania
kadej krawdzi osobno, okrelamy dwa przeciwlege jego rogi.
Ponadto nie musimy tu wpisa liczb stanowicych o krawdziach.
Program sam okreli krawdzie na podstawie pozycji kursora.
W komendzie K nie obowizuje ograniczenie poruszania si
wewntrz aktywnego okna. Jest to jedyna metoda ominicia tego 
ograniczenia.
Oto kolejne komendy trybu czytania:
k  przestawienie kursora na wpisan kolumn i wiersz
^k  test pozycji kursora systemu
l  odczytanie wskazanej linii od a do y i od A do Y - 1 do 50
mae litery wskazuj pierwsze linie, a due drug dwudziestk
pitk.
L  zmiana lewej krawdzi okna.
m  odczytanie aktualnego fragmentu.
M  odczytanie linii softkursora. Program bierze pod uwag
zdefiniowane wystpienie softkursora, gdy nie zawsze na ekranie
widoczny jest tylko jeden jego egzemplarz. Uytkownik moe
chcie zna lini zawierajc np. drugie jego wystpienie.
Tak jest w przypadku tabeli plikw w Nortonie.
n  przecznik sygnalizacji pozycji kursora - nawigacja.
o  zmiana aktywnego okna, trzeba wcisn klawisze zwizane z
krawdziami. Mona wcisn: l lewa, p prawa, g grna i d dolna krawd
przyszego okna. ESC pozwoli opuci t funkcj.
^o  test aktualnego okna roboczego, czyli aktywnego okna.
P  zmiana prawej krawdzi okna.
q  nastpujce funkcje dodatkowe.
1  przecznik czytania ekranu od kursora lub od gry ekranu.
Przydatne w komendzie spacji - czytanie aktywnego okna.
2  definicja portu wyjciowego, do ktrego podczony jest syntezator.
3  aktualny czas i data
4  informacja o kolorach aktualnej linii, tej, w ktrej jest kursor.
l  definicja obszaru od linii do linii.
^l  test obszaru od linii do linii.
o  definicja wyrnionego okna spord zapamitanych okienek
Okno wyrnione nie jest oknem roboczym i nie zastpuje okna aktywnego.
Jest wykorzystywane do takich operacji jak czytanie okna w reakcji
na wystpienie wczeniej przewidzianego zdarzenia - wcinicie klawisza
lub wywietlenie lub zgaszenie oczekiwanego napisu.
^o  test wyrnionego okna.
s  okrelenie softkursora: znaku i/albo koloru.
^s  test softkursora.
z  test znaku i koloru pod kursorem.
Q  kolejny zbir dodatkowych komend:
a  ustawienie alarmu
A  kasowanie alarmu
^a czuwanie nad terminami alarmowymi lub jego wyczenie
k  przecznik kodu polskich znakw
w  czytanie sw w wyjtkowy sposb.
Normalnie sowa s czytane zgodnie z polsk ich wymow.
Czasem trzeba czyta inaczej np. sowo IBM. Mona takie sowo
napisa w pliku WAJATKI.PAR razem z waciw wymow wyjtkow.
p  przecznik czytania caych linii kursora lub softkursora
lub ich czci ograniczonych na przykad ramkami.
x  zaznaczenie pocztku bloku.
c  zaznaczenie koca bloku.
Blok musi by nie wikszy ni linia. Blok zaznaczany jest w trybie czytania
i moe przyda si do przeniesienia fragmentu tekstu pomidzy
aplikacjami.
t  transmisja zawartoci bloku lub zapamitanych wynikw z kalkulatora
do tak zwanego schowka. Wanie ten schowek moe by w trybie na ywo
wywietlony na ekranie. Po klawiszu t trzeba wskaza
0 dla transmisji bloku, 1 do 10 dla wskazania numeru pamici kalkulatora.
w  skomplikowana operacja obliczania wyniku wyraenia zapisanego w oknie.
Trzeba najpierw upewni si, e okno to tylko wyraenie.
Jeli nie, trzeba dostosowa rozmiary okna do wyraenia
widocznego na ekranie. Moe to by jedna linia lub wicej.
Jedna linia jest wyliczana jak w kalkulatorze. W przypadku kilku linii
trzeba wskaza dziaanie, ktre ma poczy te linie.
plus i gwiazdka zadziaaj jak wielokrotne dodawania lub mnoenie,
a minus i slesz wykonaj odejmowanie wszystkich linii od pierwszej,
lub dzielenie pierwszej przez kolejne.
Wracamy do trybu czytania: 
r  przecznik dziaania READBOARDA. Moe on zarwno udwikawia
komputer sterowany przez rne programy jak i by jedynie posusznym
mwicym moduem przyjmujcym konkretne rozkazy od programw.
Nie musi wtedy domyla si co ma odczyta, lecz wykona precyzyjnie
konkretny rozkaz. W taki sposb dziaaj mwice wersje programw
QRTEKST i FOLTYN COMMANDER. Poza nimi READBOARD powinien by aktywny,
gdy one s uruchomione, moe zda si na ich rozkazy.
R  przecznik automatycznego czuwania nad tym czy READBOARD
ma by aktywny. Gdy czuwa, sam wcza i wycza funkcj udwikawiania.
W innym razie trzeba rcznie korzysta z komendy r.
s  przesunicie kursora na pozycj sprzed wczenia trybu czytania.
^s  test pozycji systemowego kursora sprzed wczenia trybu czytania.
t  definicja tonu bazowego zalena od jakoci komputera.
To dla naszej syntezy. Dla APOLLO rne komendy t i g zmieniaj
tony tamtego syntezatora. Najlepiej sprawdzi.
u  kasowanie zdefiniowanego okna spord wczeniej zapamitanych.
w  test wielokrotnoci znakw. Nasz program nie odczyta dwudziestu
gwiazdek, lecz powie gwiazdka wielokrotnie. Dziki komendzie w
dowiemy si ile gwiazdek spotka na ekranie READBOARD.
v  zwikszenie prdkoci czytania.
V  zmiana prdkoci czytania przez zmian odstpw pomidzy sowami.
^v  zmiana przerw pomidzy zdaniami lub innymi fragmentami tekstu.
x  zmiana kolumny kursora.
^x  test kolumny kursora.
y  zmiana wiersza kursora.
^y  test wiersza kursora.
z  imi odpowiadajce aktualnemu znakowi.
Z  przeczenie blokowania komputerowego zegara.
Nasz program dysponuje softwarow syntez, ktra opnia zegar.
Mona to odblokowa, ale dwik staje si gorszy - tykanie zegara
powoduje drenie dwiku.
\  kolor aktualnego znaku i ta pod nim.
0  menu trybu na ywo - ustalenie parametrw najbardziej decydujcych
o sposobie udwikowienia pracy komputera i sterujcych nim programw,
a w nim:
b cykliczna zmiana dugoci dwiku informujcego o aktywnoci
klawiszy CAPSLOCK i INSERT
c  ledzenie klawiszy control w lewo i w prawo
d  dodatkowe udwikowienie ekranu dla potrzeb DOS.u
e  udwikowienie ekranu podczas przemieszczania kursora systemu
k  udwikowienie klawiatury
l  ledzenie poziomych ruchw kursora
p  przecznik powtarzania ostatniego fragmentu odczytanego w wyniku
analizy aktualnej sytuacji na ekranie
r cykliczne zwikszanie czasu reakcji na zmiany na ekranie
s  przecznik midzy spellingiem a czytaniem fonemami
Spelling jest wolniejszy, a fonemy krtsze s czasem niewyrane.
u  przecznik sposobu ledzenia pracy komputera - od sowa udwikowienie,
ktre polega na nieustannym badaniu jego pracy na nastpujce
sposoby: 
ledzenie zmian w linii kursora 
echo wywietlanych na ekranie znakw
odczytanie aktywnego okna READBOARDA 
odczytanie pierwszej linii ekranu
odczytanie ostatniej linii ekranu
odczytanie linii nad kursorem
odczytanie linii pod kursorem
odczytanie linii nad kursorem i linii kursora
odczytanie linii kursora i linii pod ni
odczytanie tekstu wywietlonego midzy wskazanymi liniami
odczytanie aktualnego sowa
odczytanie poprzedniego sowa
odczytanie ostatnio wywietlonego lub zakrelonego fragmentu
odczytanie zamwionego przez uytkownika komunikatu
odczytanie wyrnionego spord zapamitanych okienek
odczytanie linii softkursora, zastpujcego kursor systemowy
odczytanie zamwionego pliku parametrw
odczytanie z dysku poprzednio uywanego pliku parametrw.
Po wciniciu klawisza u naley wykorzysta klawisze strzaek
dla przemieszczenia si na wybran pozycj.
Wymienione sposoby odzwierciedlaj najczciej spotykane metody
organizowania interface komputera z klientem.
W wyniku analizy READBOARD decyduje, e jest powd do poinformowania
uytkownika o tym jaki jest obiekt, ktry zosta przez niego okrelony
jako najwaniejszy dla niego. Program czyta ten obiekt zgodnie
z definicj sposobu udwikowienia po odczekaniu czasu reakcji
ustalonego w podkomendzie r komendy 0. Wynikiem dziaania programu
moe wic by odczytanie wymienionych wyej obiektw lub -
co dla nas najwaniejsze - zmiana sposobu dziaania poprzez zmian
zbioru parametrw. Od tej pory READBOARD bdzie czyta inne obiekty.
Oto lista uywanych podczas definiowania sposobw udwikowienia klawiszy:
w lewo  poprzedni sposb.
w prawo  nastpny sposb.
HOME  pierwszy sposb.
END  ostatni sposb.
Sposoby s ustawione w cykliczn list. Mona je wybra wciskajc
przewidziane dla nich klawisze bez przemieszczania si po tej licie.
Syntezator odczyta wskazany fragment, gdy nastpi znaczca zmiana
na ekranie lub wcinicie odpowiedniego klawisza.
Aktywne okno naley zdefiniowa w trybie czytania,
a linie od do wpisujc litery a do y dla linii 1 do 25,
oraz A do Y dla linii 26 do 50.
Kolejne podkomendy menu trybu na ywo:
w  przecznik odczytywania wpisywanych wyrazw.
z  przecznik testowania zdarze, zdefiniowanych w komendzie K F1.
Program nie musi czuwa nad tym czy wystpuj oczekiwane zdarzenia.
Decyzja naley do uytkownika.
Tyle o podkomendach komendy 0.
Wracamy do listy komend trybu czytania: 
1  poprzedni znak.
2  aktualny znak.
3  nastpny znak.
4  poprzednie sowo.
5  aktualne sowo.
6  nastpne sowo.
7  poprzednia linia.
8  aktualna linia.
9  nastpna linia.
SPACJA  odczytanie aktywnego okna.
TAB  definiowanie znacznika.
ESC Powrt do trybu na ywo.
HOME  przemieszczenie kursora na pocztek linii.
END  przemieszczenie kursora na koniec linii.
PgUp  przemieszczenie kursora na gr okna.
PgDown  przemieszczenie kursora na d okna.
w prawo  odczytanie znaku na prawo.
w lewo  odczytanie lewego znaku.
w gr  przemieszczenie kursora o lini wyej.
w d  przemieszczenie kursora o lini w d.
F1   odczytanie wybranego okna zgodnie z definicj wanego dla koloru.
ALT-F1   odczytanie okna z pominiciem okrelonego dla koloru
lecz ze wskazaniem koloru tekstu: 0 aktywny, 1, 2 lub 3 jako zapasowe.
CTRL-F1  uruchomnienie notatnika - tekst ASCII, dowolna dugo.
Program pyta o nazw. Gdy jej nie pamitamy wciskamy ENTER i przechodzimy
do przeszukiwania dysku z nastpujcymi moliwociami:
w prawo nastpna pozycja w katalogu.
w lewo poprzednia pozycja.
HOME pierwsza pozycja.
END ostatnia pozycja.
ENTER wybiera nazw pliku lub katalogu do zmiany.
ESC porzucenie zamiaru notowania.
najwaniejsze komendy podczas edycji:
^x ^m to komendy czytania tekstu.
^f szukanie napisu.
klawisze strzaek jak zwykle.
^s kopia schowka.
^d kopia aktualnego wiersza do schowka.
^p odczytanie aktualnej linii.
ESC wyjcie bez zapisu.
F10 wyjcie z zapisem na dysk.
Dalej w trybie czytania:
F2  zapis gwnych parametrw na dysk.
F3  odczyt pliku parametrw z dysku.
F4  inynierski kalkulator.
F5  przecznik czytania tekstu wywietlonego w wybranym kolorze.
F6  definicja kolorw odczytywanych - aktywnego lub zapasowych
w tym: a do j doczanie lub odczanie kolorw zbioru
kolorw odczytywanych.
gwiazdka kolor pod kurosrem.
0, 1, 2, 3 - doczanie lub odczanie kolorw aktywnego i zapasowych.
k kolor wybrany bezporednio przy spacji przesuwajcej po licie
kolorw, a ESC i ENTER wybierajcych kolor.
klawisze: w wszystkie kolory, n aden kolor, t tabela kolorw.
0 do 9 aktywowanie kolorw z ekranu zgodnie z czstotliwoci
ich wystpowania.
F7  test aktywnego koloru.
F8  informacja o kolorach wywietlonych na ekranie i zapamitanie
ich pod nazwami a do j.
CTRL-F8 ilo zapamitanych kolorw znalezionych na ekranie przez F8.
F9  informacja o pliku parametrw sterujcym dziaaniem programu.
CTRL-F9  informacja o poprzednim pliku parametrw.
F10  wyszukiwanie wzorca na ekranie.
SHIFT-F10 wyjcie z trybu czytania z zapamitaniem pozycji kursora.
F11 przecznik pomidzy lini kursora i softkursora oraz aktywnym oknem.
SHIFT F11 przecznik automatycznego ledzenia linii kursora i softkursora.
CTRL F11 test parametrw zwizanych z F11.
ALT F11 definicja numeru interesujcego wystpienia softkursora.
F12 zmiana koloru na nastpny spord zapamitanych przez F8.
SHIFT F12 zmiana okna na nastpne spord zapamitanych.
ALT F12 alternatywny sposb definiowania aktywnego koloru lub jednego
z trzech zapasowych.
kropka zmiana intonacji na traktowanie fragmentw nie zakoczonych
znakiem interpunkcyjnym jako zda z kropk albo zda z przecinkiem.
przecinek  kolory w linii.
W wersji brajlowskiej:
/  menu brajla, a w nim: 
SPACJA  wycznik wywietlania w brajlu.
l  lewa strona ekranu.
p  prawa strona ekranu.
o  od lewej krawdzi aktywnego okna.
d  wywietlanie w omiopunktowym brajlu - due litery
lub w szeciopunktowym - tylko mae litery.
k  wywietlanie w brajlu tekstu lub kolorw znakw.
Ponadto w trybie czytania:
pytajnik  we wszystkich wersjach help oferujcy menu.
Mona dziki niemu wybiera komendy bez pamitania zwizanych
z nimi klawiszy, lecz poprzez przesuwanie si po licie grup
komend i wybieraniu waciwej ENTEREM oraz przesuwaniu si wewntrz
grupy i wybieraniu konkretnej komendy.
PGUP  poprzednia pozycja.
PGDN  kolejna pozycja.
DEL  aktualna pozycja na licie grup lub konkretnych komend.
HOME  pierwsza pozycja.
END  ostatnia pozycja.
ENTER  dokonanie wyboru.

Dzikujemy za uwag