Spis rzeczy Geografia ziemi Izraela 10 Rośliny biblijne 14 Drzewa i krzewy 16 Biblijne zwierzęta 18 Biblijne ptaki 20 Odkopywanie przeszłości 28 Pismo 37 Archeologia i Stary Testament 41 Archeologia i Nowy Testament 58 Jak spisano Biblię i jak stała się jedną księgą 68 Tłumaczenia i tłumacze 72 Wprowadzenie do Biblii 86 Księgi Biblii 87 Rozumieć Biblię 108 Religia Izraela 115 Przykazania 117 Posty i święta 119 Przybytek i Świątynie 123 Kapłani, lewici i ofiary 126 Prorocy 128 Pomiędzy Testamentami 131 Religia żydowska: czasy Nowego Testamentu 133 Nauczanie Jezusa 136 Kult chrześcijański w nowym Testamencie 138 6. Podstawowe nauczanie Biblii 141 7. Dom i życie rodzinne w Biblii 159 Życie w rodzinie 161 Specjalne okazje 164 Ubranie i moda 169 Miasto i życie miejskie 174 Życie na wsi 177 Budownictwo mieszkaniowe 180 Pożywienie dla rodziny 184 Życie towarzyskie 189 8. Postacie biblijne 193 9. Praca i stosunki społeczne w Biblii 217 Amatorzy, fachowcy i niewolnicy 218 Rolnictwo 219 Budownictwo, murarze i cieśle 222 Wyrób odzieży 225 Górnictwo i obróbka metali 227 Ceramika 229 Inne zawody 232 Medycyna 234 Kupiectwo i handel 237 Pieniądze, wagi i miary 239 Rząd i administracja 242 Edukacja 245 Wojna, broń i wojownicy 247 Podróże i transport 251 10. Miejsca biblijne 253 11. Narody i ludy w Biblii 279 Egipcjanie 280 Kananejczycy 284 Filistyni 287 Asyryjczycy 289 Babilończycy 291 Persowie 296 Grecy 298 Rzymianie 300 Inne narody 305 12. Atlas historii biblijnej 311 Początki: Stworzenie, potop i dalsze wydarzenia 312 Świat Starego Testamentu 314 Patriarchowie: od Abrahama do Józefa 316 Z Egiptu do Ziemi Obiecanej 318 Jozue, podbój i Sędziowie 320 Pierwsi królowie Izraela: Saul, Dawid i Salomon 322 Dwa Królestwa 324 Wzrost potęgi Asyrii 326 Inwazja babilońska 328 Wygnanie 330 Powrót do Jerozolimy 332 Greckie imperium i kultura 334 Rzym i świat Nowego Testamentu 336 Nadzieja Żydów 338 Śladami Jezusa 340 Zesłanie Ducha Świętego i rozwój Kościoła 342 Podróże Pawła 344 Indeks 346 Podziękowania 352 PRZEDMOWA Od prawie dwóch tysięcy lat Biblia prowadzi, inspiruje, pomaga i podnosi na duchu ludzi na całym świecie. Obecnie jej siła oddziaływania jest równie wielka jak niegdyś, dzięki zaś przekładom na współczesne języki wiele osób przeczytało ją po raz pierwszy. Większość czytelników uważa jednak, że opowieści biblijne dotyczą nieznanego kraju i są osadzone w obcych realiach obyczajowych. Poza tym Pismo Święte nie jest jednolitym utworem, lecz stanowi zbiór sześćdziesięciu sześciu ksiąg (oprócz deuterokanonicznych), napisanych przez różnych autorów, dzieje zaś, które oni przedstawili, obejmują okres prawie dwóch tysięcy lat. Wszystko to sprawia, że nie jest łatwo zrozumieć i objaśnić Biblię. Powstają nieuniknione pytania: kim byli opisani ludzie, kiedy żyli, gdzie miały miejsce przedstawione wydarzenia, czy wiadomo coś o autorach opisów? Odpowiedzi na nie ma właśnie udzielić Encyklopedia Biblii, którą przetłumaczono już na trzynaście języków, a jej łączny nakład ponad pięciuset tysięcy egzemplarzy rozszedł się po całym świecie. W rozdziałach dotyczących postaci, miejsc i terminów biblijnych informacje zostały ujęte w porządku alfabetycznym, w innych zaś mają układ tematyczny. Tekst jest często uzupełniany ilustracjami. Do rozdziałów o układzie niealfabetycznym dołączono indeks, który ułatwia korzystanie z nich. Szczególną uwagę zwrócono na przejrzystość treści, a podane informacje są dokładne i zgodne z aktualnym stanem badań. Starano się uniknąć trudnego, specjalistycznego języka, opisy zaś uzupełniono ilustracjami - książka zawiera około pięciuset fotografi i rysunków. Wszyscy, którzy uczestniczyli w powstaniu Encyklopedii, mają nadzieję, że ułatwi ona zrozumienie Biblii i jej przesłania, a tym samym pozwoli mieć więcej przyjemności i korzyści z lektury Pisma Świętego. UWAGI DO POLSKIEGO WYDANIA W tradycji chrześcijańskiej rok narodzin Chrystusa jest uważany za cezurę dzielącą dwie ery, czyli rok zerowy. Najnowsze badania wykazały, jednak że Chrystus urodził się sześć lat wcześniej niż sądzono. W Encyklopedii Biblii, chcąc łączyć tradycję z odkryciami naukowymi ostatnich lat, zwrot "przed Chrystusem" jest stosowany jako równoznaczny ze zwrotem "przed naszą erą'. Imiona, nazwy miejsc oraz cytaty podano według trzeciego wydania Biblii Tysiąclecia. Pragniemy zwrócić uwagę, że niniejsza Encyklopedia jest dziełem autorów protestanckich, nie wszystkie zatem treści tu podane są zgodne z nauką Kościoła katolickiego. Odnosi się to zwłaszcza do rozdziałów: trzeciego - Dzieje Biblii - w którym omówiono wyłącznie wydania protestanckie ze szczególnym uwzględnieniem języka angielskiego; czwartego - Rozumieć Biblię - w którym zgodnie z nurtem protestanckim przedstawiono i omówiono tylko księgi proto-, a pominięto deuterokanoniczne Starego Testamentu; oraz szóstego - Podstawowe nauczanie Biblii - zawierającego hasła opracowane w duchu nauki protestanckiej. Ks. dr Bernard Polok KONSULTANCI David Clines, profesor nauk biblijnych, Uniwersytet Sheffield: rozdział 5 - Religia i kult w Biblii. John W. Drane, wykładowca nauk religijnych, Uniwersytet Stirling: Wprowadzenie do Biblii, Krytyka biblijna w rozdziale 4 - Rozumieć Biblię. Margaret Embry: rozdział 9 - Praca i stosunki społeczne w Biblii (oprócz Rząd i administracja oraz Podróże i transport). David Gillett: teksty w oparciu o słowa Biblii w rozdziale 6 - Podstawowe nauczanie Bibli. Ralph Gower: rozdział 7 - Dom i życie rodzinne w Biblii. Colin Hemer, badania religijne dla Tyndale Library for Biblical Research: Grecy i Rzymianie w rozdziale 11 - Narody i ludy w Biblii; współautor rozdziału 10 - Miejsca biblijne. Kenneth Kitchen, starszy wykładowca egipskiego i koptyjskiego w School of Archaeology and Oriental Studies, Liverpool University: Egipcjanie w rozdziale 11 - Narody i ludy w Biblii. Robin Keeley: Księgi Biblii w rozdziale 4 - Rozumieć Biblię. Alan Millard, starszy wykładowca języka hebrajskiego i starożyt- nych semickich, Liverpool University: rozdział 2 - Archeologia i Biblia, rozdział 11 - Narody i ludy w Biblii (oprócz Rzymianie i Egipcjanie). Margaret Moore: materiały badawcze w rozdziale 12 - Atlas historii biblijnej. Stephen Parish: Rząd i administracja oraz Podróże i transport w rozdziale 9 - Praca i stosunki społeczne w Biblii. John Paterson, profesor geografii na University of Leicester: Tarasowe zbocza wzgórz Judei porasta winorośl. Po wielu latach Geografia ziemi Izraela w rozdziale 1 - Kraina Biblii. tułaczki po pustyni Bóg przypro- wadził swój lud do żyznej krainy, Canon R. W. F. Wootton: gdzie winogrona i oliwki rosły Tłumaczenia i tłumacze w rozdziale 3 - Dzieje Biblii. w obfitości.